квиты в знач. сказ. разг. иэс-боруос буол, аахсан бүтүс; мы с ним теперь квйты билигин кини бнһикки иэс-боруос буоллубут.

1. аат. Биир кэлим буолар туох эмэ икки тэҥ чаастарга үллэһиллибититтэн биирдэстэрэ. ☉ Одна из двух частей, вместе составляющих одно целое. Аҥаара таҥара маһа, аҥаара күрдьэх маһа буолбут (өс хоһ.). Суолбут аҥаарын аастыбыт. Пугачев бастаанньата уон ахсыс үйэ иккис аҥаарыгар буолбута
   □ Сиртэн, наай гыннар, уһаайба аҥаарын ылыахтара, уһаайба аҥаара, син биһиэхэ хаалыаҕа. П. Ойуунускай
   Ол аата нэһилиэк аҥаара иһиттэҕэ дии. С. Ефремов
2. даҕ. суолт. Икки пааралыы предметтэн эбэтэр өрүттэн биирдэстэринэн буолар. ☉ Являющийся одним (одной) из парных предметов (сторон)
   Таһырдьаттан саата, бэргэһэтэ суох, аҥаар илиитин түөһүгэр туттубут Михаил көтөн түһэр. С. Ефремов
   Онно Дьүкээбил аан бастаан Дьыл Оҕуһун аҥаар муоһун тосту дайбаан түһэрэр. Н. Якутскай
   Үтэһэҕэ үөлбүтүгэр Чыычаах: «Аҥаар өттүм буста эбээт, Моҕус!» — диэтэ. Суорун Омоллоон
   Арай аан аҥаар чанчыгар урут сиэбит эттэрин уҥуоҕа кубарыччы тоҥон баран чөмчөхтөнөн сытара. А. Софронов
   тюрк. сыҥар
   ♦ Аҥаара буолла — күүстээх ахтылҕантан эбэтэр ыарыыттан улаханнык ырда, дьүдьэйдэ. ☉ Сильно исхудать, отощать от тоски или болезни
   Оҕобун ахтан адьаһын аҥаарым буолла. М. Доҕордуурап
   Оҕонньор кыыһынаан биир сааһыгар диэри ииппит сиэннэрин, Бииктэри, ахтан аҥаардара буолла. Кустук
   Оҕом ахтан аҥаара буолла. Аҕам хаһан кэлиэй диэн күнү бы-һа ыйытан тахсар. В. Протодьяконов. Аҥаар аргыс буолла — туораттан эбиилик буол (хол., ордук-хоһу тылынан, быһыынанмайгынан ким-туох эмэ онто суох ыарахан балаһыанньатын дириҥэтэр буоллахха этиллэр). ☉ Быть лишним, нежелательным добавлением к чему-л. (напр., так говорят, если кто-л. своим лишним словом, необдуманным поведением усугубляет и без того трудное положение кого-чего-л.)
