ж. кобра, ачыкылаах моҕой (улахан дьааттаах моҕой).

I прил. ачыкы; # очковая змея ачыкылаах эриэн үөн (итии дойдуларга дьааттаах эриэн үөн).

кынтаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Уулусса икки өттүнэн мааны кыргыттар туохха да болҕойботтук кынтаҥнаһа хаамсаллар, бары ыйаастыгас хара ачыкылаахтар. Л. Попов

мылай диэнтэн хамс
көстүү. Издательствоҕа мылаһыйбыт, ачыкылаах, тустуук буолуох бөҕө-таҕа сэбэрэлээх Чаҕылҕан поэт киирбитигэр хаһыытаһыы буола түстэ. Н. Габышев

дьорой диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Эриэн кыл сэлээппэни умса кэппит, ачыкылаах, мааны таҥастаах, үчүгэй дьүһүннээх хатыҥыр киһи дьороҥноон таҕыста. Амма Аччыгыйа

туохт. Кубархайгынан харахха ордук быраҕылын. ☉ Бросаться в глаза, выделяться из-за своего бледного вида, бескровного лица
Үрдүк хоҥоруутугар кыһыл көмүс иилээх ачыкылаах киһи, кубарыллан, утары олорор эбит. А. Сыромятникова

сыһ. Сиилээбит курдук, сиилиир быһыынан. ☉ Неодобрительно, осуждающе, с презрением
«Эчи элбэхтэрин, эчи иллэҥнэрин!» — диир биир тиэрэгэр атахтаах, ачыкылаах, хатыҥыр киһи, сиилээбиттии уоһун ханньата-ханньата. Э. Соколов
«Хаһааҥҥыттан кыргыттары хайгыыр буоллуҥ?» — Сүөкүччэ сиилээбиттии ыйытта. А. Сыромятникова

сурдурҕаа диэн курдук
Дириҥ-дириҥник тыынан сурдурҕатта. Софр. Данилов
Күрэҥ баттахтаах, ачыкылаах кырдьыбыт сэбэрэлээх киһи суруйан сурдурҕатар. И. Бочкарёв
Ваня уол хайыһарын олбу-солбу тэбэн сурдурҕатан истэ. М. Доҕордуурап

аат. Ии (ачыкыга). ☉ Оправа, ободок (для очков)
Халыҥ муос буоҕускалаах сирэйин аҥаарын былдьыыр бэрт улахан ачыкытын устан ылан, субу-субу соппохтуур. Л. Попов
Холкуос младшай агронома синньигэс буоҕускалаах ачыкылаах хатыҥыр үрдүк уҥуохтаах киһи. В. Яковлев
Өлбөөдүйбүт көмүс буоҕускалаах ачыкытын өрө анньынна. М. Шолохов (тылб.)

дьүһ. туохт. Тэтимнээхтик чэпчэкитик, сири барбах эрэ таарыйан үктэнэрдии хаамп. ☉ Ходить быстро и легко, едва касаясь ногами земли
Кыыс, кимтэн эрэ куотан эрэр курдук, хааман дугулдьуйан истэ. С. Данилов
Ачыкылаах хара киһи көрүдүөр устун дугулдьуйа турда. М. Доҕордуурап
Тайах оҕото кэмпиэти дугулдьуйан кэлэн, илииттэн ылан сиэн кэбистэ. «ББ»