туттул. сыһыан холб. Саҥарааччы тугу эмэ ахсаанын өттүнэн саамай улахана диэн сыаналыырын көрдөрөр. ☉ Выражает количественный высший предел высказываемого с точки зрения говорящего (самое большее)
Урут бастакы дуоскаҕа элбэҕэ буоллаҕына, икки маастар оонньуура. «Кыым»

аат. Туох эмэ маассабай көстүүнү сыыппаранан көрдөрүү, ону анаан үөрэтии. ☉ Количественный учёт сведений о каких-л. массовых явлениях, статистика
Ыстатыыстыка көрдөрөрүнэн, кэлин түөрт уон сыл устатыгар оттооһун кээмэйэ аҕыйаан истэ. Ходуһа х. Ыстатыыстыка этэринэн, биһиги дойдубут уһун үйэлээх буолууга аан дойдуга отут бэһис миэстэҕэ сылдьар. «Кыым»
Прибордарынан, ыстатыыстыканан чинчийиилэр түмүктэринэн наукаҕа эрэллээх информация ылылынна. «ЭК»

сов. 1. (стать больше, расшириться) улаат; опухоль увеличилась искэн улааппыт; 2. (возрасти количественно) улаат, элбээ; 3. (усилиться) улаат.

частица усил. 1) усиливает количественный и качественный признак действия: сылайдым ахан я очень устал; көрөн ахан я очень много видел; салайар үлэҕэ үлэлээбит ахан киһи человек, работавший очень долго на руководящей работе; 2) усиливает признак, качество предмета, иногда с оттенком восхищения: күүстээх ахан очень сильный; дьэ , куорат ахан ! ну, городище!; сыбаайба ахан буолла состоялась такая большая, хорошая свадьба # манан ахан буолбатах в сочет. с сущ. а) непросто, нелегко; не шутка; кыһын сиргэ хонор манан ахан буолбатах не шутка зимой ночевать под открытым нёбом; б) из ряда вон выходящий, незаурядный; манан ахан киһи буолбатах он незаурядный человек.

аат.
1. Туох эмэ туоратынан улаатыыта; элбээн дэлэйэн барыыта. ☉ Расширение; значительный количественный рост
Суол кэтирээһинэ. Былыт кэтирээһинэ.  Өскө худуоһунньук дьоҕура кэриҥэ кэтирээһинин эрэ өттүнэн сайдар, дириҥээһинин өттүнэн сайдыбат буоллаҕына, кини сотору кэхтэр. С. Данилов
2. геогр. Сир ньуурун хайа эмэ туочуката экватортан ырааҕа кыраадыһынан көрдөрүллүүтэ. ☉ Широта
Халыма уонна Дьааҥы сылгылара биир географическай кэтирээһиҥҥэ эрээрилэр, үөскээбит эйгэлэрин айылҕата уонна аһыыр аһылыктара улаханнык уратыланар. АНП СЭЭ
Остуолга хаарта түспүтэ, онно биэрэк чугаһынан муора дириҥэ, усталааһына уонна кэтирээһинэ ыйыллыбыт томтордорун, саппыйаларын уонна тумустарын аттара ыйыллыбыттар этэ. Р. Стивенсон (тылб.)
Хотугу кэтирээһин онус эбэтэр уон иккис кыраадыһыгар тиийдэхпитинэ, Африка материгар эргиллиэхпит диэн суоттаммыппыт. Д. Дефо (тылб.)

сов. что 1. (сделать больше, расширить) улаатыннар; увеличить посевную площадь ыһыы сирин улаатыннар; увеличить портрет мэтириэти улаатыннар; 2. (количественно) улаатыннар, элбэт; увеличить число школ оскуолалар ахсааннарын элбэт; 3. (усилить) улаатыннар.

частица, означает довольно слабо выраженные качественные, количественные и др. признаки предмета, действия или состояния: ичигэс соҕус тепловатый; аҕыйах соҕус довольно мало, маловато; элбэх соҕус довольно много; халыҥ соҕус тылдьыт довольно толстый словарь; сыыйа соҕус довольно постепенно; сотору соҕус довольно скоро, через некоторое время; эрдэ соҕус турдубут мы рановато встали; ср. аҕай II 1.