Якутские буквы:

Якутский → Русский

аҥаархай

1) вялый, сонный; 2) протяжный и громкий; аҥаархай саҥа протяжный и громкий голос.

Якутский → Якутский

аҥаархай

даҕ.
1. Дөйөн хаалбыт курдук, өйдөөн биэрбэт. ☉ Недеятельный, лишенный сообразительности
Аҥаархай харахтарынан мөдөөт баҕайытык дьиэтин иһин көрбүтэ, ийэтэ утуйа сытара. Р. Баҕатаайыскай
Хохуол төрүттээх ыспыраанньык, сүрдээх аҥаархай, сүрэҕэ суох киһи баара. В. Короленко (тылб.)
Тур, тур, тур, эн — уулаах дьахтар! Тур, тур, тур, эн — аҥаархай дьахтар! Н. Некрасов (тылб.)
2. Бытаан уонна күүстээх (дорҕ., саҥа туһунан). ☉ Протяжный и громкий (о звуке, человеческом голосе)
«Оҕонньор, табаар маҕаһыына ханан баарый!»— диэтэ олус чуолкай, куораттыы аҥаархай куоластаах дьахтар. Н. Габышев
3. көсп. Киэҥ-куоҥ, киһи хараҕа ыларынан. ☉ Просторный, широкий, обозримый человеческим глазом
Соҕуруу Ытык хайаны ааһан, аҥаархай, уйаара-кэйээрэ биллибэт Ленаҕа унаархай сурааһын көстүүлэр кэллилэр. Н. Габышев
Арҕастанан халыһыйар Аҥаархай долгунун мөҥүөнүгэр Күлүм чаҕыл уоттарын Күлүгэ хайдах оонньуой? С. Васильев

Еще переводы:

неживой

неживой (Русский → Якутский)

прил. 1. (мёртвый) тыыммат буолбут, өлбүт; 2. (неорганический) тыыммат; неживая природа тыыммат айылҕа; 3. (вялый) өспүт, аҥаархай; неживой голос өспүт куолас.

арҕастан

арҕастан (Якутский → Якутский)

туохт. Лоппоҕордоох, бүлтэгэрдээх буол. ☉ Иметь выпуклый, бугристый вид. Суорбут бэрэбинэҥ арҕастанан тахсыбыт
□ Маҥнай араас ардайдана-ардайдана, арҕастанан кэлитэлиир чараас ойуурдары ааһыталаата [Тогойкин]. Амма Аччыгыйа
Арҕастанан халыһыйар Аҥаархай долгунун мөҥүөнүгэр Күлүм чаҕыл уоттарын Күлүгэ хайдах оонньуой? С. Васильев

аҥатах

аҥатах (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Мөлтөх, сэниэтэ суох (ньирэй, кулун туһунан). ☉ Слабый, немощный (о теленке, жеребенке). Маарыйа аҥатах ньирэйин кытта өр кэмҥэ бодьуустаста
2. Аҥаархай. ☉ Сонный, вялый
Итини барытын аҥатаҕа, атааҕа суох, эр сүрэхтээх киһим көрөн көмүскэтин иччитин күндүлүүр, күүстээх түөһүнэн толору көҥүллүк тыынар. Суорун Омоллоон. Соҕотох уола Эҥэттэй сыыҥынсыраанын соспут, этэрбэһин быатыттан иҥнэн сар түһэ сылдьар бэрт аҥатах киһи. А. Федоров
3. Түргэнник өйдөөн, быһаара охсубат. ☉ Медленно, плохо соображающий. Кини сүрдээх аҥатах киһи буолан биэрдэ
□ Уола буолуохсут төрүкү аҥатах дууһа кэргэнин тылыттан тахсыбат. «Кыым»

кимирит

кимирит (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт.
1. Суурайан алдьат, сиҥнэр. ☉ Разрушать, откалывать крупными кусками, размывая сильным напором воды
[Мамонт көстүбүт] аҥаархай буор муус хаспаҕын уу тыбыырар күүһүнэн тэҥҥэ тыктаран кимиритэн, кээрэтэн хастараллар. Н. Габышев
2. көсп. Күүскэ ыарыылаахтык ис диэки тимирчи сутурҕаа. ☉ Ударять, бить так сильно, чтобы остались вмятины
Ойоҕоскун кимиритэлээн биэриэм. Н. Гоголь (тылб.)
3. көсп. Иҥсэлээхтик, тугу да хаалларбаттыы, сиэ-аһаа. ☉ Поглощать все без остатка
[Мыччыыкаан:] Үс сылгы ойоҕоһун, тоҕус чороон кымыһы, сүүрбэ биэс анды сымыытын кимиритэн турабын. И. Гоголев

мөҥүөн

мөҥүөн (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Туох эмэ саамай үрдүк сирэ, оройо, чыпчаала. ☉ Самый верх, верхняя часть, верхушка, макушка чего-л.
    Таптыыр ытык хайам! Эн үрдүк мөҥүөҥҥэр ыттан туран күөлэһийэн үөскээбит улуу сыһыыбын, уутун иһэн улааппыт эбэбин одуулаан астынным. И. Гоголев
    Салахай былыттары тэһитэ үүттээннэр, Үрдүк быыскалар мөҥүөннэрэ көстөллөр. Л. Попов
    Арҕастанан халыһыйар Аҥаархай долгунуҥ мөҥүөнүгэр Күлүм чаҕыл уоттарын Күлүгэ хайдах оонньуой? С. Васильев
  3. көсп. Туохха эмэ саамай үрдүк күүрээн; чыпчаал; туох эмэ быһаарыллар былдьаһыктаах кэмэ. ☉ Апогей, вершина, венец чего-л.; решающий, ответственный момент. Күннүк Уурастыырап айар үлэтин үрдүк мөҥүөнүгэр таҕыста. Н. Габышев
    Сахам тыла — Улуу олоҥх о м т ы л а , Хонуу куйаарга сыраллан, Холо рук таах силлиэҕэ мускуллан, Үйэлэр мөҥүөннэрин уҥуордаан, Кэлбитиҥ саттаан-сайдаан. И. Федосеев
    [ Эрилик Эрис тиин] өрөбөлүүссүйэ кытаанах сылларыгар, элбэх баартыйалар охсуһууларын мөҥүөнүгэр таба суолу тутуһан халбаҥнаабат бассабыык буолбута. «ХС»
  4. даҕ. суолт. Саамай үрдүк, барыларыттан чорбойор. ☉ Самый высокий, возвышающийся над всеми
    Күн уһаабыта. Ол эрээри күн үрдүк мөҥүөн хайалар кэтэхтэриттэн бэрт кыратык быга түһэрэ. И. Федосеев
    Аарыма тиит бэйэтин чыпчаалын, кыһыл көмүс дуйдаах мөҥүөн кириэһи кытта сэргэстэһиннэрэ аспыт. Л. Попов
    ср. тув. мөген ‘горб (у верблюда)’