активный; тэрилтэ активнай чилиэнэ активный член организации.

биир утаалаах улары-йыылаах сүүрээн (сөкүүндэҕэ биэс уон төгүл бэйэтин кэриҥин уонна хайысхатын уларытар электрическэй сүүрээн. Б. у. у. с. көхтөөх (активный) уонна реактивный сүүрээннэртэн турар.)

даҕ. Дьулурҕа, кимиилээх; үрдүк таһаарыылаах. ☉ Активный, наступательный; высокопроизводительный. Олоҕум саамай кимиэһиннээх, көхтөөх үлэнэн көтөллөммүт отут сыла …… улуу өрүс кытылыгар ааста. НЕИ ҮүҮҮС

даҕ.
1. Үлэҕэ, олоххо эрчимнээхтик, көхтөөхтүк кыттар. ☉ Активный
Партийнай тэрилтэҕэ барыны ырыҥалыыр, принципиальнай уонна актыыбынай киһи наада. С. Никифоров
Өскөтүн Уулаах Уйбаан …… муҥутах санаалаах киһи эбит буоллаҕына, Кууһума оннуга суох. Кини — актыыбынай натуралаах киһи. Эрчимэн
Сааска сатаннаҕына, кэскилин [Лизалыын] холбуур сыаллааҕа. Кини Лизаны кытта сыһыаннаһыыта ол иһин ордук актыыбынай этэ. Д. Таас
2. көсп. Дьайар күүстээх; уларыйар, сайдар дьоҕурдаах. ☉ Активный (действующий, развивающий)
Биһиги уопуттарбыт көрдөрөллөрүнэн, бальзам ууга эрэ дьайар эбит, ол түмүгэр уу олус актыыбынай буолар. Г. Угаров
Актыыбынай иммунитеты [үөскэтэргэ], ол аата рожаны утары сибиинньэ организма бэйэтэ утарсар дьоҕурданарын курдук мэччирэҥҥэ таһаарыах үс-түөрт нэдиэлэ иннигэр былаан быһыытынан [быһыы ыытыллар]. СЫаКЫ

сов. разг. 1. (оживиться) хамсаан бар, хамсаа; 2. перен.- (стать активным) хамсаа, уһуктан үлэлээ.

активно действовать, проявлять себя; рваться к чему-л.; сарсыҥҥыттан үлэбэр түһүнэбин с завтрашнего дня я рьяно берусь за работу.

даҕ. Киһи дьулайыан курдук наһаа дохсун, күүрээннээх. ☉ Весьма быстрый, бурный, стремительный, активный
Таас үрэх дьулурҕан сүүрүгэ, Күөх салгын биһигини көрүстэ. Эллэй
Олох олус дьулурҕан, Ол иһин күн - чыпчылаҥ. М. Ефимов
Кини кырдьан эрэр, оччо кырыктаах да буолбатар наһаа дьулурҕан майгылаах. Л. Толстой (тылб.)

даҕ.
1. Күүстээх дьулуурдаах, дьүккүөрдээх. ☉ Наступательный, активный, напористый
Кимиилээх кэккэнэн барабыт. И. Эртюков
Мохов кыһамньылаах, кимиилээх үлэһит. Н. Габышев
2. көсп. Күүһүнэн эбэтэр киһи салҕар гына, арахпакка, тугу эмэ ситиһэ сатыыр. ☉ Настойчивый, назойливый, навязчивый. Бу оҕо кимиилээх баҕайы. Кимиилээх киһиттэн ким барыта салҕар

ж. 1. (по гл. оборонять) оборона-лааһын, көмүскээһин; 2. (по гл. обороняться) обороналаныы, көмүскэнии; активная оборона активнай көмүскэнии; 3. (совокупность средств для защиты) оборона; крепить оборону страны дойду оборонатын бөҕөр-гөт.

даҕ.
1. Иһиттэн күүстээх дьайыылаах; кимиилээх (тыасуус, айылҕа туһунан). ☉ Энергичный, наступательный, активный (о природных явлениях)
Соҕотох кини [тыраахтар] тыаһа кимиэллээх, Хочо иһэ дьигиһийдэ. А. Бродников
Күһүн, кэлэн иһэр кэм кэлэн иһэр курдук, кимиэллээх, ыксаллаах. В. Сыромятников
2. Олус уохтаах, хатан, итирдэр. ☉ Очень крепкий, хмельной, пьянящий. Кимиэллээх кымыһы Кэбирэх арыынан киэргэттим. Саха сэһ
1977
Кимиэллээх кымыс Итиригэ буолбут. ГДМ БМБ. Кистэлэҥ баар удьурхай хамсаҕа, Кимиэллээх арыгы таммаҕар. Р. Гамзатов (тылб.)
3. көсп. Чиҥ, кытаанах; куһаҕан дьайыылаах. ☉ Твердый, строгий; наступательный, агрессивный
Хамандыырдарын саҥата бастаан холку курдук эрээри, кэнникинэн кимиэллээх буолан биэрдэ. Г. Колесов
Ити суруйууга …… Данте кимиэллээх киҥэ-наара тарыйа тардыллыбыта. ЛВ МТА