анатомический; анатомическай атлас анатомический атлас.

прил. лингв, диалектологическай, диалектар; диалектологический атлас диалектологическай атлас.

атлас || атласный; атылаас суорҕан атласное одеяло.

прил. анатомическай, анатомия; анатомический атлас анатомическай атлас (киһи организмын бүтүннүүтүн уонна туспа лабааларын дьүһүнүн ойуулара); # анатомический театр анатомическай театр (өлүгү эттиир, препарат оҥорор дьиэ).

аат. Халылдьыгас уонна килбэлдьигэс таҥас (солко биир көрүҥэ). ☉ Атлас. Маҕаһыынтан атылаас атыыластым
□ Атылаас, түүлээх таҥастар, баархат, плюш сууйдахха килбэҕэрдэрин сүтэрэллэр. ДьХ

I уст. старый; дряхлый; ветхий; хампа сүөһү дряхлое животное; хампа сэп ветхая вещь; хампа киһи старый, больной человек.
II уст. канф, канфа (китайский атлас) || канфовый; хампа бэргэһэ кайфовая шапка; аалай хампа алый бархат; хампа күөх поэт, бархатистая синева.

предл
(р. п.)
кимиэхэ, туохха баары этэргэ туттуллар (у меня есть атлас, у овцы хорошая шерсть, у этого пера острый кончик)

предл.
у него - киниэхэ;
был у друга - доҕоругар сырытта;
у двери - аан аттыгар;
спросил у учителя - учууталтан ыйытта

I
1. аат., эргэр. Кытайга оҥоһуллубут күөх өҥнөөх таҥас (солко эбэтэр атылаас). ☉ Канф, канфа (китайский атлас)
Хонуу барыта көҕөрөр гына солко, хампа бөҕөнөн таҥныбыт дьон дьиэ иһиттэн тоҕо анньан тахсаннар, аттарын миинитэлээбитинэн бардылар. Эрилик Эристиин
[Атыыһыттар:] Кэлиҥ, чиэстээх тойоттор, Кэлиҥ, мааны-майах дьоннор! Суукур-саакыр, солко, хампа, Суунар таастар, солуур тайма, Талы-талба, бары баары Талыҥ, ылыҥ араас табаары! П. Ершов (тылб.)
2. даҕ. суолт.
1. Күөх өҥнөөх солко эбэтэр атылаас таҥастан тигиллибит. ☉ Канфовый
[Суруксут] Аҕыс уон сүүстээх Аалай хампа хаалтыстаах. Саха нар. ыр. II
Барчалаах хампа таҥастаах, Баһаам элбэх арыалдьыттаах Куорат аҕа баһылыга Хотойо устан таҕыста. П. Ершов (тылб.)
Хампа бэргэһэ. ЯРС
2. поэт. Чэлгийэ көҕөрбүт, чээлэй күөх (хол., сэбирдэх, от). ☉ Ярко-зелёный (напр., о листве)
Хаамыылаах ат Харытыгар хатыллар Хампа ньаарсын от Хамныы таҕыста. Өксөкүлээх Өлөксөй
Хагдарыйан тохтубута Хатыҥ хампа сэбирдэҕэ. И. Чаҕылҕан
Хаарыан хампа лабааҕын Хамсат, хамсат, хатыҥым! С. Васильев
◊ Хампа күөх көр күөх I
[Хаһыҥ] Хампа күөҕү хаарыйбыта — Хагдарыйан, хампы барда. Күннүк Уурастыырап
Хатыҥ чараҥ Саҕатыгар Хампа күөххэ Олорбуппут. А. Абаҕыыныскай
[Хотой кэпсиир] Хампа күөхтээх Торҕо-солко дойдуну Тула эргийэн кэллим. С. Васильев
ср. тюрк. каҥма, камба ‘китайский шёлк’, монг. хамба ‘первосортный шёлк’
II
даҕ.
1. Олус эргэрэн, туһатыттан тахсыбыт (хол., туттар сэпсэбиргэл, тутуу туһунан). ☉ Вышедший из употребления, ветхий, дряхлый (напр., об инструментах, строениях)
Дьиэ хаҥас өттүгэр баар хампа ампаар күлүгэр тиийэн сөрүүкүү олордо. Н. Павлов
Хампа буолбут сэп. АаНА СТОТ
2. Наһаа кырдьыбыт, бүдүгүрбүт. ☉ Старый, древний, дряхлый
Хампа ынах. ПЭК СЯЯ
Хампа эмээхсин хамыйаҕы салыыр. П. Тобуруокап
Хампа киһи. ЯРС
ср. др.-тюрк. хам ‘сваливать, сбивать’