1. сыһ. Тугу да аанньа өйдөөбөттүк, толкуйдаан быһаара охсубаттык, дөйбүт курдук (үксүгэр ыарыыттан, айдаантан-күүгээнтэн, олус сылайыыттан эҥин). ☉ Оглушенно, отупело (чувствовать себя — обычно от болезни, усталости, шума-гама, непривычной обстановки)
   Бүгүн мунньахха, мэйиитэ үллэҥнии-үллэҥнии, төбөтө дыҥ курдук буолан, өйө көтөн, дөйөн олорбутун бэркиһэннэ. Акаары дьон саастарын тухары итинник аах-маах сылдьар буоллахтара. Болот Боотур
   [Маайалаах] иккиэн долгуйан, аах-маах буолан хаалбыттара. Соһуччута бэрдэ. П. Аввакумов
   Бүгүн күн киниэхэ уопсайынан хаһан даҕаны күүппэтэҕин иһитиннэрдэ. Мэктиэтигэр дөйүөрбүт курдук, аах-маах баран хаалла. Тумарча
2. даҕ. суолт. Түргэнник толкуйдуу, быһаара охсубат, дөйбүккэ маарынныыр, аҥатах. ☉ Туго, тяжело соображающий; как бы оглушенный; глуповатый, глупый. Аах-маах уол. Кини эдэр эрдэҕиттэн аах-маах
   ср. тюрк. акмак ‘глупый, дурак’

аат. Саҥарар, ыллыыр-туойар кыахтаах; тыынар тыыннаах барыта. ☉ Все, кто могут говорить, издавать звуки; все живое, относящееся к животному миру
Сайын айахтаах барыта айаарыан сөп. Амма Аччыгыйа
Чыычаахтар — Ылы-чыптар, Ыллаабаттар. Атын да айахтаахтар Айдаарбаттар, Ах бааттар. Күннүк Уурастыырап
Киэҥ Кэҥкэмэ үрэх халлаан сулуһун курдук элбэх күөллэрэ — айахтаах эрэ биһигиттэн аһаатын диэххэ айылаах, уулбут үрүҥ көмүс курдук күлүмнээн, долгуннуран, мэҥийсэ сыталлар. Эрилик Эристиин
△ Саҥалаахиҥэлээх, кэпсээннээх, уус тыллаах, киһи. ☉ Речистый, красноречивый человек
Араҕас хааннаах, Аҥатах быһыылаах, Аһыныылаах санаалаах Атар айахтаах алыһа [саха киһитэ]. «Чолбон»
Хабырыыс Харбаанап оҥойор айахтааҕы утары этиппэт тахсыылаах тыллааҕынан аатырар. П. Аввакумов
♦ <Атар> айахтааҕы атыппат — уус тыллаах; тылынан баһыйан саҥата суох ыытар. ☉ Красноречивый, искусный в споре
Ваня мунньахтарга айахтааҕы атыппат араатар. Амма Аччыгыйа
Лиза, хата, түҥнэри хайыста. Таня олус дьиибэргээтэ, дьыалаҕа суруйалларынан Лиза атар айахтааҕы атыппат, алдьархайдаах уот бэлэс курдуга. А. Сыромятникова
Хайа, араатаргынан да айахтааҕы атыппат үлүгэр инигин? «ХС». Айахтаах оҥорбот — мөккүөргэ кими да тулуппат. ☉ В споре с ним невозможно тягаться. Алыптаах айахтаах поэт. — киһини тардар, абылыыр күүстээх ырыалаах-тойуктаах. ☉ Слагающий песни с чарующей, притягательной силой
Куораты, собуоту туойарга Хоһооммун хонууттан булбутум. Арааһы дьүһүннээн айарга Алыптаах айахтаах буолбутум. Күннүк Уурастыырап
Араан тыаларга Алтан түөстээх Алыптаах айахтаахтара, Айбыт айыыны санаан, Араас ырыаны арыйдылар. Өксөкүлээх Өлөксөй. Аһаҕас айахтаах — тугу барытын кэпсии-ипсии, ыһа сылдьар. ☉ Болтливый, болтун
Байбаралаах Малаанньа төһө да аһаҕас айахтааҕын, ордук хоһу тыллааҕын иһин оннук акаары дьахтар буолбатах. Л. Попов
[Василиса] тугу истибитин хаһан да иҥиннэрбэт буолара, хас билсэр дьахтарын аайы кэпсии сылдьар аһаҕас айахтааҕа. Н. Якутскай. Дьэллэм (ыллам-дьэллэм) айахтаах — элбэх саҥалаах, кэпсэтинньэҥ. ☉ Любящий поговорить, разговорчивый, словоохотливый
Кини [Мэппиилэй оҕонньор] оннук ыллам-дьэллэм айахтаах дэннэр да, биирдэ, төһө да көрдөспүттэрин үөһэ, тугу да кэпсээбэтэҕин көрбүтүм. П. Аввакумов