   Татыйаана эмээхсиэн, эн аҥаар аргыс буолбатаххына даҕаны, Сардырҕаан сөппүн көрөн олорор. Эрилик Эристиин. Аҥаара таҥара маһа, аҥаара күрдьэх маһа түөлбэ — икки бииргэ төрөөбүттэртэн биирдэстэрэ мааны киһинэн ааҕыллар, биирдэстэрэ көйгөтүллэн көрүллэр буоллаҕына, итинник этэллэр. ☉ Так говорят о двух родных братьях (сестрах), когда один из них является любимым, а другой — нелюбимым
   Мин эрэйдээх бүгүн баарбын — сарсын суохпун, аҥаара күрдьэх маһа, аҥаара таҥара маһа диэн итинниги этэр эбит буоллахтара. А. Софронов. Аҥаара хаалбыт көр аҥаара буолла. Оҕом ыалдьан аҥаара хаалбыт. Аҥаар да атаҕар тиийбэт — олох тэҥэ суох, мөлтөх, хайа да өттүнэн тэҥнэспэт (көстөр көрүҥүн, өйүн, билиитин, күүһүн аҥаарыгар да тэҥэ суох). ☉ Совсем не равный, уступающий во всем (не стоящий даже половины красоты, ума, знаний, силы кого-л.) (букв. не может тягаться даже с одной его ногой)
   Уйбаан эрэйдээх кыайыылаах үтүө да үлэһит этэ. Билигин кини аҥаар да атаҕар тиийэр үлэһитим суох. Д. Очинскай
   Ананий аҥаар да атаҕар тиийбэт эрээри, Ананийдаан сииллэр. М. Доҕордуурап. Аҥаар кулгааххынан иһит — ким эмэ кэпсиирин ситэ, толору истимэ. ☉ Слушать вполуха, невнимательно
   Мин Пуд Ильич Нинаҕа кэпсиирин аҥаар кулгаахпынан истэбин уонна Нина киэн туттардыы, хайгыырдыы көрбүт харахтарын элэс гынан көрөбүн. Далан
   Аҥаар кырыы көр аҥаар кырыытыттан (кытыытыттан, уһугуттан). Оннук! Наһаа барда дии. Аҥаар кырыы барыбытын кириитикэлээн эрэр. Н. Лугинов
   Сидьиҥ өстөөх сүүһүнэн туох да буруйа суох муҥнаахтары аҥаар кырыы сордоон-муҥнаан кыыллыы дьакыйталаабытын илэ хараҕынан үгүһү көрбүтэ. «Кыым». Аҥаар кырыытыттан (кытыытыттан, уһугуттан) — 1) наар биир өттүттэн, биири да көтүппэккэ. ☉ С одного конца, с одного края, подряд
   Кини [Сеня] эксээмэҥҥэ бэлэмнэнэригэр аҥаар кырыытыттан, сир тиэрэр тыраахтар курдук, тугу да ордорбокко ньиһиччи аахпыта эбээт. Н. Лугинов
   Дьон бу сырыыга урукку курдук тус-туһунан үлэлээбэттэр, бары бииргэ ходуһаны аҥаар кырыытыттан охсоллор. А. Федоров. Кини [кинигэ] лииһиттэн биир да лоскуйу көтүппэккэ эрэ, аҥаар уһугуттан киирэн лэппэччи үөрэтэн барарбыт. Д. Таас; 2) баһын-атаҕын булбакка, тугу да аахсыбакка, тала барбакка. ☉ Не разбирая, без разбора
   Тордоххо Эргэйуо киирэ сылдьыбыт. Били, кини дии кыргыттары барыларын аҥаар кырыытыттан кэргэн кэпсэтэ сатааччы. С. Курилов (тылб.)
   Орто уҥуохтаах лоп бааччы туттубут, дьиҥ байыаннай киэптээх киһи нууччалыы олус олуттаҕастык да буоллар, аҥаар кырыытыттан кута-симэ турда. П. Филиппов
   Туох даҕаны медицинскэй көмө суоҕуттан, дьаҥ турдаҕына, дьону аҥаар кырыытыттан кыдыйара. И. Аргунов. Аҥаар уоһунан — атын өттүнэн; сороҕор, сорох ардыгар. ☉ С другой стороны; с одной стороны; иногда (букв. одной губой)
   Оо, былыргы олоххо тэҥнээтэххэ туспа да олох буолла. Бассабыыктары аҥаар уоспутунан хайгыыбыт, аҥаарбытынан сирэбит. А. Софронов. Аҥаар уһуктатан сытар — өлөөрү, ыксаан сытар. ☉ Он находится при смерти. Сеня таайа аҥаар уһуктатан сытар. Аҥаарыгар да тиийбэт — кини үлэлиирин, оҥорорун аҥаарын да кыайбат. ☉ Он даже половины его не стоит, т. е
   не способен сделать даже половину того, что делает тот. Эчи, үүтү ылара элбэҕин. Мин кини аҥаарыгар да тиийбэппин. С. Ефремов. Киһи аҥаара — улахан ыарыһах, инбэлиит киһи. ☉ Человек-инвалид (букв. половина человека)
   Кини балыыһаҕа биирдэ өйдөммүтэ. Онтон ылата үлэҕэ төннө илик. Киһи аҥаара инбэлиит буолан хаалбыта. Н. Босиков
   Мин биэс сиринэн баастаах, өстөөх сиэбит, киһи аҥаара киһибин. Суорун Омоллоон. Төбө тыырбыт аҥаара — туох эмэ лоп курдук аҥаара. ☉ Точная, ровная половина чего-л.
