1. бат I диэнтэн дьаһ. туһ. Аны ампаар муҥунан ыйанан турар күндү түүлээҕин ханна да батаран кистиэн булбат. Н. Якутскай
   Бу тыалар киэҥ куйаардарыгар хас да Англияны батарыахха сөп. И. Данилов
   Куонкуруска киирбит бырайыактары институт төрдүс мэндиэмэнин фойетыгар, бэрт кыараҕас да буоллар, симэ соҕус батардылар. Н. Лугинов
2. Тугу эмэ бэйэҕиттэн арааран ханна эмэ гын. ☉ Отдать что-л. кому-л. с целью удалить от себя
   – Чэ, үрүмүнэҕин эрэ, лотуобун аҕал. – Лотуоҕун батарбытым. Эрилик Эристиин
   Бии Кэйииккэммин [ынаҕы] дьэ батардым. М. Доҕордуурап
   [Миша] икки бөтүүктээҕиттэн биирдэрин батараары кэтэһэн олорор эбит. ПНИ ОСОТ
3. кэпс. Тугу эмэ туһаҕа таһаар, атыылаа. ☉ Реализовывать, продавать, сбывать что-л. Былааны таһынан сүүс уон тыһыынча солкуобайдаах бородууктаны батарарга. «Кыым»
   Оройуон киининээҕи остолобуой үлэһиттэрэ тутаах сыл бастакы кыбартаалын сорудаҕын таһынан аҕыс тыһыынча солкуобай суумалаах бородууксуйаны оҥорон батардылар. «ХС»
4. Сүгүн сырытыннарыма, олордума (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Не давать покоя кому-л., беспокоить кого-л. [Мырбас:] Мөхтө, батарбата диэхтэрэ. А. Софронов
   Дьиҥэр, анараа дьон [Макары] …… бэйэлэрэ батарбатахтара. Н. Лугинов
   Бу дьахтар уот тыллаах, дьону тулуппат, Кырбыйа, кырыктаах, Кыыһы батарбат. Баал Хабырыыс
5. Бэйэ баҕатыттан тутулуга суох диэлийэн, көстөн таҕыс (үчүгэйэ суох быһыыланыы туһунан – буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Непроизвольно проявляться (об отрицательных качествах характера)
   Үтүө киһи буоламмын Үөнүм батарбакка, Үтэн-анньан көрбүтүм. П. Ойуунускай
   Ол барыта обото-иҥсэтэ батарбакка. Н. Заболоцкай
   ♦ Айаҕар батаран көр айах I
   Саҥаһым үөҕэр тылларын киһи сатаан айаҕар да батаран кэпсээбэт дьаабыта. Г. Колесов
   «Бу айахтарыгар батаран, балыйан, баттаан эрдэхтэрин!»– диэт, икки сутуругун бобо туттубутунан ойон турбутун бэйэтэ да өйдөөмүнэ хаалла. Н. Заболоцкай
   Айаххытыгар батаран, сүөһүнү көҕүрэтэргэ этэргитин сөҕөбүн. М. Доҕордуурап
   Сүрэҕэ (санаата) батарбат көр сүрэх (санаа). Маайа тугу да соруйалларын билбэт, үлэлээбэккэ таах олоруон сүрэҕэ эмиэ батарбат. Н. Якутскай
   Сүрэҕим батарбатаҕа, көрдөһөн манна үлэлии кэлбитим. С. Федотов
   «Хайа, оҕонньоор, ыарыйдыҥ дуу, тугуй? Дьэ, баар-суох дьоро киэһэбитигэр тылгыттан маттыҥ», – диэн эмээхсин аһыы олорон, санаата батарбакка ыйытта. «ХС»

