Якутские буквы:

Якутский → Русский

бастакынан

модальное сл. во-первых; бастакынан , былааны дьүүллүөххэ , иккиһинэн , отчуоту истиэххэ во-первых, обсудим план, во-вторых, заслушаем отчёт; ср. бастатан .

бастакы

первый, передний; главный; бастакы сэргэ первая коновязь; бастакы дьон передние люди (т. е. находящиеся впереди).

Якутский → Якутский

бастакы

  1. маҥнайгы диэн курдук. Икки сыл буолан баран бастакы кылааһы бастыҥынан бүтэрэргэ кыыс тылын биэрбит. Амма Аччыгыйа
    Ол билигин саҥа анаммыт учууталлара кыайан кэлбэккэ, үөрэнэ иликтэр. «Алтынньы бастакы күнүгэр кэлэр үһү, аны сэттэ хонук хаалла», – диэн ааҕа сылдьаллар. Суорун Омоллоон
    Атырдьах ыйын бастакы күннэригэр кулууп хара муостата оҥоһуллан, үрдэ сабыллан, даҥа ыһыллан, хоруобуйатын саайыыга киирдилэр. М. Доҕордуурап
  2. Инники сылдьар, атыттар иннилэригэр баар. Находящийся впереди других, передовой, головной
    Уйбаан оҕонньор Тогойкинныын бастакы сыарҕаҕа олороннор, үрүйэни өрө сыыйан, сис оройугар дьоннорун кытта бииргэ тахсыһан бараннар улам куоттар-куота турдулар. Амма Аччыгыйа
    Бастакы аттаахтар Лоҥкууданы өҥөс гына түспүттэригэр …… ыарҕа толоон кутаа уотунан кытыаста олороро көһүннэ. М. Доҕордуурап
    Алта уон биирис гвардейскай дивизия бастакы эшелоҥҥа кимэн киирэрэ. «ХС»
  3. Олох эрдэтээҕи, маҥнайгы. Первоначальный, самый ранний
    Архыып Абаҕыыныскай – саха сэбиэскэй суруйааччыларын бастакы көлүөнэлэрин бэрэстэбиитэлэ. Софр. Данилов
    Аан дойдуга бастакы паарынан барар массыына аатырар Темзаҕа айыллыбыта. П. Филиппов
    Дьокуускайга учууталлар идэлэрин үрдэтэр институт, оскуола туһунан саҥа сокуону олоххо киллэрии бастакы опыттарын түмэн кинигэ бэлэмниир үһү. «ХС»
  4. Хайа эмэ өттүнэн атыттартан ордук, үрдүктүк сыаналанар. Лучший среди прочих в каком-л. отношении, отличный
    Урукку сөмөлүөт түһэр сирэ бастакы кылаастаах бетон суоллаах бөдөҥ аэропорт буолбут. И. Данилов
  5. Сүрүн, тыын суолталаах (хол., дьарык). Основной, жизненно важный (напр., о занятии). Былыргы дьон бастакы үлэтэ – булт бултааһына. Саха фольк.
    Бастакы көмө – оһолго түбэспит эбэтэр эмискэ улаханнык ыалдьыбыт киһиэхэ (сүөһүгэ) оҥоһуллар маҥнайгы суһал көмө. Первая медицинская помощь
    Оһолго бастакы көмөнү оҥорууттан эмсэҕэлээччи доруобуйата улахан тутулуктаах. «ХС»
    Сэминээрдэргэ, атын араас боппуруостары сэргэ, табаһыттары ыалдьыбыт табаларга бастакы көмөнү оҥорорго үөрэтэбит. «Кыым»

Еще переводы:

стартаа=

стартаа= (Якутский → Русский)

стартовать; бастакынан стар-таабыта он стартовал первым.

бастатан

бастатан (Якутский → Русский)

модальное сл. прежде всего, в первую очередь; бастатан , тэрээһин үлэ туһунан прежде всего об организационной работе; ср. бастакынан .

күрэстэһиннэр

күрэстэһиннэр (Якутский → Якутский)

күрэстэс диэнтэн дьаһ
туһ. Бэрди кытта мэккиһиннэрэн, Бэрт эрэйгэ тэбэҕин; Күүстээҕи кытта күрэстэһиннэрэн, Көтүүн өлүүгэ түһэрэҕин. Өксөкүлээх Өлөксөй
«Аан бастакынан ойууттары күрэстэһиннэрэн бараҥҥын, эн бэйэҥ туора туран хаалаары гынаҕын дуо?!» — диэн Кирийээн кинээс куолаһын сонотто. П. Ламутскай (тылб.)