   Сокуон этэринэн, төрөөбүт буоргар аҕаҥ баайын төбө тыырбыт аҥаарын чаастанан, ийэҕиттэн хаалбытыҥ. И. Оконешников. Биллэн турар, ыраахтааҕы Тайҕаттан киирбит көмүс барыһын төбө тыырбыт аҥаарын кэриҥин ылыа. Н. Якутскай
   Кинилэргэ [тыа хаһаайыстыбатыгар үлэлиир дьоҥҥо] көмөлөһөр бары дьону аахтахха, бар дьон төбө тыырбыт аҥаара аһылык бородуукталарын эрэ туһугар мөхсөр. «Кыым». Хайа охсубут аҥаара хаалбыт — ыалдьан, санааҕа-онооҕо ылларан эбэтэр күүстээх ахтылҕантан улаханнык ырбыт, дьүдьэйбит. ☉ Сильно похудеть, отощать от болезни, переживаний или сильной тоски
   Ылдьаана Маайа сүтүөҕүттэн ыла быһа охсубут быһаҕаһа, хайа охсубут аҥаара эрэ ордон хаалбыт.Н. Якутскай. «Оо, оҕом көтөхтөрөөхтөөбүт даҕаны, — диэтэ Маарыйа. — Хайа охсор аҥаара хаалбыт». «ХС»
   Били ыыс араҕас буола саарыгыра ыра уойбутуттан туох даҕаны хаалбатах, соҕурууттан хайа охсубут аҥаара, быһа охсубут быһаҕаһа эрэ ордон кэлбитэ. Далан
   ◊ Аҥаар арыгы эргэр. — испиир урукку кээмэйэ: алта лиитирэ кэриҥэ. ☉ Старая мера спирта: около шести литров
   Онон эн миэхэ, харчытыгар дуу, хайдах дуу, аҥаар арыгыта иэс кулу. Н. Неустроев
   Ол киһи [Петрушкин] Капитонов хас оҕустаҕын аайы: «Байтаһын ынах боруос! Аҥаар арыгы боруос!» — диэн хап гыннара турда. М. Доҕордуурап
   Кини [Доропуун] кыыһын улахан халыымҥа биэрбитин, аҥаар арыгыны көрдөөбүтүн, күтүөт кыыһы кытта илии охсуһар кэһиитин биэс бытыылка арыгыны испитин барытын мэлдьэһэн кубарытта. А. Бэрияк. Аҥаара суох балык — хаптаҕай быһыылаах муора балыга. ☉ Камбала. Аҥаар күүстээх киһи — биэс уон бууту (аҕыс сүүс киилэни) көтөҕөр киһи. ☉ Человек, который может поднять пятьдесят пудов (восемьсот килограммов) тяжести. Былыр аҥаар күүстээх киһи бу алааска олорбут
   □ Сахаттан аҥаар күүстээх киһи үөскээбит буоллаҕына, Гаврил Десяткин буолуо дии саныыбын. СМН ТС. Аҥаар уһук — туох эмэ биир өттүн бүтүүтэ, саамай кытыыта. ☉ Конец, край одной половины чего-л.
   Ону [бурдук отун] салҕааттаан бараммын аҥаар уһугун оҕонньорбор туттаран баран, отум устун таҥнары дьурулаан түстүм. Саха фольк. Тогойкин мутугу тосту үктээн ылан, быа аҥаар уһугар баайда уонна өрө бырахта. Амма Аччыгыйа
   Тэлгэһэ аҥаар уһугар кэчигирээн турар сэргэлэргэ аттар баайыллыбыттар. С. Никифоров. Аҥаарыгар дылы (диэри) — ким-туох эмэ ортотугар диэри. ☉ До половины кого-чего-л.. Биир тыраахтар аҥаарыгар дылы бадарааҥҥа батыллыбыт. Аччыгый (оччугуй) аҥаара — туох эмэ икки чааска үллэһиллибититтэн кырата. ☉ Меньшая половина чего-л.
