Якутские буквы:

Якутский → Русский

баайыылаах

привязанный; связанный; атах баайылаах ат лошадь со спутанными ногами; баайыылаах ат а) привязанная лошадь; б) выдержанная лошадь (т. е. подготовленная к скачкам); баайыылаах бурдук сноп хлеба; связанный в снопы хлеб.

Якутский → Якутский

баайыылаах

даҕ. Туохха эмэ иҥиннэриилээх, кэлгиэлээх. Связанный, привязанный (напр., веревкой)
Атах баайыылаах алтан-араҕас ат күөлү үстэ төгүрүйбүт (тааб.: этэҕэ). Күөх от баайыылаах ураҕастары анньыталыыллар. Амма Аччыгыйа
Костя кини барбыт тыаһын истибэтэҕэ чахчы, көрүөн – хараҕа саба баайыылаах. Н. Заболоцкай
Тэҥ баайыылаах – тэҥ кыахтаах, тэҥ таһымнаах, тэҥ бэлэмнээх. Равный, равнозначный, равноценный
Тири эньэр да, бөҕөс да астыммыт көрүҥнээхтэр. Буолумуна, тэҥ баайыылаах бөҕөстөргө хара ааныттан үс очукуонан чорбойуу – бу элбэх. «ХС»
Икки тэҥ баайыылаах хамаандалар оонньуулларыгар ардыгар аҥаардастыы кэлтэйии тахсарын бу туур эмиэ көрдөрдө. «Кыым»
Кырдьыга, бу иккиэн техника, дьарыктаныы да өттүнэн тэҥ баайыылаах дьон буоланнар, көрөөччүлэр чөмпүйүөн аатын былдьаһыыларыгар бэркэ мунаардылар. «ХС»


Еще переводы:

гипюр

гипюр (Русский → Якутский)

м. гипюр (бөлтөгөр баайыылаах куруһуба).

овйн

овйн (Русский → Якутский)

м. овин (баайыылаах бурдугу куурдар сир).

рига

рига (Русский → Якутский)

ж. бурдук куурдар сир (баайыылаах бурдугу куурдан астыыр сир).

автолесовоз

автолесовоз (Русский → Якутский)

автолесовоз (наардыы дьаарыстам-мыт, баайыылаах эрбэммит матырыйааллары бэйэтэ тиэ-нэн таһар массыына. Туруору тулааһыннардаах үрдүк араамалаах. Үрдүгэр туран бааллыбыт маһы кытаахтаан ол арааматын анныгар хам тардыиан тиэнэр уонна оннук илдьэ барар ураты оҥоһуулаах.)

сыаптаах

сыаптаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Сыабынан баайыылаах. Находящийся на цепи, висящий на цепочке
Сыаптаах ыт үрэн маргыйар. Н. Якутскай
Слепцов сиэбиттэн элэйбит чугуун хаппахтаах үрүҥ көмүс сыаптаах улахан чаһытын ылан көрөр. Н. Габышев

чорбойуу

чорбойуу (Якутский → Якутский)

чорбой 3 диэнтэн хай
аата. Тэҥ баайыылаах бөҕөстөргө хара ааныттан үс очукуонан чорбойуу — бу элбэх. «ХС»
Этээптэн этээп аайы хамаандалар илин-кэлин түсүһүүлэрэ, күүстээхтэр улам сааһылаһан инники чорбойуулара дьэҥкэрэн истэ. «Кыым»

буута

буута (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Миҥэ эбэтэр көлө аты мэччитэ ыытарга ырааппатын диэн илин атахтарын кыаһылыы баайар быа. Путы, которыми связывают ноги лошади перед пуском ее на пастьбу
Аттаргыт бууталарын чиҥэтэн биэрээриҥ, хаамыахтара, сэниэлэниэхтэрэ буолуо. Сэмээр Баһылай
Атах баайыылаах, бууталаах ат сир өппөт, тутарга куотуна барбат. АаНА СТСКТ

симсии

симсии (Якутский → Якутский)

