хомуур ахс. аат. Биэс буолан. ☉ Пятеро, впятером
Бандьыыттар кэнниттэн ытыалыы хааллылар. Бобров, сотору соҕус Охоноос Маппыайаптаах бэһиэ буолан иһэллэрин көрсө түстэ. Амма Аччыгыйа
Хамандыырдара Барашков, билигин киириэм диэн албыннаан тахсан, бэһиэ буолан, күрээбиттэр. И. Бочкарев. Арай биирдэ Кеша, Катя, Ваня уонна кыра Таня Мохсоҕоллуун бэһиэлэр, Моҕотойдуу истилэр. Т. Сметанин

туохт. Кимтэн, туохтан эмэ уоран, саһан куот. ☉ Убегать, уходить тайком
Сылластыгас, кыһыллар куораты ыллахтарын күн саата да, туга да суох, ат буута быстарынан, муҥура тэстэринэн дойдутугар, Намҥа күрүүр. Н. Якутскай
Хамандыырдара Барашков, билигин киириэм диэн албыннаан тахсан, бэһиэ буолан, күрээбиттэр. И. Бочкарев. Александр Сергеев көмөтүнэн-сүбэтинэн барыта уонча киһи саллаакка барартан күрээбитэ. М. Доҕордуурап
ср. др.-тюрк. күрэ ‘бежать’

мүлүк-халык тутун — симиттэн, кыбыстан сирэйгин-хараххын куоттарар курдук тутун. ☉ Прятать, опускать, отводить глаза (от смущения)
«Тылбын биэрэбин, аны арыгылыа м с у о ҕа », — дии-дии Саша Барашков мүлүк-халык туттубута. Н. Якутскай
Николай Евграфович, …… хайдах эрэ симиттибитэ, мүлүк-халык туттубута, тугу да саҥарбатаҕа, арай хаста да көхсүн этиппэхтээбитэ. И. Федосеев

түм диэнтэн хай
аата. П.П. Барашков диалектологическай аатыласка саха тылын матырыйаалын хомуйан түмүүгэ отчуот түһэрбитэ. ВМС СДО
Буута (буутула) — икки холбонор өрүтүгэр улахан түмүүлээх төгүрүк ии быа буолар. СҮТТ
Сүөһү итиитин үлэһиттэрин өйдөрүн-санааларын түмүүгэ хаһыат улахан көмөнү оҥоруо диэн эрэнэбин. «Кыым»