   Оҕонньоро сылгытын оччугуй аҥаара өлөн, көмүс да биир көдьүүһэ суох, толооҥҥо дагдайан хаалбыт. Күннүк Уурастыырап. Биэрэстэ аҥаара — уста кээмэйэ: биэс сүүс миэтэрэ кэриҥэ. ☉ Мера длины, равная примерно пятистам метрам. Хайыһардьыттар биэрэстэ аҥаара сири бардылар
   □ Биэрэстэ аҥаарыттан ордук усталаах перемычкаҕа, тыһыынчанан дьон үлэлииллэригэр тиийбиттэрэ. В. Яковлев. Буут аҥаара эргэр. — ыйааһын кээмэйэ: аҕыс киилэ кэриҥэ. ☉ Мера веса, равная примерно восьми килограммам. Маҕаһыыҥҥа туттарбыт оҕурсум аҕыс киилэ, ол аата уруккунан буут аҥаара буолла. Былас ордуга былас аҥаара эргэр. — уста кээмэйэ: балтараа саһаан эбэтэр үс миэтэрэ кэриҥэ. ☉ Мера длины, равная примерно полутора саженям, или примерно трем метрам. Мииппээн оҕонньор кэбиһэр отун туоратын былас ордуга былас аҥаара оҥорбут. Киилэ аҥаара — ыйааһын кээмэйэ: биэс сүүс кыраам. ☉ Мера веса, равная пятистам граммам. Киилэ аҥаара эт атыыластым. Көс аҥаара — уста кээмэйэ: биэс биэрэстэ кэриҥэ. ☉ Мера длины, равная примерно пяти километрам
   Нарыйалаах Сергей тиийэллэрэ көс аҥаарын курдук хаалла — өссө да биир чаастаах айан. В. Яковлев
   Онно ааспыт сырыыга даҕаны көс аҥаарыттан ордук усталаахтары эрэ киллэрбиппит. Я. Козак (тылб.). Күн аҥаара — сарсыардаттан күн ортотугар диэри эбэтэр күн ортотуттан киэһээҥҥэ диэри кэм. ☉ Промежуток времени с утра до обеда или с обеда до вечера. Бүгүн күн аҥаара айаннаатыбыт
   □ Күн аҥаара аахсан кыыкырытыста. М. Доҕордуурап. Күрүө аҥаара эргэр. — ортотунан сүүс биэс уон – икки сүүс бугул кэлэр өлүү ходуһа сирэ. ☉ Сенокосный надел, дающий в среднем сто пятьдесят – двести якутских копен
   Баай киһи 2 күрүө дойдулаах буоллаҕына, кыра дьон күрүө аҥаара, чиэппэрэ дойдулаах этилэр. Эрилик Эристиин. Муунта аҥаара эргэр. — ыйааһын кээмэйэ: икки сүүс кыраам. ☉ Мера веса, равная двумстам граммам
   «Оттон үгүс көмүһү да булбатарбын, саатар муунта аҥаарын да курдук көстөрө буоллар!» — дии саныы-саныы тооройон чокуйар Ылдьаа оҕонньор. Н. Якутскай. Сыл аҥаара — бириэмэ кээмэйэ: сыл икки гыммыт биирэ эбэтэр алта халандаарнай ый. ☉ Мера времени: полгода (шесть календарных месяцев). Женя аны сыл аҥаарынан үөрэҕин бүтэрэр
   □ Манна сыл аҥаара үөрэммитин кэннэ куурустара сабыллар. И. Бочкарев. Түүн аҥаара — киэһэттэн түүн ортотугар диэри эбэтэр түүн ортотуттан сарсыардааҥҥа диэри кэм. ☉ Промежуток времени с вечера до полночи или до утра
