Якутские буквы:

Якутский → Русский

быллараат

ухаб; ухабы || ухабистый; быллараат суол ухабистая дорога.

оллороот-быллараат

см. оллур-боллур .

Якутский → Якутский

быллараат

  1. көр быллаар. Амыр Бааската Сыҥаһа күөл хоту сыырын былларааттарын быыһыгар Едлин этэрээтин саһыартаан баран, сааны ытан, «сигнал» биэрэр соруктаах эбит. Эрилик Эристиин
    Былыргы дьон уҥуохтара үрдүк сыыр былларааттарыгар бэйэтэ туһунан өлбүт куорат буолан чохчолоһон тураллара. Далан
    Өктөөбүр дойдутун үөрүүлээх олоҕор Үөр туллук курдук Өрө көтөн ааспыт, Быллараат быыһыгар оонньуур, Быыкаа кыра сааспыт. Баал Хабырыыс
  2. Суол оллура-боллура, куоһаҕа, томторо. ☉ Неровности, ухабы дороги
    Массыына кэлин көлүөһэлэрэ суол быллараатыгар өрүтэ көтүөккэлээннэр, кэнники олорооччулар бэргэһэлэрэ уһуллуор диэри сахсылыннылар. П. Аввакумов
    Суолу солуур буоллахха, уулаах сири муосталаан, былларааттаах сири дэхсилээн, сайын тэлиэгэ сылдьар гына оҥоһуллуохтаах. Эрилик Эристиин

тэллэрээт-быллараат

даҕ. Биир тэҥ буолбатах, очурдаах-чочурдаах, көнөтө суох ньуурдаах (хол., суол туһунан). ☉ Имеющий неровности, бугристый (напр., о дороге)
Невердэрэ диэн тэллэрээт-быллараат түһүү-тахсыы дойду эбит. «ХС»
ТЭЛЛЭС ГЫН тэллэй I диэнтэн көстө түһүү. Аллараа уос үөрэн тэллэс гына түстэ. М. Доҕордуурап
Кус бөҕө табыллан тэллэс гына түстэ. Т. Сметанин

Еще переводы:

бырахтартаа

бырахтартаа (Якутский → Якутский)

бырахтар диэнтэн төхт
көрүҥ. Бурхалей ууга бэрт үөрүйэх этэ, онон тыыны долгун кэрдииһин туора тардыалаан, үрдүк быллараат үрдүлэригэр бырахтартаата. Эрилик Эристиин

ымырыыт-чымырыыт

ымырыыт-чымырыыт (Якутский → Якутский)

даҕ. Тэҥэ суох, оҥхойдордоох. ☉ Неровный, бугристый, ухабистый
Ымырыыт-чымырыыт, Ыллараат-быллараат Кырыстаах сыыргыныын, Хараарар-көҕөрөр Хайаны сабардыыр Хатыҥ, тиит маскыныын, Тулуна, бырастыы! «ХС»

сытыартаа

сытыартаа (Якутский → Якутский)

сытыар диэнтэн төхт
көрүҥ. Сыҥаһа күөл хоту сыырын былларааттарын быыһыгар Едлин этэрээтин сытыартаан баран, …… кыһыллар сөрү-сөп гына киирдэхтэринэ, сааны ытан «сигнал» биэрэр соруктаах эбит. Эрилик Эристиин
Ньиэмэс икки разведчиктарын плащ-палатканан оҥоһуллубут наһыылкаларга сытыартаатылар. Т. Сметанин

сахсылын

сахсылын (Якутский → Якутский)

  1. сахсый диэнтэн атын. туһ. Массыына кэлин көлөһөлөрө суол быллараатыгар өрүтэ көтүөккэлээннэр, кэнники олорооччулар бэргэһэлэрэ уһуллуор диэри сахсылыннылар. П. Аввакумов
  2. Эккирээн, хамсаан өрө-таҥнары сиксилин, илгиэлэн, сахсаҥнаа. ☉ Трястись в танце, при ходьбе; подрагивать (напр., о волосах, листьях). Үҥкүүлээн сахсылын
    □ У даҕан, өрүтэ сахсыллан, күүскэ битийэн, эмиэ «һай-һай!» бөҕөнү түһэрдэ. Болот Боотур
    Ол да буоллар баттыкпар тирэнэн, ыаллыы куорпус диэки тиэтэйэ-саарайа хааман сахсыллабын. С. Никифоров
    Дуняша саҥа кэппит дьэдьэн уга ойуулаах ырбаахытын көрдөрө хостон хоско эрбэгэр баттаҕа сахсыллар. В. Иванов
ойдом-сойдом

ойдом-сойдом (Якутский → Якутский)

  1. сыһ. Быстах-быстах, онон-манан. ☉ На расстоянии друг от друга, там и сям
    Оҕолор күлсэ-күлсэ балбаахтары киэҥ бааһынаҕа илдьэн, ойдом-сойдом чохчолуу уурталаатылар. А. Фёдоров
    Дэриэбинэ соҕуруу өттө быллараакка ойдом-сойдом үүммүт бэстэринэн хайдах эрэ күнтэн хаххаламмыт курдук. Н. Павлов
    Ойдомсойдом сытар кыра-кыра бааһыналарга оҥоһуллубатах суолларынан көһүү элбэх бириэмэни ылар. ЛИК СОТҮҮүТ
  2. даҕ. суолт. Онон-манан көстөр, быстаҕас. ☉ Находящийся там и сям, расположенный местами
    Ньукулай уонна лиэкэр Сиэнньэ суон тииттэрдээх, ойдом-сойдом күөх отон уктаах тыа устун тэбинэн испиттэрэ. А. Сыромятникова
    [Бөдөҥ мастар] лоскуй-лоскуй, ойдом-сойдом арыы тыа буола үүммүттэр. «ХС»
көтүөккэлээ

