кэхтэр диэнтэн төхт
көрүҥ. Бандьыыттар сааларын тыаһа бөтө түстэ, кэхтэрбэхтээн ылла. Амма Аччыгыйа
Маслова албакаата туран, килбигийэн, кэхтэрбэхтээн ыла-ыла, көмүскүүр тылын эттэ. Л. Толстой (тылб.)

көр ласхаҕар
«Манна илии баттыыр киһи баар дуо?» — диэбитэ лахсаҕар киһи саҥата. Софр. Данилов
Иван — сыы дам сырыылаах, лахсаҕар уҥуохтаах сүүрбэ аҕыстаах киһи. П. Егоров. Баттаҕын аҥаар өттүгэр тарааммыт лахсаҕар уҥуохтаах албакаат ыйытар: «Эн …… промприборга бара сылдьааччыгын дуо?» М. Попов

албакаат
Суукка адвокаттаа. Уолум куоракка адвокаттыыр
Сатабыллаах, уус тыллаах адвокатта наймылаһыҥ диэн сүбэлээбиттэрэ. Н. Габышев
Түөрт адвокат оргууй аҕай, ол сууттанааччылары кытта кэпсэтэллэрэ. М. Горькай (тылб.)
Саргылаана адвокакка да, сымыйа хайҕалга да наадыйбат! Софр. Данилов
Миэхэ адвокат наадата суох. Н. Габышев

аат.
1. Кимтэн, туохтан эмэ быыһыыр, харыстыыр киһи. ☉ Тот, кто защищает, охраняет, оберегает кого-что-л., защитник
Ким барытын өйө-санаата оччолорго Сталинград көмүскээччилэрин кытта бииргэ, кинилэр кэккэлэригэр этэ. ИИФ УС. Бүлүмүөт кутаа уота даҕаны, эписиэрдэр чаастарын «психическэй» атаакалара даҕаны «Саһыл сыһыы» дьоруой көмүскээччилэрин хорсун бойобуой санааларын булгуруппатахтара. «Ленин с.»
2. суут-сок. Буруйданааччыны көмүскүүр киһи, албакаат. ☉ Тот, кто отстаивает в суде интересы обвиняемого, адвокат, защитник обвиняемого
Суукка көмүскээччи көрдүүбүн. — Сууттанааччылар уонна көмүскээччилэрэ араас сылтахтарынан силиэстийэлээһини уһата сатыыллар. «Кыым»
3. Туох эмэ санааны, этиини кырдьык, таба диэн өйөөччү, ол туһугар мөккүһээччи. ☉ Тот, кто поддерживает кого-л., отстаивает чье-л. мнение, предложение, апологет
«Эн курдук …… кулаактары көмүскээччи дьон манна суохтар», — диэтэ. П. Ойуунускай
Көмүскээччи …… этэригэр Ваня дьэ уһуктан, сирэйэ-хараҕа туран, сэргэҕэлээн, сүр сытыы, көрдөөх баҕайытык тыл быраҕа олордо. Амма Аччыгыйа
4. Туох эмэ саҥаны оҥорон, суруйан дьон дьүүлүгэр туруоран, сөптөөҕүн, табатын дакаастыыр, көмүскүүр киһи. ☉ Тот, кто защищает что-л. (напр., новую работу, проект). Дипломнай үлэни көмүскээччи элбэх ыйытыыларга эппиэттээтэ