   Өлүөр эбитэ буоллар дьиэтин түүн аҥаарынан булуо этэ. «ХС». Улахан аҥаара — туох эмэ икки чааска үллэһиллибититтэн улахана. ☉ Большая половина, большая часть чего-л.. Бүгүн айанныыр сирбит улахан аҥаарын бардыбыт. Үйэ аҥаара — бириэмэ кээмэйэ: биэс уон сыл. ☉ Мера времени: полвека (пятьдесят лет)
   Үйэ аҥаарын кэриҥэ Кининэн [саха тылынан] мин саҥардым. Баал Хабырыыс
   Арай кинини тумнубатах Үйэ аҥаара көрбөт буолуу, Былыр сиэбит одуруун. Р. Баҕатаайыскай. Чаас аҥаара — бириэмэ кээмэйэ: отут мүнүүтэ. ☉ Мера времени: полчаса (тридцать минут). Киинэбит чаас аҥаарынан саҕаланар
   □ «Оо! Абам эбит, саатар Марисаны кытта бырастыылаһарга чаас аҥаара көҥүллээбэт буоллахтара», — диэн [Бурхалей] киҥинэйэн кэбистэ. Эрилик Эристиин
   Чаас аҥаарын кэриҥинэн Аким Романович быраһаайдаһан, айаҥҥа туруммута. Н. Заболоцкай
   Сөп, табаарыс комбат, кэлбэтэхтэринэ аны чаас аҥаарынан уһугуннарыам. С. Ефремов
   Чаас аҥаарын кэриҥэ өссө олорон, кэпсэппэхтии түһэн баран, Бэдэһиэйэп дьиэлээбитэ. Бэс Дьарааһын. Ый аҥаара — бириэмэ кээмэйэ: уон биэс хонук. ☉ Мера времени: полмесяца (пятнадцать суток). Исай командировката — ый аҥаара
   □ Ый аҥаарынан Маайыс тутуу хамыыһыйатын чилиэнэ буолан хаалла. Амма Аччыгыйа
   Кырдьык, ый аҥаара буолаат биһигини мобилизациялаан, этэрээт тэрийэн, бандьыыттар уйаларын үрэйтэрэ ыыппыттара. Софр. Данилов

аат.
1. Кэлин төннөрөр, төлүүр мэктиэҕэ тугу эмэ (үксүн харчыны) кимтэн эмэ ылыы эбэтэр кимиэхэ эмэ биэрии. ☉ То, что взято у кого-л. или дано кому-л. взаймы, в долг
Сорохтон иэс ылан сиир, сороххо иэс биэрэн салгыыр, иһэ-таһа биллибэт, ойох-уруу диэн суох киһитэ. А. Софронов
[Кулуба:] Ол төһөнү иэс көрдүүгүн? Хаһан төлүүргэ? Н. Неустроев
[Быыпсай:] Иэс буолан баран төлөммөт иэс баар буолуо дуо? Сарсын бараҥҥын ойоҕун аатыгар хабалата суруттаран хааллараар. П. Ойуунускай
Эһиннэххэ иэс ылсан, Эйэлэһэн, кыыһырсан, Уопсай дьиэҕэ сыл ахсын Олоробут син тапсан. Дьуон Дьаҥылы
2. Булгуччу, хайаан да толоруллуохтаах эбээһинэс. ☉ Обязанность, обязательство, долг
Олох олоруу - Ийэ дойдуга иэһи толоруу (өс хоһ.). «[Оҕолору] эн ииттэҕиҥ дии үөрэхтээх, учуутал киһи, - диэн Нина миэхэ хатылла кэлэрэ. - Оҕону иитии иккиэммит да иэһэ ини». Далан
Дьон олоҕун чэпчэтии, уйгуну дэлэтии биһиги, учуонайдар, биир сорукпут, ытык иэспит буолар. Г. Угаров
Аҕа дойдуну көмүскээһин хас биирдии гражданин ытык иэһинэн буолар. ССРС К
♦ Иэс ааҕыс - өскүн ситис, урут атаҕастаабытын ситис. ☉ Мстить кому-л. за обиду, оскорбление и т. п. (соотв. сводить счеты с кем-л.)
