Якутские буквы:

Якутский → Якутский

алаатыгар

көр алаата
Ар-дьаалы! Аарт-татай! Алаатыгар эминэ туомуй! Алдьархайдаах аллараа дойдуттан, Үлүгэрдээх үс күлэр ньүкэнтэн …… Үөлэскит үүтүн өҥөйбүтүм Үһүс сыла туолла эбээт... П. Ойуунускай
Мас таҥараа, алаатыгар бааргын дуу, суоххун дуу? Ситэри, батары көр, мас таҥараа! Суорун Омоллоон
Аар-татай, алаатыгар нии, Ама тыйыс тыын! Туманынан үллүммүт Днепри Ким эрэ харбыыр. Баал Хабырыыс

алаа

  1. даҕ.
  2. Ырааҕы кыайан көрбөт, чугаһы эрэ үчүгэйдик көрөр. ☉ Близорукий
    Дьиэлээх тойон, хара бытыктаах, киэҥ алаа харахтаах, толуу эдэр киһи …… атаҕын оллоонноон олорон, табах тардар. Амма Аччыгыйа
    Атаҕын анныттан алдьархай ааҥныырын арааран билбэтэх алаа харах мэкчиргэ, тугу оҥоруон булбакка, тула эргийбит. Р. Баҕатаайыскай
  3. Бииргэ буолбакка, туора-маары, атынатын сири көрбүт (үксүгэр киэҥник мэндээриччи көрбүт харахтаах киһи туһунан). ☉ Косоглазый, косящий (обычно о широко открытых, невыразительных глазах).
  4. аат суолт. Ырааҕы кыайан көрбөт, чугаһы эрэ үчүгэйдик көрөр киһи; ырааҕы көрбөт буолар харах ыарыыта. ☉ Близорукий человек; близорукость
    [Тииҥ] Оҕоҕо, дьалбааҕа, Улахан алааҕа Отой да көстүбэт, — Ыраахтан биллибэт Оргулун оҥордо, Оҕотун хоннордо! М. Тимофеев
    Уот Кутаалай Удаҕан эдьиийим! Аҕыс дьэс хараҕыҥ Атара былас уота Алаанан сабыллыбатах буоллаҕына Истэ оҕус, Көрө оҕус! С. Васильев

араҥ алаа

туохт.
1. Саас-сааһынан тус-туспа араар, саралаан ыл. ☉ Разделять на слои, разбирать по тонким слоям
Туос араҥатын араҥалаан, торҕо сиигин сииктээн (өс хоһ.). Тогойкин баайыыны аргыый араҥалаан истэ. Амма Аччыгыйа
△ Хаптаҕай, чараас гына кыс (хол., тоҥ балыгы). ☉ Строгать на тонкие слои (напр., мороженую рыбу)
Харыс уһун быһаҕын Хаар үрдүгэр кылбаҥнатан, Чараас-чараастык араҥалыы Чыыры кыһан кырылатар. А. Бэрияк
2. көсп. Ымпыктаан-чымпыктаан ырытан бил, быһаар. ☉ Тщательно разбирать, выяснять что-л. Бэйэҥ оҥостуммут дьыалаҕар бэйэҥ эппиэттиэҥ, сэбиэскэй суут араҥалыа
С . Ефремов. Б о - лугур оҕонньор манна олорбут эрэйдээх олоҕун барытын эргитэн, араҥалаан көрө сытар. Н. Якутскай. Чэ, бээ, аргыый, Лукерья сордооҕу олус үөҕүмэ, маҥнай хайдах-хайдах этэй, ону араҥалыахха, ону быһаарыахха. В.Гаврильева. Тэҥн. ырыҥалаа

Якутский → Русский

алаа

I. косящий взгляд (вследствие косоглазия); алаа харахтаах косой, косоглазый; с косыми глазами; 2. разноглазый, с разными глазами.

Еще переводы:

ньии

ньии (Якутский → Русский)

частица 1) усил. ох, ах; сылайдахпын ньии ! ох, как я устал!; үчүгэйин ньии ! ах, как хорошо!; алаатыгар ньии ! экая досада!; 2) вопр. с оттенком укора или желания допытаться о чём-л. а; не так ли; (а) разве нет; бары үлэни миэхэ найылаатыҥ ньии ? всю работу ты на меня взвалил, не так ли?; киниэхэ хайыы-үйэҕэ эттэҕиҥ ньии ? ты ему уже сказал, а?

