ай диэнтэн төхт
көрүҥ. Манна [Пан Тадеушка] поэт нуучча эписиэрэ Рыков, еврей-цимбалист Янкель тыыннаах уобарастарын айыталаан, норуоттар доҕордоһууларын тиэмэтин көтөхпүтэ. Софр. Данилов
Кинилэр [артыыстар] бэйэлэрин оруолларын пьеса уопсай идиэйэтин кытта ыкса сибээстээн айыталаабыттар. АҮ
Якутский → Якутский
айыталаа
Еще переводы:
айталаа (Якутский → Якутский)
көр айыталаа
«Суоһалдьыйа Толбонноох» уонна «Уот Кудулу байҕал» диэн поэмалары айталаабыта [С. Зверев]. Л. Попов
Мин өбүгэм кириэппэһи, храмы туттубатах Хата айылҕа бэйэтэ Кинини арчылаабыт, Ааспыт суолун үйэтитэн Өйдөбүнньүк айталаабыт. М. Ефимов
куруппалаа (Якутский → Якутский)
туохт.
1. Бурдугу бөдөҥ гына мэлий. ☉ Молоть зерно грубо, превращая в крупу. Тааспыт сыппаан куруппалыыр буолбут
2. көсп. Үлтү сыс, бытарыт, үлтүрүт. ☉ Раздробить, измельчить
Куустаах таастары куруппалаан Кумах оҥорон Киллэрэн биэрбиттэрин …… Арыы оҥортолоон Айыталаан аастым. Өксөкүлээх Өлөксөй
аймах (Якутский → Якутский)
I
аат.
1. Биир төрүттээх, өбүгэлээх дьоннор; оннук дьон уруулуу сыһыаннара. ☉ Кровная родня, родня по крови; родственные (по крови) отношения. Халыҥ аймах. Ырааҕынан аймаҕым. Чугас аймах. Аймах дьоннорум
□ Ол кэмҥэ кинилэр [Манчаарылаах] чугас аймахтара, бүтүн нэһилиэги ааһан, бүтүн улуус баайа, кырдьаҕаһа Василий Слободчиков (Чоочо) күннээн олороро. МНН
Ама аҕыйах этэ дуо, Аймах, кэргэн иһиттэн Аҕа, абаҕа, убай, уол Арахсыһан тэйбитэ?! Баал Хабырыыс
Өкүлүүнэм ыраах аймахтарыгар хас да хоно, Ыалдьыттыы барбыта. Софр. Данилов
Былыр Бэһиэлэйэптэр сүүнэ халыҥ аймах дьон эбиттэрэ үһү. Амма Аччыгыйа
2. кэпс. Эр-ойох буолбут уол-кыыс дьонноро уруулуу сыһыаннара. ☉ Родня по свойству
Ийээ, оттон бары тутуспутунан соҕуруу баран күүлэйдээн кэлбэппит дуо? Аймахтарбытыгар сылдьыахпыт, билсиэхпит этэ [кэргэнин, нуучча дьахтарын дьонугар барары этэр]. Далан
3. эргэр. Чугас дьоннор бөлөхтөрө; биир сир (хол., алаас) олохтоохторо, билсэр, чугас ыаллыы дьон; биир омук дьоно. ☉ Собрание родных, близких людей; близкие земляки, односельчане
Ээ, ол иһин сэрэйбитим. Сахалар төрүт-удьуор булчут аймахтар. Т. Сметанин
4. көсп. Биир көрүҥҥэ киирсэр харамайдар биистэрэ. ☉ Род, семейство, виды животных
Бу [кырса оҕотун] тулаайах эрэйдээҕи аймахтара кырсалар иитэ ылыахтара дуо? И. Федосеев
5. эргэр., итэҕ. Ойуун абааһылара. ☉ Шаманские духи
[Ойуун:] Кырдьаҕас! Мин бастаан дьиэ иччитин алҕаан, бэйэм аймахтарбын ыҥыран, ханна туох бэлэҕинэн-туһаҕынан кыырары билэн баран эрэйдэнэр үгэстээхпин. А. Софронов
♦ Айыҥат хаан аймаҕа фольк. — Орто дойду дьоно, күн сирин дьоно. ☉ Люди подсолнечной страны, люди Земли (собир. эпический образ людей, землян)
Айыҥат хаан аймахтара Алыс үөскээн хаалан Аһыыллара аҕыйаатаҕына, Абыранныннар диэн, Аата-ахса суох элбэх Аҥаат-муҥаат Арыы оҥортолоон Айыталаан аастым. Өксөкүлээх Өлөксөй. Үйэ-хайа аймах — ханан эрэ ырааҕынан аймах (үксүгэр тард. сыһыар-х тут-лар). ☉ Очень далекая родня (обычно употр. в притяж. ф., соотв. седьмая вода на киселе)
Кини [Афанасий Сидоров] кэргэнэ Лаглардыыр Аана Яков Гурьев үйэ-хайа аймаҕа. М. Доҕордуурап
◊ Аймаҕынан ууһаан — былыр-былыргыттан удьуордаан, дьиэ дьиэнэн (тугунан эрэ дьарыктан). ☉ Всей семьей, потомственно (заниматься чем-л.)
Константиновтар аймаҕынан ууһаан төрүт табаһыт эбэҥкилэр. «ХС». Аймах дьон — чугас дьоннор бөлөхтөрө; истиҥник, чугастык санаһар дьон (үксүгэр биир алаас, түбэ дойдулаахтар сыһыаннара). ☉ Родные, близкие люди; круг людей, поддерживающих теплые дружеские отношения (обычно близкие земляки, односельчане)
Манна [Нил кытылыгар] алаастарбар олорор Мин аймах дьоммун санатар туох да суох. С. Данилов
ср. тюрк. аймак ‘родня’
II
аат эб. Предметтэри түмэр-мунньар суолталаах аат тыллары үөскэтэр. ☉ Образует имена с собирательным значением (дьадаҥы аймах ‘беднота’, студент аймах ‘студенчество’, оҕо аймах ‘детвора’)
Киһи аймах дьоло туругурда, киэр кыйданна хараҥа! Д. Таас
Хаан сытын ыллаҕына, торҕон бииһэ мустарын кэриэтэ, Пепеляевы тула үрүҥ-хара, баай-тойот, атыыһыт-эргиэмсик аймаҕа түмсүбүтэ. Софр. Данилов