туохт.
1. Туох эмэ таһын сыстаҥнас тугунан эмэ сыһыаран бүрүй. ☉ Покрывать что-л. чем-л. липким, вязким, обмазывать
Мотуруона оһоҕун сыбаабыта. Күннүк Уурастыырап
Уолаттар хотон кур сыбаҕын кууллаан, чохчолуу-чохчолуу уматаллар, дьахталлар хотон сыбыыллар. Күндэ
Тааһы туойунан сыбаан, оһох оҥорон бараннар, иһигэр мас чоҕун уонна тимир уруудатын куталлара. КФП БАаДИ
2. Илиигинэн имитэн, таптайан, имэрийэн-томоруйан тугу эмэ оҥор (хол., туойтан, быластылыынтан). ☉ Лепить что-л. (напр., из глины, пластилина)
Валентин Серов эмиэ үс саастааҕар туойтан араас оонньуурдары сыбаан оҥороро. ОАП ОДьТС
Ханнык баҕарар бөгүүрэ туох баар быһыытын-таһаатын, сабардамын толору көрдөрөр скульптурнай үлэлэри таптайан, сыбаан, кыһан, чочуйан лоппоҕор гына оҥоруллар. ПСН УТС
Итини тэҥэ оҕо буорунан сыбаан, эрбиинэн эрбээн, тигэн ону-маны айа сатыырын өйүөххэ. Дьиэ к.
ср. ДТС сува, туркм. сувамак ‘обмазывать, намазывать, штукатурить’, узб. сувамок ‘штукатурить’, монг. шавах ‘обмазывать’

туохт.
1. Тугу эмэ төкүнүк, төкүнүктүҥү гына оҥор. ☉ Делать что-л. круглым, округлым. Оҕолор быластылыынтан мээчик бөҕө төкүнүппүттэр
□ Сиидэ маһын көнө саастаах тиит мастан кыраабыл тииһин саҕа суоннаах гына төкүнүтэ кыһан оҥорон баран, ыккардын биир сэнтимиэтир тэйиччи иҥиннэриллэр. МАП ЧУу
2. Төгүрүк, төкүнүк быһыылааҕы туох эмэ устун бэйэтинэн эргитэн хамсат, үҥкүрүҥнэт. ☉ Двигать что-л. круглое, округлое, перекатывая, вращая его по какой-л. поверхности
Мылахов ону [табаҕы] тоҕо эрэ эһэ охсон ылла, онтон имиппэхтээн баран, остуол сирэйигэр төкүнүттэ. Н. Лугинов
Артур, массыына киэҥник килэдийбит суолугар дэҥҥэ көстөр сылгы сааҕын ыраах тэбиэлээн төкүнүтэ-төкүнүтэ, дьиэтин диэки бэдьэйэ сиэлэн хаамта. П. Аввакумов
Көмөлөөн буочукалаах сэлээркэни гараас иһигэр төкүнүтэн киллэрэн олохтоох сирин буллардылар. У. Ойуур
3. Кими эмэ хантан эмэ үҥкүрүтэн түһэр. ☉ Скатывать кого-л. откуда-л., валить
[Байбааскы] Харытыананы икки илиитинэн сиргэ халаачык курдук төкүнүттэ. П. Ойуунускай
[Көстөкүүнү] илиитинэн тобугун куустаран олуйан кэбиһэллэр, ол гынан баран тиэрэ анньыалаан төкүнүтэллэр. Күндэ
[Испо — Токи Ньукулайга:] Эйигин илиигин-атаххын кэлгийэн баран, наартаҕыттан төкүнүтэн кэбиһэбит. А. Кривошапкин (тылб.)