эминэ туомуй

эминэ туомуй (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Туохтан эрэ сөҕүүнү, соһуйууну, дьиктиргээһини, кыйаханыыны, манньыйыыны, күүстээх иэйиини көрдөрөр (киэҥник нор. айыннь., фольк. тут-лар). ☉ Междометие, выражающее волнение, удивление, восхищение, раздражение и другие эмоции и чувства (обычно встречается в фольк.)
Ар-дьаалы! Аарт-татай! Алаатыгар эминэ туомуй! Алдьархайдаах аллараа дойдуттан, Үлүгэрдээх үс күлэр ньүкэнтэн Үтүө ааккытыгар, Үрдүк сураххытыгар Үөлэскит үүтун өҥөйбүтүм Үһүс сыла туолла эбээт. П. Ойуунускай
Эминэ туомуй! Эчикийэ, көрөн-истэн, өргөстөнөн, бу киммит быйаҥа турарый? Болот Боотур. [Ойуун] көрүү көрөр: «Оо-оо-оо! Кыраҕыйа чаҕыйык эминэ туомуй! Туман дьоно тумаҥҥа туойтараарыҥҥытый, күдэн дьоно күдэҥҥэ этитээригитий…» Р. Кулаковскай
ср. кирг. эминэ ‘что’

подслеповатый

подслеповатый (Русский → Якутский)

прил. алаа, хараҕынан мөлтөх.

карикатуралас=

карикатуралас= (Якутский → Русский)

совм.-взаимн. от карикатур алаа=.

ама

ама (Якутский → Якутский)

I
1. даҕ. Туох да уратыта суох, судургу, ханнык баҕарар көннөрү киһи курдук. ☉ Ничем не выделяющийся, обыкновенный, простой
Ойууннар ама дьон курдук хонон турдулар. Н. Якутскай
Кутталбыттан ыллыыр санаам көтөн хаалла уонна көрүөх бэтэрээ өттүгэр ама киһи буола түстүм. И. Данилов
Туундара мас ама киһитин Дэлэгээт оҥорон кээстилэр. С. Данилов
2. аат суолт. Туох да уратыта суох, тугунан да атыттартан чорбойбот көннөрү киһи. ☉ Обыкновенный, обычный человек
Ырыаны бары таптыыллар — Муоралар да хайалар, Хомойон, үөрэн ыллыыллар Генийдэр да амалар. И. Эртюков
Ити гынан баран аматыгар бэрт сытыары — сымнаҕас майгыннаах ээ. Софр. Данилов
3. сыһ. суолт., кэпс. Аҕай-аҕай, арыый да (ыарыһах туруга кыратык көннө, уоскуйда, чэпчээтэ диэн этиигэ). ☉ Сносно, терпимо (при определении состояния здоровья больного)
— Аҕам... Аҕам хайдах үһү?! Иһиттигиэт?.. — Бэҕэһээ, сураҕа, арыый ама үһү. Н. Лугинов
Кыыһа арыый ама буолуоҕуттан ыла кини эмиэ дьэгдьийбит, кэҥээбит курдук буолла. И. Гоголев
[Галя:] Билэр дьоннуун убаһан, билигин кэм амабын. П. Тобуруокап
♦ Аматыгар түспүт — 1) урут туох эрэ чаҕылхай, уһулуччу уратылаах киһи, ону сүтэрбит, көннөрү киһи буолбут. ☉ Ставший заурядным, обыкновенным (изза утери былых исключительных качеств)
Кэскил аптаах тириитин албыннатан, аматыгар түспүт кыталык кыыл курдук хобдох көрүҥнэнэн, туран кэллэ. Г. Колесов
Сөдүөркэни көрдөр эрэ, Сүллүкү ойуун «абааһыта тахсан», аматыгар түһэн хаалар. Болот Боотур; 2) урукку көннөрү куолутугар түспүт (хол., кыыһыран силбиэтэнэн, итирэн, иирэн эҥин баран). ☉ Ставший обычным, нормальным (напр., после бурного гнева, сумасшествия и т. д.).
II
сыһыан т.
1. Саҥарааччы саарбахтыыр, итэҕэйбэт сыһыанын ыйытыы, эрэнии, сэрэтии, эрэмньилээх сабаҕалааһын эҥин дэгэттээх көрдөрөр уонна күүһүрдэр. ☉ Выражает и усиливает сомнение, недоверие говорящего с оттенками вопроса, уверенности, предположения, уверенного предположения и др. (соотв. неужели, неужто, вряд ли, ведь)
Ама, бачча эрдэ кэлиэ дуо? «ХС»
Дьэ, оччоҕо, Ньүкэн, холкуоска, ама, киирэр инигин? Суорун Омоллоон
Ама, оонньуу оҥостон этэр инигин? А. Федоров. Даайыһы, ама, туох буруйу оҥорбут киһини, тыллаан биэрэр үһү. Н. Заболоцкай
«Ама?!» — диэтэ Марба, чымаадыстаабыт киһи быһыытынан. Күндэ
2. Саҥарааччы итэҕэйэр-эрэнэр, бигэргэтэр санаатын үксүгэр риторическай ыйытыы, атын иэйии дэгэттээх көрдөрөр. ☉ Выражает уверенность, утверждение говорящего с оттенком эмоционального отношения, риторического вопроса и др. (соотв. ведь, разве, да разве, неужели)
Оо, ама, Өндөрөй оҕонньор ис санаатын аныгы дьоҥҥо биллэриэхбыктарыах киһи буолуо дуо?! П. Ойуунускай
Ама, санааргыыр буоллахпытый, Ама, санньыйа турдахпытый?! Т. Сметанин
Итинник суолу, ама, сымыйалыам дуу... С. Ефремов
Аны дьэ, ама уоскуйдаҕым үһү... Софр. Данилов
3. Саҥарааччы эмоциональнай дэгэттээх «оннук буоллар да, оннук» диэн этэн чугутар сыһыанын көрдөрөр уонна күүһүрдэр. ☉ Выражает и усиливает уступительное отношение говорящего с эмоциональными оттенками (соотв. хоть, хоть и, хотя и)
Ама саа-саадах ыҕарҕана суоҕун иһин, хайаатар да суостаах күннэр кэлэн тураллар ээ. П. Ойуунускай
Ама аасталлар даҕаны, Ама, Киллэм сэриитэ... Кимиэллээх киирсии этэ! А. Бэрияк
Ама, кинитин иһин, итини баҕас итэҕэйэр ини! Н. Лугинов
4. Саҥарааччы бигэргэтэр эппиэтин көрдөрөр. ☉ Выражает подтверждающий ответ говорящего (соотв. как же, а как же, конечно)
— Эн эмиэ сылдьыстыҥ дуо? — Ама. Мин урут бултуур этим ээ. Суорун Омоллоон
Ама, ытан ахан, булт да куһаҕана суох. «ХС»
— Дьулуһуу бөҕөнөн, ыра санаа бөҕөнөн кэлбиккит эбит дии! — Тыый, ама! В. Яковлев
5. Саҥарааччы сөҕөр-бэркиһиир сыһыанын көрдөрөр уонна күүһүрдэр (сэдэхтик тут-лар). ☉ Выражает и усиливает изумление говорящего (употр. редко)
Оо, бу, дойдуга ынырыктаах техниканы мустулар, ама! В. Яковлев
Аартатай, алаатыгар ини, Ама, тыйыс тыын! Баал Хабырыыс
III
эб. Этиллэр предмети күүһүрдэн, үрдэтэн, дьоһумсутан этиини көрдөрөр (даҕ. суолт. тут-лар ааттарга сыстар). ☉ Выражает возвышение предмета речи как важного, значимого (примыкает к прил. и именам, употр. в роли прил.) Ытык ама тылбын ылаарай диэн, Күтүр үтүө тылбын көтөҕөөрөй диэн, Ыллыы-туойа, көрдөһө турабын! Саха фольк. Ама билигин үөрэхтээх элбээбитин иннигэр, Харайдаанап да былыр, сэрии иннигэр, үөрэхтээх ама дьон ахсааныгар киирсэрэ. Софр. Данилов
Тутта-хапта сылдьара даҕаны кини тойон ама буоларын туоһулуур. И. Гоголев