симис I диэнтэн хай
аата. [Максим] оптуобуска симсии бөҕөнөн бэрт нэһиилэ кыбыллан, пуортан Үрүҥ Хайа бөһүөлэгэр тахсыбыта. «ХС»
Атаакалыыр быһыттарыгар булкуур, ыгыта симсии бөҕө буолбута буолуо. Л. Толстой (тылб.)
Харах симсии — оонньуу: хараҕа баайыылаах киһи атыттары тутар. Игра в жмурки
Хайах хостоһуута бүттэ, аны харах симсиитэ буолла. Н. Заболоцкай
Киэһээҥҥи хараҥа ыган кэллэҕинэ, биһилэх кутуһуутугар, харах симсиитигэр улахан да дьон кыттыһа түһэллэр. «ХС»

томторуктуу

томторуктуу (Якутский → Якутский)

сыһ. Томторук курдук, томторук курдук быһыылаах. Как намордник, словно намордник
[Мойот] икки илиитин холбоон, айаҕар томторуктуу тутунна. Т. Сметанин
Саҥата суох дьахтар томторуктуу бааммыт былаатын кэнниттэн өрө тарта. В. Яковлев
Оҕонньор баайыылаах кыспатынан эһэ тумсун харахтарын аннынан томторуктуу туттарда. В. Санги (тылб.)

тэҥ

тэҥ (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Туох да уратыта суох, биир, үүт-үкчү. Равный, одинаковый, равноценный
Маннык дэхси тэҥ тииттэр улуу өрүстэр ууларын тардыһыытын араартыыр арҕас систэргэ үүнэллэр. Амма Аччыгыйа
Айыы бухатыырын күүһэ аан дойду күүһүн аҥаарыгар, дьоло аан дойду дьолун аҥаарыгар тэҥ. Суорун Омоллоон
Иккиэн биир үлэни үлэлииллэр, тэҥ хамнаһы ылаллар. Н. Лугинов
2. Оллура-боллура суох, биир кэлим, дэхси. Не имеющий возвышений, изгибов, ровный, гладкий
Аргыый мичээрдээбитигэр тэҥ маҥан тиистэрэ кэчигирээн көһүннүлэр. В. Протодьяконов
Харыйа тэҥ саастаах маһын музыкальнай инструменнары оҥорорго туһаналлар. КВА Б
Киһи тэҥэ суох — саха (сахаҕа) тэҥэ суох (буол, санан) диэн курдук (көр саха)
Уолбут кыайан-хотон, киһи тэҥэ суох буолбут. Күнүм тэҥэ көр күн. Күммүт тэҥэ киһибит — кыракый сиэнчээммит. Сыарҕа сыҥааҕын курдук (тэҥнэр) көр сыарҕа. Утарылаһааччылар иккиэн даҕаны сыарҕа сыҥааҕын курдук тэҥнэр. Тэҥ баайыылаах көр баайыылаах. Икки тэҥ баайыылаах хамаандалар оонньуулларыгар ардыгар аҥаардастыы кэлтэйии тахсарын бу туур эмиэ көрдөрдө. «Кыым»
Биир тэҥ — туох да уратыта суох, барыта биир. Одинаковый, один в один
[Никита] биир тэҥ хардыыларынан бытааннык уһун көрүдүөр устун хаамыталыыр. Н. Лугинов
Биир тэҥ кэчигирэс дьиэлэрдээх кыбаарталга кэлэн, Үүйэ алаарыйан хаалла. Л. Попов. Тэҥ быраап — биир кэрдиискэ туруу, биир тэҥ балаһыанньалаах буолуу. Равноправие
Баай баттала алдьанна, тэҥ быраап кэллэ. П. Ойуунускай
Тэҥ бырааптаах буолуу туһунан Николай кэпсээнэ кинилэр өйдөрүн-санааларын аспыта. А. Сыромятникова. Тэҥ сыһа — тэҥ курдук, тэҥ соҕус. Практически равный, почти одинаковый
Хандьыдааттар иккиэн даҕаны тэҥ сыһа таһымнаах …… дьон. «Кыым». Тэҥ тэ- ҥэ — сүүйүүтэ да, сүүйтэриитэ да суох, биир тэҥ. Без выигрыша или поражения, с равным счётом, вничью
Эһиги биир буруйдааххыт, мин биир буруйдаахпын. Онон тэҥ тэҥэ буоллун. Суорун Омоллоон
Тэҥ тэҥэ арахсан эрдэхпитинэ Гошалаах …… үлтү сынньан кэбистилэр. Н. Лугинов
тюрк., монг. теҥ, тэҥ