аат.
1. Суруйан, сурукка киллэрэн, бэлиэлэри оҥоруу, туруоруу. ☉ Заметки (записки) о чем-л.
Үгүс сиргэ суруйааччы дьон-сэргэ, быһыы-майгы, олох-дьаһах тустарынан мындыр бэлиэтээһиннэри оҥортоон ааһар. Амма Аччыгыйа
Бу — поэт үлэтин туһунан ситимнээхтик кэпсиир ыстатыйа буолбатах. Бу — ааҕа олорон бэлиэтээһиннэр, быстах-остох санаалар. Софр. Данилов
Хаһыакка Монголияҕа тугу көрбүтүн-истибитин туһунан суоллааҕы бэлиэтээһиннэри суруйбута. И. Федосеев
2. Туох эмэ үчүгэйин-куһаҕанын ыйыы. ☉ Замечание (выговор)
Оҕолоор! Бүгүн эһиги үлэлээбит күөх зонаҕытын астына көрдүгүт. Биһиги көрө сылдьан туох өссө наадалааҕын этэн истибит. Онон, ити бэлиэтээһиннэри толоруохпут. Е. Макаров
Ааспыт эрэпэтииссийэни бүтүннүүтүн магнитофоҥҥа суруйан ылаллара, ол кэнниттэн лиэнтэни хас да төгүл Васильев бэйэтэ истэн бэлиэтээһиннэри оҥороро. АҮ
3. Сааскы бастакы ириэһин. ☉ Первая весенняя оттепель
Суол кытыыта, күрдьүк хаара быһыта сиэһэн, бастакы улахан бэлиэтээһин буолла. П. Филиппов

туохт.
1. Туох эмэ бэлиэни оҥор, туохха эмэ ханнык эмэ бэлиэни туруор. ☉ Отметить, пометить, сделать помету на чем-л.
Маһынан-отунан бэлиэтээн, таһаҕаһын манна хаалларан кэбиһэн баран, аҕыйахтык атыллаан, төттөрү ыстанан кэлэн эмиэ харбаан ылла. Амма Аччыгыйа
Хаһан умнар үһүбүт Хаарыаннаахай дьоммутун Хаалларарбыт кээлтигэр Хараастыбыт санааны Харыйаҕа бэлиэтээн — Хастыы охсон ааспыты?! П. Тобуруокап
Аҕам хас мас ахсын ааҕа Өр тохтуур, эргийэ хаамар Аналлаах айа сиһигэр... Эркээйи охсон бэлиэтээн Күһүөрү кэлэн кэрдиэхтээх Хатыҥын силиһин хаһар. Баал Хабырыыс
△ Итий, ириэр; кырыысаттан таммалаа, хаары быһыта сиэ (саас эрдэтээҕи бастакы ириэрии туһунан). ☉ Оттаять, капать с крыш (о первой капели ранней весной и первой оттепели)
Бүгүн халлаан бэлиэтээтэ. Күнүскү аһылык саҕана чигди быһыта сиэһэн барда, дьиэ хоруобуйатын бүүрүгүттэн маҥнайгы таммах кылапачыйан түстэ. В. Яковлев
2. Суруй, сурукка киллэр, суруйан туох эмэ бэлиэни оҥор. ☉ Записать, фиксировать, зарегистрировать письменно
[Бадин (хаартаны көрөр, харандааһынан тугу эрэ бэлиэтиир):] Суолбутун бүөлээри гыналлар. С. Ефремов
Семен Иванович күн аайы ону-маны бэлиэтээн иһэр тэтэрээтигэр суруйда. Т. Сметанин
Аҕатын наадатын барытын суруйар, бэлиэтиир. Н. Якутскай
3. Кими, тугу эмэ чорбоччу тут, кимиэхэ-туохха эрэ болҕомтоҕун уур. ☉ Отмечать, замечать кого-л., обращать внимание на кого-что-л.
Үтүө киһи сүрүн бэлиэтэ — бииргэ үлэлиир доҕотторун үрдэтэ, кинилэри ордук бэлиэтии сылдьар. Амма Аччыгыйа
[Хоодуотап:] Мин үлэбин үрдүкү турар да тэрилтэлэр, улаханнык бэлиэтээн, биэс мөһөөх харчынан бириэмийэлээтилэр. С. Ефремов. Күннүк Уурастыырап саамай сөпкө бэлиэтээбитин курдук, Ленини күҥҥэ тэҥнээһин саха литературатыгар норуот тылынан уус-уран айымньыларыттан силис тардар. «ХС»
4. Ханнык эмэ түбэлтэни, түгэни бырааһынньык быһыытынан ыл, бырааһынньыктаа. ☉ Отмечать, праздновать что-л. Кэм киһи киһини кытта холбоһон, эр-ойох буолан, саҥа дьиэ-уот тэриллэн эрэр диэн бэлиэтээн үөрүөхкөтүөх этэ. П. Ойуунускай
1937 сыллаахха П.А. Ойуунускай айар үлэтин сүүрбэ сылын бэлиэтээтибит. Амма Аччыгыйа
С.А. Зверев (Кыыл Уола) аҕыс уон сааһын туолбутун республика общественноһа үөрэн-көтөн бэлиэтээтэ. Л. Попов
◊ Бэлиэтии көр — тугу эмэ көрөн баран өйдөөн кэбис, өйгөр хатаа; кимиэхэ, туохха эмэ болҕомтоҕун уур. ☉ Заметить, запомнить, обратить внимание на что-л. Оҕонньор чахчы бэлиэтии көрдө: быраактаммыт, уойууга сылдьар кырдьаҕас ат оҕус, иккиһэ ханнык эрэ тиҥэһэ киирэр. Н. Заболоцкай
Кырдьаҕас булчуттар, кырса кыыл майгытын бэлиэтии көрөн, биир да томторооту хапкаана суох хаалларбаттар. Н. Якутскай
Бу, ис-иһигэр киирдэххэ, улахан остуоруйалаах көтөр. Бүлүү сиригэр саҥа өтөн киирэн олохсуйан эрэр. Кинини 1937 с. ыла бэлиэтии көрөр буолан барбыттар. Багдарыын Сүлбэ

1) отмечать, помечать; наадалаах ыстатыйаны бэлиэтээ = отметить нужную статью; отун-маһын бэлиэтээтэ (ветер) пометил растительность (она поблёкла); бүгүн бэлиэтээтэ , таммах таммалаата сегодня потеплело, появилась капель (букв. сегодня положен знак: закапало; по народным приметам это значит, что через месяц резко потеплеет); 2) записывать, регистрировать; 3) отмечать, замечать кого-что-л.; обращать внимание на кого-что-л.; үлэ итэҕэстэрин бэлиэтээ = отметить недостатки в работе; кинини мунньахха бэлиэтээтилэр его отметили на собрании; 4) отмечать, праздновать; бырааһынньыгы бэлиэтээ = отметить праздник.