алаатаа

алаатаа (Якутский → Якутский)

туохт. Мөлтөх, алаа хараххынан көрө сатаа, ол-бу диэки көрбөхтөө. ☉ Стараться разглядеть своими слабыми, близорукими глазами
Алаа Моҕус, аадаҥнаан, Туран кэлээт, алаатаан Чаачахааны көрдүү сатыыр. М. Ефимов

абакка-сүттүккэ

абакка-сүттүккэ (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Муҥур уһугар тиийбит киһи өһүөннээх муҥатыйыытын көрдөрөр. ☉ Выражает крайнюю степень возмущения вышедшего из себя человека (обычно употр. в фольк.)
Алаата, алаата! Абаккабынсүттүккэбин көрөллөр-көрбөттөр, оҕолоор! Мин эйигин ааттыырга-көрдөһөргө кэлбэтэҕим! Ньургун Боотур. Тэҥн. аба-сүттү

бэтэҕирдээ

бэтэҕирдээ (Якутский → Якутский)

туохт. Аһара аһаа, олус элбэҕи сиэ. ☉ Кушать много, переедать, наедаться до отвала. Алаа Моҕус аһаан-сиэн, бэтэҕирдээн бүттэ

дьэбидиҥнэт

дьэбидиҥнэт (Якутский → Якутский)

дьэбидиҥнээ диэнтэн дьаһ. туһ. Алаа Моҕус дьиэ түөрт муннугун диэки дьөлө сургуйан, муус туналҕан хараҕынан көрүтэлээн дьэбидиҥнэттэ. Саха фольк.

улаата

улаата (Якутский → Якутский)

көр алаата
Улаата! Уобарас буолаахтаан! П. Тобуруокап
Улаата, таас дьүлэй буолан хааллаххыный. А. Сыромятникова
Улаата! Ойдоххут да омунун! «ХС»