туохт.
1. Аһы оргутан эбэтэр уокка сырайан, сииргэ бэлэм оҥор. ☉ Варить, печь, испечь (о еде)
Сиирим кэмнээх буолуо дуо? Дьэ, эрэ, хата, үчүгэй аҕайдык бөдөҥ собоҕуттан буһаран көр. Н. Неустроев
Киэһэ маамалара Муся дьэдьэниттэн барыанньа буһарбыта. Суорун Омоллоон
Бурдугу кытаанах гына эллээн баран, булчуттар курдук, ньолбоҕор лэппиэскэ оҥорон, кэтит үтэһэҕэ үөллүбүт уонна кулуһун кытыытыгар сиргэ анньан буһардыбыт. И. Данилов
2. Уокка эбэтэр туох эмэ итиигэ сиэт. ☉ Обвариться, обжечься
Хайа киһилии киһи, Харчынан атыылаһан, Уоту омурдан, куттаҕын буһарда буолуой? А. Софронов
Уутугар түһэрээри сөмүйэтин буһаран, сүр түргэнник айаҕар батары биэрээт, тугу эрэ өйдөөбүт курдук, тура түстэ. Амма Аччыгыйа
3. Итиини, куйааһы биллэр, тиритиннэр. ☉ Давать ощущение жары, вызывать потоотделение
[Арыгы] Куйааска буһарар, Тымныыга тоҥорор, Сииккэ силбигитэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
4. Үүнээйи (бурдук, отон о. д. а.) ситэн, хомуллар туруктаналларыгар көмөлөс (үксүгэр күн-дьыл туһунан). ☉ Благоприятствовать созреванию растений (хлеба, ягод и т. п.)
Атырдьах ыйын куйааһа Бурдугу, отону буһарда. Баал Хабырыыс
«Отону ситэ буһараллара да биллибэт», — эмээхсин ону бигэргэтэр. Далан
5. көсп. Тугу эмэ бары өттүнэн дириҥник, эҥсиилээхтик ситэрэн-хоторон толкуйдаа. ☉ Обдумать что-л. со всех сторон, глубоко, полностью
Уйбаан оҕонньор чөмчөкөтүн иһигэр буһаран таһаарбыт былаана сүрдээх судургу буолла. Амма Аччыгыйа
«Атын саҥа ыччат үөскээн эрдэххит», — диэн санаата, өйө хотон буһарбат боппуруоһугар кэлэн иҥиннэ. Күндэ
Ити боппуоруос туһунан кэпсэтии буоллар эрэ Ким Степанович уларыйар …… чэпчиир уонна иһигэр буһара сылдьар санаатын тоҕо тэбиир үгэстээх эбит. «Кыым»
6. көсп. Сиэниллибит аһы эккэ-хааҥҥа иҥэр (киһи уонна харамайдар ас буһарар уорганнарын туһунан). ☉ Переработать и усвоить съеденную пищу (об органах пищеварения человека и животных)
Суох, улахан баһыыба! Мин куртаҕым итини кыайан буһарыа суоҕа. Амма Аччыгыйа
Гидра этэ-сиинэ икки араҥа килиэккэлээх: бүрүйэр, иһэ-аһы буһарар. ББЕ З
7. көсп. Хара металы (тимири, ыстаалы) уулларан, уһааран ыл. ☉ Получать черные металлы путем плавления
Сурукка: холкуостаах бу уолу Собуокка үлэҕэ ыыппыттар, Модороон болгуоттан ыстаалы Буһаран таһаарыҥ,— диэбиттэр. Эллэй
8. көсп. Эт-хаан өй-санаа өттүнэн ситэр-хотор, күүһүрт. ☉ Закалять кого-л. физически и морально
Киһиэхэ — төрөөбүт сирэ, дойдута Төрөппүт аҕаҕа холонор: Тоҥорон, буһаран, эрчийэн, Ньыгыл укулаат оҥорор. С. Данилов
Мин күөх сирэммэр, Мин сыралаах күммэр Эйигин бурулута буһарбытым, Ыраас уубар бэттибэт бэйэлээн хатарбытым. Н. Босиков

