1) расчёт, уплата; иэс ахсааныгар в счёт долга; ахсаанна ыл = получить расчёт; 2) число, количество; киһи ахсаана количество людей # ахсаан аат грам. имя числительное; элбэх ахсаан грам. множественное число; ахсааҥҥа ыл = взять, брать в расчёт кого-что-л.

слабеть, ослабевать; ахсаабат күүс неслабёющая сила; алгыска оннооҕор абааһы ахсыыр посл. на просьбу даже чёрт смягчится.

n. account, number

v. to weaken, lessen; ахсат= v. to make weak

аат.
1. Предмет эбэтэр туох эмэ көстүү төһөтүн көрдөрөр өйдөбүл. ☉ Число, количество
Холобур, биһиги нэһилиэк сирин сүөһү ахсаанынан түҥэттэр сыыһа, киһи ахсаанынан түҥэттэр сөп дии саныыбыт. Амма Аччыгыйа
«Биэс, алта …… уон биир», — Гурьянов уон түөрт миинэҕэ дылы ааҕан баран, эстибит миинэлэр ахсааннарын сүтэрдэ. Т. Сметанин
Сопхуос табатын ахсаана билигин түөрт сүүстэн тахса тыһыынча. Н. Якутскай
2. Аахсыы, ким ылардааҕын эбэтэр биэрэрдээҕин быһаарсыы. ☉ Расчет, уплата
Ол курдук балай өлүүгэ булларбыт буоллаҕына, сирдьитинэн да кэлиэҕин. Ахсаан буолан эрэр үһү диэни истибэтэҕэ дуо? А. Софронов
Хамнастарын ахсааныгар ылбыт бамыһыайдарынан Микиитэҕэ ырбаахы тикпиттэрэ. Амма Аччыгыйа
МТС мас эрбиир арааманы, биир көлүөһүнэй тыраахтары дуогабардаах үлэ туолуутун ахсааныгар үс хонон баран ыытар. М. Доҕордуурап
♦ Ахсаана биллибэт — олус, наһаа элбэх. ☉ Очень много, безгранично много
Ньохчоҕор эписиэр кэпсээнинэн, дэриэбинэ икки өттүгэр ахсаана биллибэт элбэх кыһыллар киирэн кэлбиттэр үһү. Эрилик Эристиин
Ахсаана биллибэт эргимтэлэр уу үрдүнэн эрилистилэр, улам кэҥээн, сүтэн бардылар. И. Данилов
Дьүүлэ биллибэт Күөгэйэр күөх тыаларым, Ахсаана биллибэт Бар хара хайаларым Дьороҕоно сотолоохто тоҕооһуннар, Оҕуурдаах тойуктаахха туһаай! С. Зверев
Ахсаана суох көр ахсаана биллибэт. Ахсаана суох мас көтөрдөрө: улар, куртуйах, бочугурас, хабдьы кыһыннары-сайыннары үөрдүүр. И. Данилов
Ахсаана суох элбэх Айгыртэлим сэбирдэх Кэриим тыаллыын сипсиһэр Кистэлэҥ кэрэ кэпсэтиитэ, Тыынар тыына барыта манна баара. С. Зверев. Ахсаан буолбат — улахан дьыала буолбатах. ☉ Не ахти какое большое дело
Бу улууска былыр-былыргыттан байтаһын сүөһү сүтэрэ ахсаан буолбат этэ. Суорун Омоллоон. Ахсааҥҥа ыл — кэлэр өттүгэр наада буолуо диэн учуоттаа, бэлиэтэнэн кэбис. ☉ Взять, брать в расчет. Коляны ахсааҥҥа ыллаххына сатанар
□ Ити барыта түбэһиэх буолбатах буолуохтаах, онон салгыы чинчийэргэ кинилэри хайаан да ахсааҥҥа ылыахха наада. Багдарыын Сүлбэ. Үчүгэй ахсааҥҥа сырыт — бастыҥнар ортолоругар сырыт. ☉ Быть в числе передовых, лучших
Урут үлэлээбит сиригэр үчүгэй ахсааҥҥа сылдьыбыт сурахтааҕа. Софр. Данилов
◊ Ахсаан аат — предмет ахсаанын эбэтэр ааҕыллар бэрээдэгин көрдөрөр саҥа чааһа. ☉ Имя числительное
Аттарыы ахсаан аат — хас да тыл ситиминэн бэриллэр аат: уон биир, сүүс уон биир. Судургу ахсаан аат — биир тылынан бэриллэр аат: икки, сүүс, тыһыынча. ЧМА СТҮөТ

туохт. Күүһүҥ баранан мөлтөө, күүһэ-уоҕа суох буол. ☉ Слабеть, ослабевать
Алгыска оннооҕор абааһы ахсыыр (өс хоһ.). Амырыын тымныы ахсаан барда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Улуу Кудаҥса модун санаата ахсаабыт. П. Ойуунускай
ср. тюрк. акса ‘хромать’

туохт.
1. Уру кку туруккун сүтэр, алларый (ыалдьан, кырдьан). ☉ Терять силы, здоровье (из-за болезни, старости)
Кырдьан мөлтөөн-ахсаан барыы ханна барыай? Ол барыта олох кытаанах ирдэбилэ буоллаҕа. Онтон ханна да куоппаккын. Н. Якутскай
Барыта үчүгэй курдуга гынан баран, сотору кини этэ-сиинэ мөл төөн-ахсаан алларыйан барбыта бил либитэ. Н. Кондаков
2. Быстах кэмҥэ мөлтөөн ыл, туох эмэ сабыдыалыгар оҕустар. ☉ Проявить слабость, дать слабину
Ким бу кытаанах күннэргэ мөлтөөн-ахсаан биэрбит, кыра да кыаҕын кэннигэр туттубут …… саллар сааһын тухары саата-кыбыста сылдьыаҕа. Амма Аччыгыйа
Ыраах сиргэ сылдьан мөлтүүр-ахсыыр кыбыстыылаах. Далан
«Устин, хайдах эмэ гынан көмөлөстөххүнэ сатанар, мөлтөөн-ахсаан сылдьар кэммэр үтүөнү оҥорбуккун хаһан да умнуом суоҕа», — дии олорбута хайыһардьыт. Р. Баҕатаайыскай