көтүөккэлээ (Якутский → Якутский)

  1. Өрүтэ ыстаҥалаа, онно-манна ойуолаа. ☉ Подпрыгивать, подскакивать (напр., на неровностях дороги)
    Массыына кэлин көлөһөлөрө суол быллараатыгар өрүтэ көтүөккэлээннэр, кэнники олорооччулар бэргэһэлэрэ уһуллуор диэри сахсылыннылар. П. Аввакумов
    [Василий] сиирэ-халты ыттарбытынан, туора-маары көтүөккэлии сылдьан, өстөөхтөрү ытыалаан сыыйтарбытынан барбыта. ССС
    Нина ата, туохтан эрэ сиргэнэн, …… айаҕын биэрбэккэ, бадарааҥҥа өрүтэ көтүөккэлээн, суолтан туора ойон тахсыбыта. «ХС»
  2. көсп. Бииртэн биир сиргэ, атынтан атын үлэҕэ сотору-сотору көһөн ис. ☉ Часто менять работу, место жительства, прыгать с места на место
    Үлэлээбит сиргэр үлэлээ, көтүөккэлии сылдьыаҥ, арааппар биэрэ оонньуоҥ — кэһэтиэм. К. Симонов (тылб.)
  3. көсп. Кэпсэтии тиэмэтин аралдьытан бииртэн бииргэ уларытан ситимэ суох кэпсээ. ☉ Перескакивать с одного на другое (напр., в разговоре)
    [Николай] тыла булдьуйан барда, биир суолтан атыҥҥа көтүөккэлээн истэ. Л. Толстой (тылб.)
  4. көсп. Дьоһуна, дуоспуруна суох чэпчэкитик быһыылан, сотору-сотору былааҥҥын, быһаарыныыгын уларыт. ☉ Вести себя легкомысленно, несерьезно, часто менять свои цели, намерения
    Наука, көтүөккэлээбэккэ эрэ, биир тиэмэни кичэйэн үөрэтииттэн тахсар. Г. Угаров
    Туохха барытыгар …… долгуйбакка, солуута суох көтүөккэлээн сүүрбэккэ-көппөккө сымнаһыардык, сытыарытык …… туттар-хаптар киһи дьоҥҥо үчүгэй сыһыаны ситиһэр. ПБН КСКТ
    Москваны хаалларар уонна уматар сүдү, мүччүрүйбэт дьыалаҕа кини [Растопчин] кыра уол курдук көтүөккэлээбитэ. Л. Толстой (тылб.)
кэрдиис

кэрдиис (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ туора олуктуу кэрдиллибитэ, быһыллыбыта. ☉ Зарубка, насечка, засечка на чем-л.
Микиитэ кистээн, үгэһинэн, отут кэрдиистээх маһы оҥостон кэбиспитэ. Амма Аччыгыйа
«Үһүс кэрдиис… сэттэ кэрдиис кэрдиис аҥаара, оруобуна бэһис кэрдиис!» — уол саҥата чаҕылла түһэр (былыргы баай аһы — тары, хайаҕы — кэрдиистээх маһынан төһөтүн кэмниир). Н. Заболоцкай
2. Туох эмэ (хол., хайа) төхтүр-төхтүр, олуктана быһыыламмыта. ☉ Ступеньки, ступенчатый вид чего-л.
Олох кирилиэс кэрдииһин курдук. Амма Аччыгыйа
Кэрдиис, быллаар халдьаайылар, сирэм күөхтээх толоон иэнэ, Сибэккинэн тэтэрэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бурхалей …… тыыны долгун кэрдииһин туора тардыалаан, үрдүк быллараат үрдүлэригэр бырахтартаата. Эрилик Эристиин
3. Туруору быһан, оҥон оҥоһуллубут ойуулар кэккэлэрэ (саха оһуорун көрүҥэ). ☉ Сочетание вертикальных геометрических рисунков — вид якутского национального орнамента, вырезаемого в основном на дереве, металле
Кэрдиис ойуулаах кэриэн ымыйаларга Араҕас арыыны кутан Уһун туску диэн Уура охсон кэбистэ. П. Ойуунускай
Кэрдиис ойуулаах кэнники сэргэҕэ кэрэ биэбит кэскилин тэрийиэҕиҥ! С. Васильев
4. көсп. Туох эмэ сайдыытын туспа олуга, олук кэмэ, сүһүөхтэрэ. ☉ Отдельный момент, этап, ступень развития когочего-л.
Эдэр сааһым үтүөтэ, Олоҕум кэрэ кэрдииһэ — Мин хомсомуол сылларым, Күлүм-чаҕыл күннэрим. Н. Харлампьева
[Дьокуускай] сүдү мөссүөнүгэр аан дойду култууратын сайдыытын бары кэрдиис кэмнэрэ көстөргө дылылар. Кини [Яков] олоҕун биир суол кэрдииһигэр түмүк оҥоһунна, кириэс туруорда. Н. Заболоцкай
◊ Таҥалай кэрдиис — таҥалай ойуутун курдук саха оһуорун көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента в виде «елочки». Хабарҕа кэрдиис — курдуулуу соҕус туора кэрчиктии барар ойуулаах саха оһуорун көрүҥэ. ☉ Вид якутского орнамента в виде выпуклых, слегка округлых вертикальных узоров.
ср. тат. киртек ‘зарубка, засечка’