4. көсп., харыс т. Тугу эмэ өлөрөн сууллар (бултуу сылдьан). ☉ Завалить кого-л., убить, подстрелить (на охоте)
Сахаар аҥаар да илиитинэн бэркэ ытар эбит. Куобаҕы хата сүүрдэн иһэн төкүнүтэн түһэрэр. Суорун Омоллоон
Уохтаах карабинынан Оҕо тайаҕы охтордо, Бүүчээни төкүнүттэ, Туртаһы тулумайдаата. Р. Баҕатаайыскай
Кытылга сүөһү элбэх дии, биир эмэ борооскуну киллэрэн төкүнүппэппит дуо? «ХС»
♦ Төкүнүтэн кэбис кэпс. — кими эмэ дуоһунаһыттан уһул, үлэтиттэн уурат. ☉ Скинуть кого-л. с должности, уволить кого-л. с работы
Сирэй миниистири төкүнүтэн кэбиһэллэр, ол оннугар Терентьевы аныыллар үһү диэн сурах тарҕанар. Н. Лугинов

I
дьүһ. туохт.
1. Тула халыччы бар, халыйа тарҕан (хол., ууллан, сымнаан эҥин). ☉ Растекаться, расплываться, теряя форму (напр., во время таяния). Быластылыын ууллан ньалҕайбыт. Тиэстэ ньалҕайа тарҕанна
2. кэпс. Хаптайан, халыйан хаалбыт курдук көһүн (туох эрэ улаханы этэргэ). ☉ Быть, казаться приплюснутым, примятым сверху, расплывшимся (о чём-л. крупном)
Хонууга бэрт киэҥ истээх бээс балаакка ньалҕайар. Софр. Данилов
Улахан дьиэ верандатыгар турар ньалҕайбыт улахан дьыбааҥҥа куустуһан олорбуппут. Н. Босиков
Сорох сирдэргэ халыйбыт түгэхтээх, алларааттан үөһэ синньээн тахсар куһаҕан түстээх ньалҕайбыт оттору көрөҕүн. Ходуһа х.
3. көсп. Халыччы барбыт курдук кэтит хаптаҕай, сымнаҕас дьүһүннээх буол (киһи сирэйин, тас көрүҥүн этэргэ). ☉ Быть, казаться чрезмерно плоским, широким (о лице), оплывшим (о человеке)
[Далбаайап] ханньаах обургу күөмэйин уотунан салаан истэҕин аайы, улам-улам тэллэйэн, тиэстэ курдук ньалҕайан истэ. В. Ойуурускай
Костя Шилов [кылаас иһигэр] сүрэҕэлдьээн түгэххэ ууллан ньалҕайбыт. «Чолбон»
Үөл-дьүөл хараҥаҕа Филипп сирэйэ, ууга түспүт ый курдук, ньалҕайа күлүгүрэн көһүннэ. А. Алдан-Семёнов (тылб.)
4. көсп. Аһара уйарҕаа, манньыйан хаал (хол., долгуйан, атаахтаан эҥин). ☉ Стать сентиментальным, расчувствоваться, размякнуть (напр., от волнения, капризничая)
«Аны оҕонньору кытта көрсүһүүбэр ууллан, ньалҕайан хаалыам», — диэн дьиксиннэ. В. Протодьяконов. Тэҥн. ньалбай
ср. монг. нялхрах ‘становиться слабым, нежным’
II
аат. Маардыҥы сиргэ үүнэр туораах сиэмэлээх кылыс от (сүөһү сииригэр сөбө суох аһыы — күһүнүн саһарчы хаппытын сахалар угунньаҕа тутталлара). ☉ Ситник, вострец (осенняя пожелтевшая трава, к-рую используют в качестве потников и стелек)
От охсор массыына алааспыт бэттиэмэтин уонна ньалҕайын бүтүннүүтүн сынан кэбиспит. Р. Кулаковскай
Туораах сиэмэлээх оттор — үкэр, ньалҕай о. д. а. сүөһүгэ туһата суохтар. ДьСИи. Маар сирдэргэ олохсуйар үүнээйи көрүҥүн ахсаана син үгүс: үкэр уонна ньалҕай араас көрүҥэ, уу бохсурҕана, кулун туйаҕа, алтан от уо. д. а. КВА Б