аат.
1. Ким эрэ кими эмэ кытта иирсиитэ, сөпсөспөт буолуута. ☉ Конфликт, недовольство между кем-л.
Онтон ыла эбээннэр, чукчалары кытта доҕордоһоннор, аймах-хаан буолан атааннара ааһан, эйэ-эккэ эҥээрдэнэн, Муустаах муора кытыытыгар муҥатаҥа суох олороллор. Саха фольк. Күрбэбит үрдүгэр Көрүстүннэр дьон түргэнник, Атааны умнаннар, Айхалластыннар бу күрбэҕэ. Доҕордоһуу т. Тиэмэни өйбөр өр хатааммын, Дабайыам олоххо сыырдарбын. Көлдьүҥҥэ, албыҥҥа атааммын Күүһүрдэн, кэҥэтиэм ыырдарбын. Р. Баҕатаайыскай
2. түөлбэ. Араҥаччы, көмүскэл. ☉ Защита, покровительство, заступничество.
тюрк. адаан

туохт.
1. Аралдьый; туох эмэ элбэҕиттэн, өрүү биир күдьүс буоларыттан сылайан, тугу да арааран көрбөт буолан хаал. ☉ Отвлекаться, рассеиваться (о внимании); потерять способность четко различать предметы (устав от их однообразия или беспорядочного множества)
Киһи хараҕа алаарыйан, өйө туймаарыйан барыахха айылаах барыта биир кэм тунаа маҥан, хаар куйаар дойду. Амма Аччыгыйа
Бу баһаар этэ. Ыстапаан манна кэлэн дьон элбэҕиттэн алаарыйан хаалла. И. Никифоров
Испиискэ хаатыгар маарынныыр биир тэҥ кэчигирэс суоруу дьиэлэрдээх кыбартаалга кэлэн, Үүйэ алаарыйан хаалла. Л. Попов
2. поэт. Сырдаан, кэҥээн көһүн (хол., халлаан, сир-дойду туһунан). ☉ Раскидываться, простираться (обычно о светлой шири земли и неба)
Алаарыйа арыллар Аҥаат-муҥаат эбэбит Ангараны санатар Арылыйар уулаах эбит. С. Тимофеев
Күөх окко харыйа күлүгэр умса түһэ сытар Лэппиэрэйдээх Булумдьу үрдүнэн күөрэгэй дьирибиниир, былыта суох күндэлэс күннээх киэҥкуоҥ, үрдүк халлаан алаарыйар. Л. Попов
Атым көмүс туйаҕа Битигириир. Мин бардым. Алаарыйа сыттаххын, Айгыр-силик алааһым! Д. Васильев
3. поэт. Сандаарыччы-күндээриччи тык (күн туһунан). ☉ Озарять своими лучами (о солнце)
Аан ийэ дойду араҥаччыта буолбут аҕыс сардаҥалаах аламай маҥан күн алаарыйа тахсан, кэлбитэ... Далан
Арыы тыабыт кэнниттэн Алаас ыалын өҥөйөн, Аламай маҥан күннэрбит Алаарыйан таҕыста. М. Доҕордуурап
Ото хомуллубут ходуһалаах Тоҕой Сэлэ үрдүнэн күн алаарыйа күлэр. Л. Попов
4. Сырдык, киэҥ, эйэҕэс хараххынан көр (үксүгэр дьахтар туһунан). ☉ Смотреть светлыми, широко раскрытыми глазами
Чараас халтаһалаах, алаарыйбыт киэҥ саһархай харахтаах, саас ортотугар ситэ тиийэ илик дьахтар киирэн кэллэ. Эрилик Эристиин
Байбаралаах Малаанньа алаарыйа көрбүт сып-сырдык харахтарын аһаҕастык мичилиппитинэн Бииктэргэ туһаайда. Л. Попов