сов. 1. что, чего быраҕыталаа, ыс, дэлби тамнаа; 2. что барыллаа, оҥор; набросать план дома дьиэ былаанын барыллаа.

II сов. что 1. (разбросать с силой) тамнаа, эс, ыс; 2. (раскинуть руки, ноги) киэр быраҕыталаа (илиилэргин, атахтаргын аҥы-аҥы быраҕыталаан сыт); 3. перен. (разогнать, рассеять) ыһаттаа, үрэй-тээ.

туохт.
1. Тугу эмэ онно-манна ыс, тамнаа, киэр быраҕыталаа; үрэйтээ. ☉ Разогнать, разбросать что-л. с силой в разные стороны
Этиҥмит ньирилээн, былыты талҕалаан, Чаҕылҕан кымньыынан талбаатыы испитэ. П. Тобуруокап
2. Самнары эс, эһэн таһаар. ☉ Уничтожать, сокрушать кого-что-л. «Самныбат саргылаах сахалар», — Диэн биһи туойунар буоларбыт, — Сытыган фашист сахтары Самнарар, талҕалыыр буоллубут. М. Тимофеев
3. Онно-манна бурал-тарал бар, ыһыллан хаал. ☉ Разбежаться в разные стороны. Сылгыларбыт талҕалаабыттар
ср. др.-тюрк. танчхыла, танчҕала ‘терзать, разрывать’, танчула ‘резать (на куски), крушить, расщеплять’

(разо-, разъ=, рас=) приставка, суолтатынан: 1. туохтуурдары үөскэтэр уонна көрдөрөр: 1) бытарытыыны, кыралааһыны, хол. разбить үлтүрүт; разломать тоһуталаа; 2) араартааһыны, түҥэтиини, хол. развести араар, аҥы-аҥы ыыт; разложить тарҕата уурталаа; разбросать тарҕата быраҕыталаа, ыһаттаа; 3) аҥы-аҥы барыыны, хол. разбежаться үрүө-тараа сырые; 4) хайааһын предмеккэ бүтүннүүтүгэр тарҕанарын, хол. разрисовать уруһуйунан сап, саба уруһуйдаа; 5) хайааһын түмүгэр ситиһиини, хол. разбогатеть дэлби бай; 6) уруккуга утары хайааһыны, хол. разлюбить таптаабат буолан хаал; 7) хайааһын наһаатыйыытын, хол. разыграться наһаа оонньоон бар; 2. даҕааһын ааты уонна аат тылы үөскэтиигэ туттуллар, туох эмэ хаачыстыба көстүүтүн бэлиэтиир, хол. развесёлый наһаа көрдөөх, наһаа көрүдьүөс.

туохт.
1. Туохтары эрэ тэйиччи быраҕыталаа, элитэлээ. ☉ Побросать что-л. как попало; забросать кого-что-л. чем-л.
Кэргэнэ, кыыһырбыт курдук, оҕонньоро кыырар таҥаһын, дүҥүрүн ылан ороҥҥо тамнаабыта. Н. Якутскай
Мардьаҥныырап кууллары көрөн айманна: «Эй, кэл эрэ, маны барытын таһырдьа тамнаа!». Е. Неймохов
Эмискэ байыастар ойон турбуттара итиэннэ тааҥкалары кыранааталарынан тамнаабыттара. И. Федосеев
△ Ыраах кыырат, элит (биир тугу эмэ). ☉ Бросить, кинуть что-л. далеко
Доҕоттоор, бу туох орой мэнигэ, урааҥхай киһитэ маннык хаарыан чаһыны ууга тамнаан барбыт бэйэтэй? Н. Заболоцкай
Киҥнэнэн, тутан турар инструменын тамныыр. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Талбыккынан охтортоо, быраҕаттаа (тустууга). ☉ Бросать, кидать, швырять кого-л. как угодно (в спортивной борьбе)
Арай мин туста тахсаары бэлэмнэнэ сылдьан, …… сүүрэн тиийбитим …… Цикларунаны [тустуук араспаанньата] биир уол талбыт сиригэр тамныы сылдьар эбит. СМН ТС
Тустуу сиэксийэтигэр кэлбитигэр, тустуунан хаһыс да сылларын дьарыктанар уолаттар кинини ыла-ыла тамнаабыттара. «ЭК»
3. көсп. Сытыытык, күүскэ үрэн өрүтэ ытый, бурҕачыт (тыал туһунан). ☉ Заметать, кружить снег (о сильном ветре)
Тыал тамныыр ньуолах хаары. И. Гоголев
Мууһунан тамнаан кэллэ кыһынхаан. Эллэй
♦ Тыллары тамныыр — мээнэ-мээнэ саҥарар. ☉ Бросаться словами
Ыйааһыннаах тыллары мээнэ тамнаама, Ыйыталаһан, көрдөһөн таах кыынньаама. С. Васильев
Мин кыһыйан кырыылаах тыллары тамнаабытым. «ХС». Харчыны тамныыр — харчыны таах, ахсарбаттык быраҕаттыыр, харчыны харыстаабат. ☉ Небрежно относиться к деньгам, швыряться деньгами
Тутааччылары даача оҥостооччулар эккирэтэ сылдьаллар, «Волга» массыынанан тиэйэллэр, харчыны төһөнү көрдүүргүнэн тамныыллар. В. Протодьяконов. Ыкка тамнаа кэпс. — сөбө суох дии санаа, искэр ылыныма, сир. ☉ Пренебрегать кем-чем-л., отвергать, ни во что не ставить кого-что-л.. Кууруспут аҕыйах ахсааннаах уолаттарын ырытан ыла-ыла ыкка тамныырбыт. Ол иһигэр эйигин эмиэ. «Күрүлгэн»