I
туохт.
1. Ханнык эрэ сири тула өттүн уунан төгүрүт. ☉ Окружить со всех сторон водой какой-л. участок земли. Бөлүүн эмискэ кэлбит уу кэбиһиилээх оту арыылаабыт
□ Оттон санаан көрүҥ эрэ — Аммабыт саас кими арыылаабытын, кими хатыһан туран «хатаҕалаабытын». С. Федотов
2. Тугу эмэ ситэри бүтэрбэккэ арыы курдук ордор (хол., от охсуутугар, бааһына хорутуутугар). ☉ Оставлять нетронутым, островком (напр., при косьбе, пахоте)
Ходуһаҕа хаалларбыт хотуурбун ылан, икки гааттан ордук кэриҥэ сири арыылаан кэбистим. Ф. Софронов
Саабыска түргэн, Уйбаан баран иһэрин арыылаан кэбистэ. Хотуура сыыбырҕаан, Кыыс Хотуҥҥа субу утары кэлэн истэ. А. Сыромятникова
[Саха оҕонньотторо] Ол кыракый солооһуннарыгар, Оруу-түөрэ сатаан баран аккаастаан, Улахан хара төҥүргэстэри Тумнан, арыылаан ааһаллара. С. Васильев
II
туохт.
1. Арыыны сыбаа (хол., килиэпкэ). ☉ Намазывать масло (напр., на хлеб). Уол килиэби халыҥнык арыылаата
□ Үрдүгэр кыракыра арыылаан, Өлүү-өлүү уурталыыр. С. Васильев
Кини [Мэкчэ] үҥүү угуттан тарбаҕым халтарыйыа диэн, арыылаамаары, кэргэнэ Мукуча быһан биэрбит этин ытыһын көхсүгэр уурдаран ылан сиирэ. Далан
2. Сүөгэйи иирдэн арыыта астаа. ☉ Взбивать масло (из сметаны)
Ийэтэ эрэйдээх Эдэр ынаҕын этэттээн, Аҕам ынаҕын арыылаан Куоратчыт киһиэхэ кутунан Саҥа ырбаахылаан сарахачытта, Даба баккылаан тарахачытта. Өксөкүлээх Өлөксөй
Бургунаһын сүөгэйин мунньан, Хобороос аан маҥнай арыы арыылаата. И. Гоголев
3. эргэр. Кымыска, аһыйбыт үүккэ арыыта кут, ук. ☉ Положить или наливать масло в кумыс, кислое молоко
Аҕыс тыһы кыталык курдук кыргыттар, Аҕыс сиэллээх кэриэн ымыйаны Араҕас арыынан Адаарыччы-будаарыччы арыылааҥҥыт, Айахта тутуҥ! Ньургун Боотур
[Аҕам дьахтар киһикэм] Үгүйүк чороон иһитин Ньолҕооруччу умунуохтаан, Тооромостуур арыылаан Тоһуйа тутан кэбиспит. С. Зверев
Анды сымыытын курдук Аллыр-баллыр арыылаан, Кырылыы көөнньүбүт Кыдьымахтаах кымыһы [куттулар]. П. Ойуунускай

I 1) образовывать остров; 2) оставлять островок (обкосок, обжинок и т. п.), обкашивать, обжинать; оту арыылаа = оставить островок травы (при косьбе).
II 1) маслить, класть масло, намазывать маслом; килиэби арыылаа = намазать хлеб маслом; 2) сбивать масло (из сметаны).