I
туохт.
1. Туохха да иҥнибэккэ бүтүннүү киир, сөп буол. ☉ Умещаться, помещаться в чем-л.
Ураһабыт кырата бэрт буолан, аҥарбыт эрэ батта. А. Софронов
Боолдьох бүрүөһүннээх аан тиэрэ баран хааларын кытта ааҥҥа дьон баппакка, кырыы-кырыыларынан симсэн турдулар. Эрилик Эристиин
2. көсп. Дьону кытта табыс, эйэлээх буол (үксүн буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Уживаться, ладить с людьми (преимущественно употр. в отриц. ф.)
Маппыр реальнай училищеҕа сүгүн үөрэммэккэ, батан сылдьыбакка, училищеттан үүрүллүбүтэ. Л. Попов
Уолбутун хайдах эрэ гыныах, манна батан сатаан сылдьарыттан ааста. Далан
Дима баппат, өһөс-чоҕой киһинэн аатыра сырыттаҕа ити дии. С. Никифоров
II
туохт.
1. Тугу эмэ (хол., суолу, үрэҕи уо. д. а.) батыс, батыһа бар. ☉ Следовать за чем-л., идти вдоль чего-л.
Сүтэрэн кэбиһэ-кэбиһэ, бэрт эрэйинэн ирдээн, аттар суолларын баттылар. Болот Боотур
Баччаҕа үрэҕи батан сордоҥ бэркэ тахсааччы. И. Гоголев
Биһиги кыараҕас үрүйэни батан, Чыыстайы арыый аҕай таҥнары түһэн дьүккүтэ турбуппут. Н. Заболоцкай
2. Тугу эмэ анаан-минээн көрдөөн кэрийэ бар. ☉ В поисках чего-л. следовать за чем-л. [Өксүүнньэ:] Чэ, сөп, ынахтар тэллэйи бата сырыттахтара. Күндэ
Чубуку аһылыктаах сири батар. И. Гоголев
Арыт дьиҥ француз сиэринэн, Бардары, кафены батабын. С. Данилов
III
туохт., кэпс. Көрдөһүүнү ылыныма, аккаастаан кэбис. ☉ Отвергать просьбу, не соглашаться, отказать
Үнүр Ааныс сиилэс кирилиэһин абырахтыы түһэн кулу, абыраа диэбитин, кыккыраччы батан кэбиспитим. Н. Заболоцкай
Чэ, ол да буоллар батан кэбиһиэм дуо, эдэр быраатым хайдах киһитин билэ таарыйа тустан көрүөм буоллаҕа. «Чолбон»
IV
туохт. Хаан урууларгыттан кимиэхэ эрэ тугунан эмэ маарынныыр буол. ☉ Походить на кого-л. из родственников
Ийэтин баппыт. Эһэтин баппыт. — Эн дьэбир да киһигин: кими батан итиччэ кытаанаҕыҥ эбитэй. Н. Лугинов
Аҕаҕын баппатах эрдьигэн эбиккин. Кэпсээннэр
V
туохт. Сап, буоһат (атыыр оҕуска, атыыр сылгыга сыһыаннаах). ☉ Спариваться, осуществить случку (о жеребце или быке)
Ынаҕы батан көрбөтөх, Тутум атахтаах, Туора муостаах Луобээгэй оҕустаах. П. Ойуунускай

иҥмэт-баппат - киһини кытта сатаан тапсыбат; хадаар. ☉ Неуживчивый, несговорчивый
Аанньа билбэт киһи омос саныаҕар иҥмэт-баппат, ыган-түүрэйдээн да барыах айылаах хабыр-хаҥыл бартыһаанныы майгытын ыһыктыбакка аттаныах чинчилээх кырдьаҕас ис-иһигэр киирдэххэ киһи үтүө тылын ылынымтыата, үөрэххэ, сайдыыга сүрэҕинэн-быарынан тардыһара олус арылхайдык, итэҕэтиилээхтик арыллар. ФЕВ УТУ
Бытархай бурсууйтан тахсыбыт иҥмэт-баппат сорох дьон М.К. Аммосовы абааһы көрөннөр мэһэйдээн эрэйдииллэр. «ХС»; иҥэ-бата сатаан - 1) тугу да гынара суох буолан. ☉ От безделья, от нечего делать
Дьиэҕэ хаайтаран олороҕун, ол иһин, иҥэ-бата сатаан эҥин-араас буолаҕын... «ХС»; 2) бара-кэлэ сатаан, кыһалҕаттан, ыксаан. ☉ Не имея другого выхода
Сүрдээх дьахтар, иҥэ-бата сатаан, ити кырдьаҕас түөкүҥҥэ эргэ тахсыбыта. А. Сыромятникова; иҥэн-батан сылдьыбат (олорбот) - сүгүн буолан сылдьыбат (олорбот). ☉ Спокойно, тихо, смирно не может (жить, сидеть, ходить и т. д.)
Икки ааттаахтар Иҥэн-батан сылдьыахтара суоҕа. П. Ойуунускай
Тугун сүрэй тылыҥ-өһүн, атыыһыт ама киһи! - Даайыс иҥэн-батан олорбото. А. Сыромятникова

I 1) гнать, выгонять; отказывать в чём-л.; батан таһаар = выгнать; батан ыыт = отказать; 2) преследовать, идти по следу; батан ис = преследовать; суолун бат = идти по следам.
II 1) умещаться, помещаться, входить; бу кинигэлэр дьааһыкка баппаттар эти книги не умещаются в ящик; 2)перен. уживаться; кини хайа да сиргэ баппат он нигде не уживается.
III походить, быть похожим; мин кинини баппыппын я похож на него.

побуд. от бат = II 1) вмещать, умещать, укладывать; бары таҥаһы бу суумкаҕа батардым всю одежду я уложил в эту сумку; 2) перен. разг. продавать, сбывать; аппын батарбытым я продал свою лошадь; 3) разг. не давать покоя, не давать житья, беспокоить; үөҕэн-мөҕөн батарбата он не даёт покоя своей руганью.

1) умещаться, вмещаться; 2) употр. чаще в отриц. оборотах уживаться; ханна да иҥэн-батан сылдьыбат он нигде не уживается.

v. to chase, pursue, drive

v. to fit into