1) спасение, избавление; 2) благодеяние, добро; большая помощь; дьоҥҥо улахан абыралы оҥордо он людям сделал много добра; алдьархайтан абыралы таһаарар погов. из беды пользу извлекает.

ж. 1. (доброе отношение) үтүө санаа, аһыныы; из милости үтүө санааттан; сменить гнев на милость кыыһырбыккын аһаран, үтүө санааҕын киллэр; 2. (благодеяние) үтүө оҥоруу; оказать милость үтүөтэ оҥор; 3. уст. разг. (расположение) үтүө санаа, үчүгэй сыһыан; # милости просим! баһаалыста!; сделайте милость 1) (выражение согласия) баһаалыста; 2) (просьба) үтүөтэ оҥор; по чьей-л. милости 1) (благодаря кому-л.) ким эмэ үтүөтүнэн, өҥөтүнэн; 2) (по чьей-л. вине) ким эмэ үтүөтүнэн (буруйунан); сдаться на милость победителя өстөөх илиитигэр бэрин (туох да усулуобуйата су ох бэрин).

аат.
1. Иэдээнтэн, алдьархайтан быыһаныы, өрүһүлтэ (үксүгэр күүппэтэх өттүттэн). ☉ Спасение, избавление (от беды, гибели; обычно неожиданное)
Общиннай родовой тутул дьонун олохторо айылҕа абыралыттан эбэтэр кубулҕатыттан тутулуктаах буолан, бэйэлэрин айылҕаттан араара санаабат этилэр. Д. Сивцев. [Муустаах муора — Өлүөнэҕэ:] Айыҥат хаан аймаҕар Абыралы арыйдым дии-дии Аҥнан-бохтон, Абартыҥ даҕаны, Абааһы кыыс... Өксөкүлээх Өлөксөй
Кэппитэ сымнаҕас, истээх кээнчэ ип-итиинэн, сып-сылааһынан ыга тутта. — Аата, абырала! — тоҥмут, баастаах атахха Костя этэрбэһин кэтэн, баанан бүтэн баран, таалан олорбохтоото. Н. Заболоцкай
2. Үтүө көмө, улахан туһа, үтүөнүөҥөнү оҥоруу. ☉ Большая помощь; добро, благодеяние. Дьоҥҥо улахан абыралы оҥордо
□ Алдьархайтан абыралы таһаарар (өс ном.)
Көмүс биир көмөтө, алтан биир абырала суох киһи (өс хоһ.). Кырдьаҕас эмчит эмп абыралын туһунан ахтыбата, дьиҥнээх сэрииһит сэрии героизмын туһунан кэпсээбэтэ. Амма Аччыгыйа
Ити оҕонньор кырдьан, абырала ааһан, аны кимиэхэ да наадата суох буолбут быһыылаах. Болот Боотур
♦ Абырал баһа — абырал төрүөтэ, абырал тахсар сирэ. ☉ Основание, начало, истоки добра
Аптамааттаах аҥаар илии, Биирдэрэ — Абырал баһа — силлиэлии Ытыалыыртан тутаахтаах. Эллэй
Алгыс баһын салайдын, Айылгы төбөтүн арыйдын, Абырал баһын айхаллаан, Айдааран ахтан иһиэҕиҥ! А. Софронов