Өһүөннээх өстөөҕү кытта иэс аахсар суостаах чааспыт үүннэ. «ХС». Иэс баай - туох эмэ куһаҕаны оҥорон кими эмэ бэйэҕэр өстүйэргэ тиэрт, күһэй. ☉ Причинить кому-л. зло, нанести оскорбление, провоцируя подобную же ответную реакцию. Баайдары-тойоттору саанар кырыктаах тыллар салгыҥҥа көтөллөр: - «Иэстэһиэхпит! Умнуллубат иэһи баайдылар!» М. Доҕордуурап
«Дьэ, тукаам, сөптөөх соҕус киһиэхэ иэс баайдаҕыҥ буолуо [сирэйгэ охсон]. Иэскин, лоп курдук, дабыйыамнаан төлүөм, быһычча баара!» - дии-дии быдьар тылынан үөхсэ хаалла. Р. Кулаковскай
Дьарҕаа Хочуону аттыгар ыҥыран ылан: «Тукаам, ити аата Ыт Тииһигэр улахан иэһи баайдыҥ». «ХС». Иэс бороос (бороосто) кэпс. - иэс төлөннө. ☉ Квиты, в расчете
Түөрт хоҥору өлөрөн кэлбитэ уонна Валерийга биир хааһы илдьэ киирэн, эппитэ: «Валя, дьэ иэс бороосто буоллум. Үөрэхпэр үһү ылбытым, булка - түөрдү. Түөрт хааһы өлөрдүм». Н. Габышев
«Кэбис. Миэхэ бу үйэбэр быт үөскээбэтэҕэ. Баай дьон эһиги үөскэтиҥ. Хата били, икки үтүлүгү төннөрүҥ, иэс бороосто», - диэн баран Кууһума, халҕаны хайа быраҕан, тахсан баран хаалла. Н. Павлов
Хоннохтоох охсооччу Хоһуун кыыс Хобороос. Хабыас кыайбыта олоччу Хата бүгүн иэс бороос. С. Тимофеев. Иэс иэскэ - урут туох, төһө иэстээх этэй да оннугунан төлөөтүм диэн этии. ☉ Мы в расчете, рассчитались
Иэс иэскэ, мин дьыала оҥортообутум, барытын көрбүттэр, тус бэйэм киэнин эмиэ, онон син ааҕыстым, ситистим. А. Сыромятникова
Аны кырдьаҕас дирижер ырыатын иһиттэҕиҥ. Иэс иэскэ. И. Данилов. Иэскэ хаалыма - эйиэхэ хайдах гыммыттарай да, оннук эппиэттээ. ☉ соотв. не остаться в долгу у кого-л. «Хата бэйэҥ болточчу уойан хаалбыккын
Эйигин ньуосканан наһаа үлэлэппиттэр дуу?» - Сережа иэскэ хаалбата. Н. Лугинов
Чэйиҥ, кыратык оһуокайдаан ылыаҕыҥ. Чэ, Дьөгүөр, тур, таһаар. Биһиги да иэскэ хаалыахпыт суоҕа. «ХС»
«Һэ, хайдах гыныамый?! Баттаан буоллаҕа дии», - пилот эмиэ кэпсэтинньэгинэн иэскэ хаалбат киһи эбит. «ХС»
«Оҥордоргут биһиги иэскэ хаалыахпыт суоҕа», - диэтэ Быканов көрдөһөр куолаһынан. «ХС»
Иэс төлөс көр иэс ааҕыс. Олохтоохтор, «көр биһиги даҕаны туруулаһан, утары көрөр, иэс төлөһөр киһилээх эбиппит» диэбиттии, чэпчээн үөһэ тыыннылар, сирэйдэрэ-харахтара сырдыы түстэ. Күннүк Уурастыырап
Аадаҥ Туоллума бүтэйин уоттаспыта, ходуһатын тэбистэрэрэ. Ол иһин Лэгиэн иэс төлөһөр санааны ылыммыта. «ХС». Иэскин ситис - урут куһаҕаны оҥорбутун өһүөмньүлээн, хардатын эмиэ куһаҕаны оҥор; куһаҕаны куһаҕанынан төлөө. ☉ соотв. сводить счеты с кем-л.; платить той же монетой
