начинать вариться; поспевать; эт буһуруктуйа буспут мясо только начинает вариться.

звукоподр. издавать частые мягко хлюпающие звуки (напр. о жидкой грязи; о мягком картавом произношении звуков); хааһы буһан балдьыгыраата каша варится, булькает.

несов. 1. (гнить) көймөһүн, бус, сытый; 2. разг. (вариться на медленном огне) бус, а^тан киирэ бус.

1) вариться; печься; эт буһан эрэр мясо начинает вариться; буспут килиэп испечённый хлеб; 2) созревать, поспевать; отон буспут ягоды поспели; бурдук буспут хлеба созрели; 3) обвариваться; обжигаться; уокка бус = обжечься; ууга бус = обвариться; 4) ощущать жару; потеть; дэлби бустум я сильно вспотел; куйааска бус = быть опалённым зноем # буутун этэ буспут он достиг мужской зрелости.

туохт. Оргуй (элбэх эттээх эбэтэр балыктаах, аҕыйах мииннээх, буһара чугаһаабыт күөһү этэргэ). ☉ Кипеть, вариться (о супе или ухе — говорят, когда мяса или рыбы много, а жидкости мало)
Дьиэлэр аайы оһоххо улахан туой күөстэргэ соболор буһан быксыһан тураллара. Д. Таас

көр төбүрэх
Арыы төбө. ПЭК СЯЯ
◊ Төб саламаат — саха аһа: бурдугу кыыймыт арыы төбүрэҕэр ытыйан баран, хобордооххо (чугууҥҥа) буһарыллар. ☉ Якутское национальное блюдо: варится в сковороде (чугуне) из муки, замешанной на пене топлёного коровьего масла
[Төб саламаат] Арыы төбүгэр бурдугу ытыйыллар уонна чугууҥҥа эбэтэр хобордооххо буһарыллар. ТИИ ЭОСА

1) горшок (для варки); буор күөс глиняный горшок; күөс иһитэ посуда для варки; 2) пища, поставленная вариться; күөс үллэригэр дылы погов. подобно тому, как поднимается закипающее варево (соотв. как грибы после дождя); күөскүн эрдэттэн өрүнүмэ посл. заранее не ставь горшок на огонь (соотв. делить шкуру неубитого медведя).

I
дьүһ. туохт. Намыһах гынан баран биир күдьүс суон моойдоох, халыҥ эттээх-сииннээх модьу быһыылаах буол (киһини этэргэ). ☉ Иметь округлоплотную фигуру с толстой короткой шеей при невысоком росте (о человеке)
Биирдэрэ — сүөдэгэр, хатыҥыр, эдэр. Иккиһэ — лыксыйбыт аҕам киһи. Н. Габышев
II
дьүһ. туохт., кэпс. Уһун нук оргуйан булдьугураа (туох эмэ хо йууну этэргэ). ☉ Долго вариться, кипеть, булькать (о какой-л. густой пище)
Кини иннигэр уоттаах арааҥҥа ыйаныллыбыт улахан тимир олгуйга эт б у һ а н лыксыйа турара. Далан
Хобордооххо алаадьы буһан сырдьыгынаабыта, күөскэ хааһы буһан лыксыйбыта. П. Аввакумов
ср. калм. лагшх ‘булькать (при кипении)’, монг. лугших ‘биться, пульсировать’

туохт.
1. Олус итий (сайыҥҥы куйаас туһунан). ☉ Сильно припекать (о летнем солнце). Уот куйаас буһуруктуйан Сиикэй эт буһар; Комиссар, табаарыс Коган, Бөҕүн-саҕын устар. Күн Дьирибинэ
2. Болоорхой буол, болооруй (тымныы туман туһунан). ☉ Стать густым, сгущаться (о зимнем тумане)
Үөһэ диэки таҕыстар тахсан испиттэрэ. Ол аайы, дьиэ-уот элбээн, бөһүөлэк чугаһаан буолуо, туман эмиэ хойдон, буһуруктуйан барбыта. В. Яковлев
3. Чуолкайа суох дьиримнээн көһүн (хол., куйаас күҥҥэ саҕах, киэҥ сир уҥуоргута салгын хамсыырыттан, дьэргэлгэнтэн). ☉ Виднеться не очень ясно (напр., о горизонте в знойный день из-за сильных восходящих потоков воздуха)
Василий Петрович куйаастан буһуруктуйан көстөр саҕахтар диэки көрбөхтөөн ылбыта. «Кыым»
4. Бэрт кыратык суһуктуй (халлаан сырдаан эрэрин туһунан). ☉ Начинать рассветать
Хаар астан, буһуруктуйа сырдаан эрэр халлааҥҥа котлован кураанахсыйан, дьэки-курус буолан аҥайан көстүбүтэ. В. Яковлев
5. Саҥардыы буһа быһыытый. ☉ Начинать вариться, созревать. Эт буһуруктуйа буспут. Бурдук буһуруктуйан эрэр
6. Ардахха хотторон сытый, бус (кэбиһиилээх от). ☉ Подопреть (о стоге сена, прибитом дождем)
Буһуруктуйа буспут от. ПЭК СЯЯ

туохт.
1. Күөс иһитигэр тобус-толору угуллан, арыы-хоргун аллан бус (куһуогунан буһарыллар эмис эти этэргэ). ☉ Вариться в большом количестве, заполнив собой до краёв какую-л. ёмкость (обычно о жирном мясе)
Оһоххо кураанах мас тигинэччи оттуллара, хобордооххо арыылаах алаадьы сырылыыра, эмис эт күөскэ буһан ыргыйара. Далан
Сарсыныгар эмиэ күөс муҥунан, элбэх эт буһан ыргыйан, дьоро, кыһалҕата суох киэһэ буолла. Болот Боотур
Холумтаннарга күөстэр сибилигин өлөрүллүбүт ынах, сылгы этинэн толору симиллэн өрүллэн ыргыйбыттара. «Чолбон»
2. Тугунан эмэ туол, саба бүрүлүн, туохха эмэ бүтүннүү ыллар. ☉ Быть заполненным, охваченным, туго набитым чем-л.
Салгын, күн уотуттан ип-итии буолан ыргыйан турбут хоско, сайа охсон киирдэ. В. Протодьяконов
Уһаайбатыгар саатар хортуоска олордубатаҕа, билигин сыыс отунан бүөлүү үүнэн ыргыйан аҕай турдаҕа. Күрүлгэн