1. даҕ.
2. Олус үчүгэй, эриэ дэхси үчүгэй. ☉ Прекрасный, превосходный, очень хороший
   Биирдэ уһулуччу үөрүүлээх үтүө киэһэ буолла. Амма Аччыгыйа
   Ол киэһэ, дьэ, кырдьык даҕаны, үтүө да кэпсэтии тахсыбыт эбит диэн, билигин саныыбын. А. Сыромятникова
   Саҥа киирбит үтүө дьиэбит Саргы киинэ буолуохтун, Кинини ким мин дьиэм диэбит Кэрэ кэскил буолуохтун. И. Эртюков
3. Туох баар үчүгэйи, этэҥҥэ буолууну эрэ кэрэһэлиир (эҕэрдэҕэ тут-лар). ☉ Несущий благо, добро, благополучие (приветствие). Үтүө күнүнэн, күндү доҕоттоор!
   □ Үтүө тыл баайдааҕар күндү (өс хоһ.)
   Үтүө тылларыҥ иһин сиртэн-халааҥҥа диэри махтал буолуохтун! Н. Габышев
   Үтүө айаны, дьоллоох олоҕу баҕарабыт. «ХС»
4. Дьоҥҥо чугас, үчүгэй, киһилии майгылаах. ☉ Делающий добро другим, душевный, отзывчивый. Үтүө да дьоннор мустубут эбиттэр
   □ [Сэмэнчик:] Дээдэм, аһыммыккар баһыыба! Эн үтүө киһи буолаҥҥын бачча тухары дьон буолан олордохпут дии. П. Ойуунускай
   [Барахсаанап:] Эрэнэбин, эн үтүө, аһыныгас санааҕар. С. Ефремов
   Кырыктаах киһи кылгас үйэлээх, үтүө санаалаах киһи үчүгэй, үгүс кэнчээрилээх. А. Кривошапкин (тылб.)
5. Баай-тот, өҥ (сир-дойду). ☉ Благодатный, приносящий довольство (о земле)
   Дьөгүөрдээн куолутунан үтүө ходуһалартан барыларыттан аккаастанара. Амма Аччыгыйа
   Биһиги Сахабыт сирэ киэҥ даҕаны, хайдах курдук үтүө сыһыылар, алаастар, үрэхтэр баалларый? А. Фёдоров
   Үтүө күөл онно ходуһаҕа бэрт киэҥ сири ол отчут уолаттарыныын охсон килэһиппит. «ХС»
6. кэпс. Ама соҕус, арыый үчүгэй (хол., ыалдьан баран үтүөрэн эрэр киһини этэргэ). ☉ Сносный, удовлетворительный, приемлемый (о самочувствии)
   Ыарыһахтары, кистэл буолбатах, үтүө соҕус буоллулар даҕаны, таһаарарга күһэллэллэр. «Кыым»
   Нина үтүө буолан эрэр. Сотору оскуолабар барыам диир. КИИ СТ-2
7. аат суолт.
8. Киһини үөрдэр, киһиэхэ туһаны эрэ аҕалар туох эмэ, туох эмэ өҥө. ☉ Добро, благодеяние, то, что приносит пользу
   [Дьэкиим — Маарыйаҕа:] Үчүгэй, баһыыба. Кэнники намнум буолан бараммын бу үтүөҕүн тугунан эмит төлүөм. А. Софронов
   Үгүс үтүөнү, үчүгэйи биһиги ааспытын, биитэр суох буолбутун кэннэ эрэ биирдэ өйдүүбүт, ардыгар. Н. Лугинов
9. Киһиттэн үчүгэйдэрэ, бастыҥнара, талыылара. ☉ Лучший из лучших
   Уҥуохтаах көнөтө, дьүһүннээх үтүөтэ, кырдьык даҕаны бухатыыр моһуоннаах, быһый быһыылаах киһи кэлэн бар дьоҥҥо үстэ сүгүрүс гынна. П. Ойуунускай
   Улахан тутууларга үксүгэр дьон үтүөлэрэ, дьиҥнээх патриоттар кэлэллэрэ. И. Гоголев
   Үһүйээн өссө хамначчыт уол киһи үтүөтэ эбитэ үһү диэн кэпсиир. Далан
   ♦ Үтүө быар түөлбэ. – улаханнык күлсүү-салсыы, күлэн лаһыгыратыһыы. ☉ Громкий смех, дружный хохот (букв. замечательная печень).
   ◊ Үтүө аат көр аат I
   Аҕабыт үтүө аатын алдьатымаҥ, ытык этин киртитимэҥ, тэпсимэҥ. П. Ойуунускай
   Ол курдук, туох үтүө ааппар, эн миэхэ куккун туттардаҥый? Г. Нынныров. Үтүө төрүттээх эргэр. — ааттаах-суоллаах, биллэр-көстөр төрүттээх. ☉ Благородный, знатного происхождения
   Куорат сахаларын маҥнайгы мунньаҕар, үтүө төрүттээхтэр мунньустар дьиэлэригэр В.В. Никифоров кэнниттэн Максим биһиги тахсаммыт тыл эппиппит. П. Ойуунускай
   Сүөдэр Бэһиэлэйэп «үтүө төрүттээх кырдьаҕас оҕонньор». Амма Аччыгыйа
   Үтүө төрүттээхтэр үрдүбэр түстүлэр, Кулуттар чугуҥнуу турдулар. А. Бэрияк
   ср. др.-тюрк. ейдү ‘хороший, добрый; хорошо’