I
аат. Туох эмэ атылыы эттиктэр икки ардылара. ☉ Промежуток между однородными предметами. Кыра да быыһы-арды булуоҕа
II
сыһ. Үлэ быыһыгар таарыччы (быыска-арыкка ф-ҕа тут-лар). ☉ Между делом, мимоходом
Садырыын уутун кэспиппит, Үрдүк чиэскэ таласпакка, Үтүөнү өҥөнөн буолбакка Үлэлиир быыска-арыкка Үчүгэйи санаан аһарыахха. П. Тобуруокап
Айаҥҥа аналлаах бөскөйбүт тирии бартыбыалыгар биир соруочуканы, соттору, мыыланы, суокканы, паастаны уонна быыска-арыкка ааҕаары, В. Шукшин кэпсээннэрдээх сурунаалы угунна. П. Аввакумов
Быыска-арыкка коллегаларын кытары Саҥа дьыл бырааһынньыгар бэлэмнэнии туһунан кэпсэттилэр. Н. Лугинов
♦ Быыс-арыт бул — 1) тоҕоостоох суолу (хол., быыһанар суолу) бул. ☉ Найти удачный выход (напр., из затруднительного положения)
— Дэдээһэп оҕонньор бэйэтинэн тахсан дьаһайан ахан эрэр ээ! — Ама хайыай? Хата, таҥара көмөлөһөн, быыс-арыт булан, кыһыллар уон тыҥырахтарыттан ордон хаалаахтаата ээ. Эрилик Эристиин
Кини бастакы бандьыыттааһыҥҥа даҕаны, Бэппэлээйэпкэ даҕаны уонна кэнники даҕаны барытыгар сылдьыбыт киһи. Ол гынан баран, хайдах эрэ быыс-арыт булан, туохха да ылларбакка сылдьар. А. Бэрияк
Мин албакаат булунуом. Кини туох эмэ быыһы-арды булар ини. М. Попов; 2) тоҕоостоох түгэни бул (хол., олох иллэҥэ да суох эрээри, кылгас кэмҥэ да буоллар, кимниин эмэ кэпсэтэ, үлэлии эҥиннии түс). ☉ Улучить момент для приема кого-л., разговора с кем-л., несмотря на огромную занятость
Тыыннаах ортоххо хайдах эмэ быыс-арыт булан көрсүһэн көрүллүө. А. Сыромятникова
Икки кыра оҕо көрүүтүн-истиитин, дьиэ-уот түбүгүн, ыччат киэһээҥҥи оскуолатыгар үөрэнэрин соччо-бачча таһаҕас оҥостуммакка, киһи сөҕүөҕүн курдук быыс-арыт булан, араас общественнай үлэҕэ кыттан, улахан убаастабылы ылбыта. «ХС»
Биэс тыһыынчаттан тахса дьонтон быыс-арыт булан, биһигини, саха дьонун, кытта истиҥник кэпсэппитэ умнуллубат өйдөбүлү хаалларда. «Кыым»

даҕ.
1. Чэпчэкитик иэҕиллэр, өҕүллэр. ☉ Способный легко гнуться, сгибаться, изгибаться, гибкий
Эбэтэр имигэс боробулуоха туһаҕы төгүрүт. Амма Аччыгыйа
Оксана имигэс, синньигэс бииллээҕэ, көнө уҥуохтааҕа. Суорун Омоллоон
Ааһан иһэр дьону сымнаҕастык кууһан ылыах курдук имигэс лабааларын намылыччы ууммут хатыҥтан биир лабааны тосту тардан ылар. С. Федотов
2. Сымнаҕас, уунаҥнас. ☉ Мягкий, эластичный, гибкий
Имигэс тирии.  Эмээхсинигэр этэн, этигэр сыста сылдьар гына имигэс сарыы таҥаһы тиктэрэн кэтэрдэр. Саха фольк. Чэйгэ баар «Р» витамин уонна чуолаан катехиннар тымыр эркинин бөҕөргөтөллөр, кинини ордук имигэс, уунаҥнас оҥороллор. Г. Угаров
3. Уларыйыыга-тэлэрийиигэ чэпчэкитик сөп түбэһэр. ☉ Легко приспосабливающийся к изменениям, переменам, гибкий
Кини уопсастыбаннай сайдыы сокуоннарын билиинэн сэбилэнэр, чуолкай бырагыраамалаах, имигэс тактикалаах. «Ленин с.». Биһиги экэниэмикэбит ордук имигэс буолан иһэр. Л. Брежнев (тылб.)
4. Олус хомоҕой, этигэн, уурбут-туппут курдук (тыл туһунан). ☉ Весьма складный, гладкий, звучный (о речи, языке)
Бастакы араатар этэр тыла маҥнай сүрдээх хомоҕой, олус имигэс курдук гынан баран, истээччи кинини кытта аарааҥҥа эрэ диэри аргыстаһар. Амма Аччыгыйа
Мин хас түбэлтэ аайы өйдөтө сатыыбын - бэйэлэрин норуоттарын үйэттэн үйэлэргэ муспут баай, имигэс, чаҕылхай тылларыттан мэлийиэхтэрин баҕарбаппын. Далан
Саха тыла барахсан иирэ курдук имигэс, солко курдук сымнаҕас тыл. «ХС»
5. көсп. Кэлбит-барбыт, турбут-олорбут, сытыы. ☉ Проворный, бойкий, шустрый
«Федералистар союзтара» диэн, эппит-тыыммыт имигэс атыыһыт-албакаат саха, Харчылаах уола Хабырылла Силиипэп салайааччылаах тэрилтэ сирбиэтэнэр. Амма Аччыгыйа
Онтон башкир омук суруйааччыта Хай Мухамедьяров, көрдөөх, имигэс табаарыс, омуннаахтык сэлээппэтин туура тардына охсоот, өрө ууммахтаата. Амма Аччыгыйа
6. көсп., кэпс. Булугас, туһалааҕын түргэнник өйдүү охсор (киһи өйүн туһунан). ☉ Умеющий ловко и быстро найти выход из любой ситуации, сообразительный
Билиҥҥи олох ииччигин-бааччаҕын билэргэ имигэс өй наада. Н. Лугинов
Кини куруутун саамай быһа суолу булар. Чэпчэкитик олорор имигэс өйдөөх киһи. Н. Лугинов