Иэс ситиһэр кыахтааҕым. Онтон өлүүм даҕаны. Н. Габышев
Устукатуур Кравец, кинини атаҕастаабытын маляр Смирновтан иэһин ситиһээри, кини үлэлии сылдьар ыйанан турар люлькатыгар тутууттан хаалбыт бөхтөөх биэдэрэни быраҕан, кинини бааһырдыбыт. СГПТ
Бэйи, дьэ бэркэ кинтэҥнэһэн эриҥ, сотору сөпкүтүн көрдөрүөхпүт, иэспитин ситиһиэхпит диэн, разведчиктар истэригэр санаабыттара, хатааннаах харахтарын ньиэмэстэр диэки бырахпыттара. «ХС». <Киһи> куоппат иэһэ - киһи анала, дьылҕата. ☉ Неминуемая участь, судьба человека
Өлүү - киһи куоппат иэһэ (өс ном.). Оо, өлөөхтөөбүтэ дуу? Хайыай, дьэ ол да куоппат иэһэ буолаахтаатаҕа эбээт. А. Сыромятникова
◊ Иэс баайсыы - оҕо оонньуута: биир оҕо атын оҕону илиитинэн таарыйан баран: «Иэс», - диэт куотар. Таарыйтарбыт оҕо эккирэтэн кинини ситиэхтээх, илиитинэн таарыйыахтаах уонна: «Иэс боруос!» - диэхтээх. ☉ Детская игра, салки, пятнашки: один из участников касается рукой любого другого и убегает, тот должен догнать его и коснуться рукой. Талба нуурал киэһэлэрдээх үтүө сайын эргийэн кэллэҕинэ, чэгиэн салгыҥҥа оонньууҥ арааһа өссө дэлэйэр. Кыыртаах кус, иэс баайсыы, сасыһа оонньооһун, атах тэпсии, хайах хостоһуу, кулун куллуруһуута уо. д. а. ЧМА ЭТНББ. Иэс баайсыс - иэс баайсыыга киирэн оонньоо. ☉ Играть в пятнашки
Мин оҕолор иэс баайсалларын көрө олорон, ону-маны эргитэ санаабытым. Далан
Бэл, көннөрү сасыһа, иэс баайса оонньооһун, былаах былдьаһыыта эҥин бары оҕо дууһатыгар, сүрэҕэр хорсун, сылбырҕа, булугас өйдөөх буолууну кытта кыайыы-хотуу өрөгөйүгэр өрө күүрдэллэр. П. Аввакумов
Иэс баайсан оскуола тула сырсан элэстэннилэр. НЕ ТАО. Иэскэ киир (бар) - иэс ыл, төлүүр иэстэн. ☉ Задолжать кому-л., влезать в долги
[Дьаакып:] Аныгы үйэҕэ дьадаҥы киһи орто байыан кэриэтэ баайдарга баһыгар дылы иэскэ барар буолбат дуо. А. Софронов
Үнүрүүн, маҥнайгы мунньахха, сүүрбэ аҕыс күннээххин диэбиттэрэ, онтон кэнники мунньахха кэлэн: «Ньукулай Түмэппиэйэп, бу сайын боппууда бурдугу ордук сиэбиккин» - диэбиттэрэ. Онон, дохуоттан туһаныахтааҕар, өссө иэскэ киирбит үһүбүн. Амма Аччыгыйа
Үгүстэрэ ыраахтааҕы суолун төлөбүрүгэр иэскэ киирбит бааһынайдар хаатыргаҕа барар оннугар Саха сиригэр кэлбиттэрэ. Д. Очинскай
Иэскэ тэптэр көр иэскэ киир (бар). Саҥа иэскэ тэптэрии, хабалаҕа хаптарыы, бырыһыаҥҥа быстарыы хайа онтон тахсаарай?! Күннүк Уурастыырап
Эһэ-эбэ саҕаттан иэскэ тэптэрбит, бырыһыаҥҥа быстарбыт, Силтэһин Күндүлү көһөрүүгэ эмиэ үлэлэһэ сылдьар. «ХС»