кыбыллыс

кыбыллыс (Якутский → Якутский)

кыбылын диэнтэн холб. туһ. Манчаары туһунан, арааһа, бастакынан да буоллаҕа буолуо, Өксөкүлээх үгүс матырыйаалы хомуйбут: дьэ бу киһи олоҕун остуоруйатын эпическэй далааһына, ону сэргэ лирическэй тиэмэ кытта кыбыллыһан онно киирсэрэ — киһини сөхтөрөр. «ХС»

тэлээччи

тэлээччи (Якутский → Якутский)

суол тэлээччи — аан бастакынан тугу эмэ саҥаны аспыт, оҥорбут киһи. Первопроходец, первооткрыватель
Амур сахата Павел Уваровскай, бастааччы, суол тэлээччи буолбута. Н. Якутскай
Кинилэр кыһыл көмүс хорҕолдьун, сүлүүдэ хостонуутугар бастакы суол тэлээччилэр, дьиэ-уот тутааччылар. С. Васильев
[Никитин] кинини эрдээх киһинэн ааҕан, мэлдьи бастаан иһэр, суолу тэлээччи дьону кытта ыытара. Д. Таас

бастатан туран

бастатан туран (Якутский → Якутский)

туттул. сыһыан холб. Саҥарааччы этиллэр санаа суолталааҕын, бастакынан буоларын чуолкайдыыр дэгэттээх бэлиэтиирин көрдөрөр. Указывает на важность, первоочередность высказываемой мысли с оттенком уточнения (в первую очередь, прежде всего)
Маныаха педколлектив бүтүннүүтэ, бастатан туран, Аласов бэйэтэ эмиэ буруйдаах. Софр. Данилов
Кэм тугу эмэ атыылаһан хаалаҕын: табаҕы баҕас, бастатан туран. Болот Боотур
Бастатан туран, тыраахтарбыт тиийбэт, кырата буоллаҕына, биэс-алта саҥа тыраахтар наада. В. Ойуурускай

күпүлүөт

күпүлүөт (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Ырыа, хоһоон кэрчигэ. Куплет
Губельман үчүгэй баҕайы буочарынан хоһоон икки күпүлүөтүн тардан кэбиспитэ бастакынан эрилийэ сытара. П. Филиппов
Поэт тыла кэмчи, сэмэй. Хоһоонноро биир-икки, үлүннэҕинэ сэттэ-аҕыс күпүлүөттэр. КНЗ ОТК
Оҕо тылын имитэргэ араас кыра хоһооннору, көрүдьүөстээх күпүлүөттэри иитээччи тылыттан үтүктүү улахан туһалаах. КИИ ОЧСҮөГ

ньам-ньам

ньам-ньам (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. т. Айах тыаһа хатыланарын үтүктүү. Подражание причмокиванию, чавканью во время еды
Максимчыгым биһикки маҥнай хааһы буһаран Ньам-ньам, ньам-ньам сиэтибит. С. Руфов
Биһиги «ньамньам-ньам» диэн ыҥырар саҥабытын аан бастакынан Нерль [ыт оҕото] өйдөөбүтэ, онтон кинини батыһан Дубец ыстанар. М. Пришвин (тылб.)

туох-ханнык иннинэ

туох-ханнык иннинэ (Якутский → Якутский)

сыһыан холб. Хайааһын бэрээдэгин саҥарааччы бэйэтин көрүүтүнэн сааһыланарыгар аан бастакынан туруорулларын көрдөрөр. Выражает субъективное определение порядка действий, указание на необходимость совершения данного действия в первую очередь (прежде всего, в первую очередь, первым долгом)
Кини, туох-ханнык иннинэ, бастаан оҕуруотун аһын кэрийэн көрбүтэ. А. Фёдоров
Ол аата оскуола үлэтин тупсарар туһугар, туох-ханнык иннинэ, салалтаны тупсарыан наада. Софр. Данилов

ким да{ҕаны}

ким да{ҕаны} (Якутский → Якутский)

түмэрбуолб. солб. аат. Биир да, хайа да киһи. Ни один человек, никто
Бэйэлэрэ аһыыр иһиттэриттэн кими да аһаппаттар. Н. Якутскай
Биһигини ким даҕаны атаҕастыа суоҕа. Эрилик Эристиин
Ананий Золотовскай бу сарсыарда кимтэн да эрдэ турда. М. Доҕордуурап
Ким да (ким-хайа) иннинэ — киһиттэн барытыттан урутаан, аан бастакынан. Очень быстро, раньше всех, самым первым
Ким да иннинэ кэллим. — Аргыспыт ким-хайа иннинэ таҥнан бүттэ. И. Егоров