даҕ.
1. Эт-хаан өттүнэн чэгиэн, күүстээх. ☉ Физически сильный, здоровый, крепкий, мощный
Сиэгэн бэйэтин ыйааһыныттан хас эмэ төгүл ыараханы сүгэн илдьэр кыахтаах бөҕө кыыл. «ХС»
2. Тулуурдаах, кытаанах характердаах. ☉ Обладающий твердой волей, стойкий
[Саха норуота] кыахтаах, дьөрү кыаҕын таһынан да буоллаҕына, үтүөнү үтүөнэн боруостуу сатааччы. Суорун Омоллоон
Кыахтаах киһи, кытаат. Биһиги эмиэ үтүктэ таарыйа тугу эмэ оҥоро сатаан көрүөхпүт. Н. Лугинов
3. Баайдаах-дуоллаах, үптээх-астаах, дэлэгэй олохтоох. ☉ Обеспеченный, материально благополучный
Бүгүн манна кыахтаах ыаллар оҕолоро мустубуттар. Р. Баҕатаайыскай
Үлэһит ийэлээхаҕалаах, кыахтаах ыал ыччаттара …… дьалаҕайдык, сатаҕайдык үөрэнэллэр, ол эрээри хайаатар да кулаан-сабаан үрдүк үөрэх дипломун ылан тэйэр эрэмньилээхтэр. Н. Габышев
Аҕата — албакаат эрдэ өлөн, кыахтаах соҕустук олорбут ыал кырыымчык олохтонон барбыта. ПНИ АДХ
4. Үчүгэй туруктаах, баай, сайдыылаах (хаһаайыстыба эбэтэр ханнык эмэ хаһаайыстыба салаата). ☉ Успешно развивающийся, преуспевающий, процветающий (о хозяйствующем субъекте)
[Хоодуотап:] Арай биһиги холкуоспут улахан кыахтаах буоллун, ити биһиги үлэлээбит сирбитигэр хамбаайын үлэлээтин, оччоҕо биһиги холкуоспут судаарыстыбаҕа бастыҥынан бурдугу туттарыа этэ. С. Ефремов. Билигин холкуостар үгүстэрэ бөдөҥ, экономика өттүнэн кыахтаах, техниканан үчүгэйдик сэбилэммит хаһаайыстыбалар буолбуттарын кэннэ чыҥха атын балаһыанньа үөскээтэ. «Ленин с.»
5. Туох эмэ туспа дьоҕурдаах, хайдах эмэ дьайар күүстээх. ☉ Обладающий какими-л. способностями
Кырдьык даҕаны, киһи аймах дэлэгэй кыахтаах. Амма Аччыгыйа
[Марфа Николаевна:] Төрөппүт киһи мин билэбин, оҕом туох үлэҕэ кыахтааҕын. С. Ефремов
Ким хайдаҕын үчүгэйдик билэр Илья Иванович бэйэтэ талааннаах уонна кыахтаах киһини эндэппэккэ билэрэ. АҮ
6. Модун күүстээх, модун. ☉ Сильный, мощный, могучий. Урут Сэбиэскэй Сойуус модун күүстээх обороналаах улахан кыахтаах дойдулар ахсааннарыгар киирэр этэ
△ Улахан кыамталаах, күүстээх. ☉ Обладающий большой мощностью, сильный, мощный
Тыа хаһаайыстыбатын предприятиелара ордук кыахтаах тыраахтардарынан уонна мелиорацияҕа тупсарыллыбыт техниканан сэбилэниэхтэрэ. ЭБТ
Былааны таһынан уон модун кыахтаах ретрансляционнай телевизионнай ыстаансыйалары үлэҕэ киллэрэргэ. «Кыым»