прил. быстах кэмнээх, быстах; временная работа быстах кэмнээх үлэ; временные неудачи быстах табыллымыы; # временное правительство ист. бириэмэннэй правительство.

I
туохт.
1. Маҥнайгы туруктан хамнат, саахынат, кэбирэт. ☉ Расшатывать, приводить в негодное состояние
Олоҕу олорбут кырдьаҕас киһи эрээригин [Мөрүөн] биир миэлиҥсэни кыайан туппакка, айгыратан эрэҕин! Д. Таас
2. Мөлтөт-ахсат, өлүөр туругуттан таһаар (доруобуйа туһунан). ☉ Расшатать, подорвать (о здоровье)
Мэйиитигэр хатаммыт буулдьа Айталина доруобуйатын улаханнык айгыраппыта. «ХС»
Тас тулалыыр эйгэҥ уонна этиҥхааныҥ мөлтөөһүнэ ньиэрбинэй систиэмэҕин айгыратар. «ХС»
3. көсп. Сатарыт, мөлтөт (уопсастыба араас көстүүлэрин тустарынан). ☉ Расстраивать, приводить в упадок (обычно об общественных, социальных явлениях)
Сэрии алдьархайын кытары тэҥҥэ мэҥэстибит кураан дьыллар колхуос олоҕун айгыраппыттара. «Кыым»
Олунньу ыйдааҕы өрөбөлүүссүйэ кэнниттэн Бириэмэннэй бырабыыталыстыба дойду олоҕун тупсарарын оннугар, ордук айгыраппыта, мөлтөппүтэ. Н. Якутскай
Кини [кинээс Багратион] колуоннатын бүтүннүү соҕотоҕун айгыраппакка салайан таһаарбыт уонна икки төгүл ордук күүстээх өстөөҕү бүтүн күнү быһа төттөрү охсон испит. Л. Толстой (тылб.)
II
айгыраа диэнтэн дьаһ
туһ. Арыы тыа курдук Араҕас чэчири айгыраттыбыт, Чөҥөрө чүөмпэ курдук Дириҥ түһүлгэни тартыбыт. Саха фольк. Алааһыгар чугаһаан Айгыратан истэҕинэ, Арай тыа саҕатыгар Силис уолу атахтаан Сирэйинэн ыыппат дуо?! Т. Сметанин
Таптыыр киһибин кытта бииргэ олорон, аал уоту оттон, алаһа дьиэни айгыратан барбыт курдук сананыам. Н. Заболоцкай

аат.
1. итэҕ. Сахалар итэҕэллэринэн: үрдүк халлаан үөһээ хаттыгаһыгар олохтоох Дьылҕа Тойон Хаантан эрдэттэн төлкөлөммүт, айыллыбыт, халбарыйбат, мүччүрүйбэт анал, дьылҕа, оҥоһуу. ☉ По представлениям якутов: рок, судьба, предопределённые божеством Дьылҕа Тойон Хааном, живущим в верхнем ярусе неба и распоряжающимся судьбами людей
Человек бессилен изменить свою судьбу. Ол эрээри миигин Одун биис оҥорбут, Дьылҕа Тойон айбыт киһитэ этим… Мүлтүрүйбэт бүтүн оҥоруу, Халтарыйбат хатан ыйаах Дьэ билиэ буоллаҕа. Ньургун Боотур
Одун биис оҥоһуута биллин, Чыҥыс хаан ыйааҕа биллин, Дьылҕа тойон уурааҕа биллин! П. Ойуунускай
Кыыс оҕо ыйааҕа, анабыла барыта биир. Н. Габышев
«Оҕо тоҥон өлбөт ыйааҕар, хата, дьонуҥ ыттаах сылдьыбыттар», — истибит дьон бары чэпчээбит куоластарынан тыл быктараллар. ВЕФ СХ
2. Тугу гынары ыйан, быһааран биэрии. ☉ Предписание, распоряжение, указание
Баартыйа ыйааҕынан. ЯРС
Хонтуоратын ыйааҕын толорбокко …… кэлэн иһэр. Н. Габышев
[Эһэ саһылга:] «Кутуйаҕы-күүдээҕи, Суору-турааҕы, Кими даҕаны Көҥүлэ суох Киллэримэ!» — диэн Кытаанах ыйаах биэрдэ. ДьТ
3. Үрдүкү былаас уорганын сокуон күүһэ күүстээх уурааҕа. ☉ Постановление верховного органа власти, имеющее силу закона, указ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын ыйааҕа
□ «3020 нүөмэрдээх уурааҕынан баабырыката, тиэхиньикэтэ Арассыыйа баайа буолаарай?» Этэбин: «Биһиги бэрэсидьиэммит өрөспүүбүлүкэҕэ сыһыарбыта
Ол ыйааҕы ким да көтүрбэтэҕэ. Күүһүгэр сылдьар». Н. Борисов
Сир туһунан ыйааҕы билиҥҥи бириэмэннэй оробуочай, бааһынай бырабыыталыстыбата хайыы-үйэҕэ таһаарда. В. Ленин (тылб.)
4. кэпс. Дуоһунастаах салайааччы толорторо биэрбит дьаһала, бирикээһэ. ☉ Распоряжение, директива, приказ должностного лица
Дириэктэр ыйааҕа. ЯРС
[Кулуба:] Аҕыйах билиэт баарын суруксут илдьэ баарта. Суут да ыйааҕа баар: билигин билиэти мээнэ киһиэхэ биэримэҥ диэн. Ону хайдах гыныахпытый? Н. Неустроев
Карандасыыл хамандыыр Ыйаах тылын иһиллээт — Халҕаһалыы айанныыр Ыстыыктардаах этэрээт. Эллэй
Онтон, бэс ыйын бараныытын диэки …… Амманы, Алданы туоруурга бэрт улахан хас да оҥочолору оҥорторор ыйаах тарҕанар. Бэс Дьарааһын
Хаарты туһугар төһө эмэ төгүл күүстээх ыйаахтар тахсаллара, ол барыта кыайан тохтоппотоҕо. Эрилик Эристиин
♦ Ыйааҕа ыйыллыбыт итэҕ. — ким эрэ дьылҕата үөһээттэн (Дьылҕа Тойон Хаантан) оҥоһуллубут, айыллыбыт. ☉ Предопределённый, предназначенный, предначертанный свыше (рок, судьба)
Тойонноох хотунун итинник кэпсэтиилэрин чаҕар кыыстара истибит уонна чымаан ыйааҕа ыйыллыбыт сылгыһыт уолга сибис гыммыт. И. Гоголев
Ыйааҕа ытыһыгар — сутуругар сокуоннаах, ытыһыгар ыйаахтаах диэн курдук (көр сокуон). Киниэхэ бара да сорунума — ыйааҕа ытыһыгар киһи. НАГ ЯРФС II