1. аат.
2. Үлэлии, тугунан эмэ дьарыктана сылдьан, күүссэниэ ылаары оҥоһуллар тохтобул. ☉ Отдых, перерыв во время работы, передышка
   Үлэттэн илиһиннэххинэ эбэтэр көннөрү салтаххына, сынньалаҥ, аралдьыйыы диэки тардыһаҕын, ону хайаатар да кыайан, өйгүн-санааҕын наадалаах сир диэки туһулуохтааххын. Н. Лугинов
   Сынньалаҥ кэм көрүн-нарын паарка, күөх хонуу, тыйаатырдар үллэстэ тураллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Сынньалаҥ диэн тугу да гыммакка, аһыы-аһыы таралыйыы эбэтэр солуута суох күүлэйдээһин, сэлэһэн тахсыы буолбатах. ЧКС ОДьИи
3. Үлэлиир киһиэхэ бэриллэр үлэттэн сынньанар сыаллаах быстах босхолонуу, уоппуска. ☉ Отпуск
   Микиитэ сынньалаҥын хойутуу биэриэх буолбуттара. Амма Аччыгыйа
   Эн ол сынньалаҥҥа сылдьар киһи үлэлиириҥ, бука, олуона буолуо эбээт. С. Ефремов
   Мин хатыҥнаах халдьаайыга бөһүөлэк үөскээтэҕин сайыныгар сынньалаҥмар кэлэн олорбутум. «Кыым»
   △ Үөрэх тэрилтэлэригэр үөрэнэр оҕолорго бэриллэр уһун өрөбүл. ☉ Каникулы
   Куонаан оҕонньор куоракка үөрэнэ сылдьар аймаҕа кыыс сайын сынньалаҥар кэлбитин көрсө пиэрмэҕэ тахса сырытта. Н. Заболоцкай
   Өлөксөй сайын үөрэх кэнниттэн сынньалаҥар төрөөбүт дойдутугар таҕыста. В. Протодьяконов
   △ Үлэлээн бүтэн биэнсийэҕэ тахсан олорор кэм. ☉ Заслуженный отдых, предоставляемый трудящемуся по выходу на пенсию
   Адамов — билигин сааһа кэлэн, доруобуйата да мөлтүү быһыытыйан, болдьоҕо суох сынньалаҥҥа олорор. Ф. Софронов
   Саха АССР үтүөлээх артистката Дария Барашкова, сынньалаҥҥа да олордор, кэлэн поэт тылыгар отутус, түөрт уонус, биэс уонус сыллардаахха киэҥник ылламмыт ырыалары толортоото. «ЭК»
4. даҕ. суолт., кэпс. Эрэйэ-муҥа суох, чэпчэки. ☉ Спокойный, безмятежный, беззаботный
   Кини кэлбитин тухары мин сынньалаҥ олоҕу билэ иликпин. Н. Неустроев
   Туома, бэйэҕин оройуон киинигэр сыл аайы үчүгэй, сынньалаҥ үлэҕэ ыҥыра сатыыллар. Суорун Омоллоон
   Сэрии тиһэх тэргэнин тыаһа уурайарын кытта эмискэ сынньалаҥ, байылыат олох кэлбэтэҕэ. Эрчимэн
   ◊ Кыһыҥҥы сынньалаҥ — кыһыҥ- ҥы өрөбүл диэн курдук (көр кыһыҥҥы). Биһиэхэ кыһыҥҥы сынньалаҥ тохсунньуга буолар
   □ Көрдөөх-нардаах кыһыҥҥы сынньалаҥ кэмнэрэ ааһан, «Кэлтэгэй сыырдаах» оскуолата бэйэтин ыччаттарын түмэ тардан, норуокка туһалыыр кэскиллээх үлэтин салгыы ыытара. Д. Таас. Сааскы сынньалаҥ — оскуолаларга үөрэнэр оҕолорго бэриллэр сааскы уһун өрөбүл. ☉ Весенние каникулы
   Бүгүн сааскы сынньалаҥ кэнниттэн аан бастакы үөрэх күнэ. Софр. Данилов. Сайыҥҥы сынньалаҥ — үөрэх тэрилтэлэригэр үөрэнэр оҕолорго, үлэлиир дьоҥҥо бэриллэр сайыҥҥы уһун өрөбүл, уоппуска. ☉ Летние каникулы
   Мин 1924 с. аан маҥнай Өймөкөөнтөн киирэн, урукку Байаҕантай улууһун киинигэр Уолбаҕа үөрэнэн баран, сайыҥҥы сынньалаҥмар дойдулаан испитим. Н. Заболоцкай. Сынньалаҥ киэһэ — көччүтэр, аралдьытар бырагыраамалаах сынньанар тэрээһин. ☉ Вечер отдыха
   Билигин нэһилиэнньэ сынньалаҥ киэһэтин тэрийиигэ көрүү куонкурус бара турар. «Кыым»
   Сынньалаҥ күн — өрөбүл диэн курдук (көр өрөбүл). Нэдиэлэҕэ биир сынньалаҥ күн баар буоларыгар бары сөбүлээн айдаара түстүлэр. Амма Аччыгыйа
   Кинилэр ону биһигиннээҕэр бэркэ билэллэр, сынньалаҥ чуумпу күнүнэн туһанан, балыгы баһан ыла кэлбит дьон буолуохтаахтар. Н. 3аболоцкай. Бэҕэһээ сынньалаҥ күҥҥэ Күүлэйдээн сылайбыт ыалдьыттар Хаһалаах собонон мииннэнэн Чуой-чэмээт үлэлии бараллар. Баал Хабырыыс