туохт.
1. Оргуйан эбэтэр уокка сыраллан сииргэ бэлэм буол (ас туһунан). ☉ Свариться, испечься
Чүөчээски үтэһэлээбит этэ буһаатын кытта, чэйдээбитинэн барда. Суорун Омоллоон
Арҕаанан айахтаах ампаар дьиэ, Оһоххо олгуй-чаан оргуйар. Тааттаҕа төрөөбүт улаан биэ Туруктаах чоҥкута бу буһар. Күннүк Уурастыырап
Хойуу да хойуу миин бэрдэ буһан эрэр. Т. Сметанин
2. Үүнэн, ситэн-хотон, хомуйарга, сииргэ бэлэм буол (хол., бурдук, отон о. д. а.). ☉ Созреть, поспеть
Күөттэ Дьөгүөр саһарчы буһан эрэр бурдугар оҕус күрүөһүлээн киирбит. А. Софронов
[Чокуурап:] Ол суорт үүнэрин сүрдээхтик үүнэр эрээри, кыайан буспакка үлүйэн хаалар эбит. С. Ефремов
Садтан дьаабылыка, айва, персик, марабель отоннор буһаннар, арамаат сыта тарҕанар. Н. Якутскай
3. Уокка эбэтэр итиигэ сиэт. ☉ Обвариться, обжечься, получать ожог
Ууттан буспут үүттэн куттанар (өс хоһ.). Ол курдук, тааска быстан, уокка буһан, тымныыга тоҥон туран, оҕолору быыһаабыт уол Луха Луоскун бэйэтэ балыыһаҕа киирэр. Амма Аччыгыйа
Аһыырыгар саха саҥарбат, Арай тэриэлкэ, тиис тыаһыыр, Мииҥҥэ буспат, уҥуохха харбат Сэрэҕин бэркэ сыаналыыр. Дьуон Дьаҥылы
4. Куйаастан, күүскэ үлэлээн, хамсанан эбэтэр олус халыҥнык таҥнан итииргээ, көлөһүн таҕыс, тирит. ☉ Переносить жару, потеть
Эн эмиэ сылайаҕын, ардыгар аччыктыыгын, куйаастан буһаҕын, тымныыттан тоҥоҕун. Т. Сметанин
Тула хараҥа, хаар ытыллар, ыллыыр. Эмиэ оргууй хаамабыт. Тоҥмоппун, хата буһабын. Н. Габышев
5. көсп. Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн ситхот. ☉ Достичь зрелого возраста, окрепнуть, закалиться
Эн, Федор Попов, Хотой аймаҕар холбоһон, хомсомуол кэккэтин булбутуҥ, — Бу олох кыайыытын барҕардар Бойобуой кыһаҕа буспутуҥ. Күннүк Уурастыырап
Биһиги бурсууй-баай буораҕын, Буулдьатын сиэбиттэр, Бууска, саа уотугар буспуттар, өлбүттэр. Эллэй
6. көсп. Бүтэйдии күҥкүйэн сытый (сииктээх кэбиһиллибит от туһунан). ☉ Сопреть, гнить (о недостаточно высушенном застогованном сене). Сииктээх кэбиһиллибит от буһар. Куһаҕан түстээх оту ардах хотор, оччоҕо от буһар
тюрк. бус, бүс, пис
◊ Иһэ (көхсө, өһөҕө) буһар (үллэр, тымныйар) көр ис
Мин иһим буһан эрэрин биллим. Кини [Карл] туһунан тугу саныырын сирэйигэр этитэлээтим. Доҕордоһуу т. Түөртээх бэдигим Саша үҥсүүлээх киирдэ. Өһөҕө буспут. Ытыы сыспыт. Багдарыын Сүлбэ

тыаһы үт. туохт. Таныынан салгыны күүстээхтик тыынан быһыттаҕас тыастары таһаар (сүөһү туһунан этэргэ). ☉ Издавать прерывистые звуки при сильном выдохе через ноздри (обычно о скотине)
Сүөһүлэр бус гына тыына-тыына, кэбинэн ньэччийэ сыттылар. М. Доҕордуурап
Ата ынчыктыыр курдук бус гына тыынар. «Сиэхсит дэлэҕэ дубук туттуо дуо? Аппын сиэбит», • дии санаата. А. Сыромятникова

туохт. Эт-хаан, өй-санаа өттүнэн толору сит-хот. ☉ Достигнуть полной физической и духовной зрелости
Сэбиэскэй-партийнай оскуолаҕа саҥа олох араас үлэтигэр-мөккүөрүгэр буһа-хата охсубут, бэрт кыра үөрэхтээх, сахалыы уохтаах араатар, сытыы-хотуу дьон үөрэнэллэрэ. «ХС»
Петр Сенькин сэрии диэн тугун-ханныгын билэн буспут-хаппыт. «ХС»

туохт. Кими эмэ эт-хаан өттүнэн ордук тулуурдаах оҥор, иит, эрчий. ☉ Закаливать кого-л. физически и морально
Айылҕа кытаанаҕа киһи этин-хаанын эрэ эрчийэр буолбатах, майгытын, хараахтарын кытта буһарар-хатарар. «ХС»

1) вариться; печься; эт буһан эрэр мясо начинает вариться; буспут килиэп испечённый хлеб; 2) созревать, поспевать; отон буспут ягоды поспели; бурдук буспут хлеба созрели; 3) обвариваться; обжигаться; уокка бус = обжечься; ууга бус = обвариться; 4) ощущать жару; потеть; дэлби бустум я сильно вспотел; куйааска бус = быть опалённым зноем # буутун этэ буспут он достиг мужской зрелости.

побуд. от бус = 1) варить, кипятить; печь, испечь; биһиги эт бупардыбыт мы сварили мясо; килиэби оһоххо буһар = испечь хлеб в печке; 2) обваривать; обжигать; илиибин ууга буһардым я обварил руку кипятком; 3) давать ощущать жару; вызывать пот.

v. to cook, to boil, to be ready to eat; буһар= v. to cook

v. to ripen