Якутские буквы:

Якутский → Якутский

буксуй

I
туохт.
1. Сыҕарыйбакка биир сиргэ босхо эргий (хол., массыына көлөһөтө); көлөһөлөрүҥ босхо эргийэннэр сатаан сыҕарыйыма (хол., массыына). ☉ Вращаться, скользя и не двигаясь с места (о колесах), буксовать
Полкалар салгыы кимэн киирэллэр. Суол ыарахан, техника буксуйар. «Кыым». Массыыналар кумах тибиилэргэ буксуйа-буксуйа айанныыллар. А. Федоров
2. көсп., кэпс. Тугу эмэ оҥорон иһэн тохтоон хаал, уурай. ☉ Прекращать, переставать делать что-л. начатое
Бу сыл аҥаарын устатыгар сир реформата үгүс оройуоннарга буксуйара көһүннэ. «Сахаада»
II
тыаһы үт. туохт. Уһуннук күүскэ сөтөлүн, күксүй. ☉ Натужно и долго кашлять
Абаттан чиҥчиҥник тоҥсуйан, Муостаҕа күрдьэҕин лобуйар. Уйбаанчык сөтөллөн буксуйан, Саадьаҕай борооску соһуйар. Эрилик Эристиин

Русский → Якутский

буксовать

несов. буксуй (көлөһө халтарыйан биир сиргэ эргийэрэ).

Якутский → Русский

буксуй=

I буксовать (о машине).
II 1) кашлять (долго, отрывисто); 2) перен. разг. скулить (во сне — о щенке).

Еще переводы:

тибии

тибии (Якутский → Якутский)

аат. Тыал хаары үрэн тугу эмэ саба көмүүтэ, ханна эмэ тиэрдэн мунньуута. ☉ Снежная пурга, вьюга, буря
Дьиэни улахан быһаҕаһынан тибии типпит. Т. Сметанин
Тибии уһун күнү быһа тибэн, суолу-ииһи тамты мэлдьэһэн кэбистэ. Н. Заболоцкай
Аннылара сууллубут буорунан, тибии үрэн киллэрбит хаарынан өтөҕөлөнөн сыталлар. Н. Заболоцкай
△ Ханна эмэ оннук мунньуллубут хаар, кумах. ☉ Наметённый вьюгой, ветром сугроб, занос
Үөр таба адаар муоһа буолан, Иинэҕэс эрээри эрдээхтик туруулаһан, Сэппэрээк төбөтө тибиини дьөллө. Р. Баҕатаайыскай
Сарсыардаттан айаннаан, сыһыыларга тоҥууну, тибиини оймоон …… өрүскэ күн ортото тиийдибит. С. Федотов
Массыыналар кумах тибиилэргэ буксуйа-буксуйа айанныыллар. А. Фёдоров
ср. др.-тюрк. түпи ‘ветер, вьюга’, тув. дүвү, осм. типи ‘снежный буран, метель’

футеровка

футеровка (Русский → Якутский)

биэтэстээһин (сир баайын хостуур уонна байытар техника сорох эргийэр чаастарын элэйиитин эбэтэр халтараҥнааһынын аччатар туһугар атын матырыйаалынан бүрүйүү ньымата. Холобура, лиэнтэлээх конвейер эргийэр барабаанын эрэһиинэнэн бүрүйдэххэ буксуйбат.)

Категория: Обогащение полезных ископаемых
кумах

кумах (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Өрүс эбэтэр үрэх кытыытынан үөскүүр таас кырылас бытархай кыырпахтара. ☉ Песок
    Кырылас кумах. Өрүс кумаҕа. — Кумах араас кэриҥнээх: сороҕо арыый бөдөҥ, сороҕо кыра кыырпахтартан турар эбит. КЗА АҮө
    Хас почва ахсын туой буор уонна кумах бытархайдара өрүү баар буолаллар. КПЫ
    Кумаҕы кытта сиэмэни эбэтэр оппуоханы булкуйан, кирпииччэ уонна таас дьиэлэри тутууга ыпсарар матырыйаалы оҥороллор. КДМ Х
  3. Кумах сир. ☉ Песчаник
    Муустаах муора кытыытыгар, Сахам сирин хотутугар эҥин-араас сирдэр бааллар: Кумахтар, туундаралар. С. Данилов
    △ Өрүскэ муҥхалыырга анаан ыраастаммыт кумахтаах сир. ☉ Специально расчищенный речной песчаник для ловли рыбы неводом
    Мин бу билигин Лена төрдүгэр аатырбыт Хоохучча кумаҕар балыксыттарга кэлэн олордоҕум. «ХС»
  4. даҕ. суолт. Бытархай, кырылас таас кыырпахтартан турар. ☉ Песчаный
    Оттон кумах сир, таас үрэх эбитэ буоллар итинник быһыт алдьаныа суох этэ дии саныыбын. М. Доҕордуурап
    Массыыналар кумах тибиилэргэ буксуйа-буксуйа айанныыллар. А. Федоров. Кумах кытылы таҥнары түһэн, чэй таастары кырдырҕаччы үктээн, ууга киирдэ. С. Никифоров
    ♦ Кумах мэйии көр мэйии. Кумах мэйии, тугу да өйдөөбөккүн. Бар мантан. — Кумахтан өтүүнү (быаны, ситиини) хатар (өрөр) — ураты уус тыллаах. ☉ Отличающийся красноречием, краснобай (букв. из песка веревку вьет)
    Кумахтан өтүүнү хатар Кураанах тыл маастардара, Кумааҕынан ыһыахтанар Бүрүкүрээт ааттаахтара. Күннүк Уурастыырап
    Устар ууну сомоҕолуур, били этэргэ дылы, кумахтан быа хатар уус тыллаах киһи. В. Протодьяконов
    Устар ууну сомоҕолуур, кумахтан өтүүнү өрөр уус тыллаах дьахтар …… тырыбыынаҕа тахсыбытыттан дьон соһуйан хааллылар. Г. Нынныров. Тэҥн. устар ууну сомоҕолуур. Эмэһэтиттэн (кэнниттэн) кумах тохтор — кыраны да оҥорбутун дэбдэтэн киһиргиир. ☉ Преувеличивать свои достоинства, хвастаться, бахвалиться
    Аҕата Күөнчэ эмиэ, кэнниттэн кумах тохто сылдьар киһитэ этэ. Күннүк Уурастыырап
    ◊ Кумах саахар көр саахар
    Аһылыктара диэн икки киилэ кумах саахар, киилэ аҥаара сымыыт бороһуога, түөрт бааҥка эт кэнсиэрбэтэ, биир бааҥка үүт. П. Егоров
    Испиискэ хаатыгар кутуллубут дуу, туох эрэ кумааҕы сыыһыгар сууламмыт дуу кумах саахары аҕалаллар. Г. Борисов
    Быһыы килиэби арыылаан баран, үрдүнэн кумах саахары кутта. ДФС КК
    Кумах куйаар көр куйаар IV. Кумах куйаар саамай сүрүн уратыта кураана уонна күнүн уота элбэҕэ буолар. КЗА АҮө
    Кумах куйаар үүнээйитэ хобдох. Абына-табына биирдиилээн, эбэтэр чөмөх-чөмөх үүнэллэр. КЗА АҮө
    Тропикка самыыр олус аҕыйахтык түһэр сирдэрэ бааллар. Ити кумах куйаардар. АВ СҮү
    ср. тюрк. кум ‘песок’