прил. бээс; бязевая рубашка бээс ырбаахы.

ж. бээс (таҥас).

эргэр.
1. аат. Бээскэ маарынныыр дороххой кумааһынай таҥас (үксүгэр халлаан күөҕэ өҥнөөх - өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи кэмҥэ ордук тэнийбит). ☉ Грубая хлопчатобумажная ткань, похожая на бязь, чаще синего цвета, даба ' (распространенная в дореволюционное время)
[Сайсары:] Оҕобор биир тараахта уонна үс арсыын дабата. Суорун Омоллоон
Кинээс оронун улаҕатыттан биэс арсыын дабаны ылан уунна. М. Доҕордуурап
2. даҕ. суолт. Бээскэ маарынныыр дороххой кумааһынай матырыйаалтан тигиллибит (таҥас). ☉ Сшитый из дабы, да 'бовый (об одежде)
Эмээхсин даба ырбаахытын тиэтэллээхтик кэтэн сарымтахтанна. Амма Аччыгыйа
Кини билигин күөх даба ырбаахылаах, ынах олооччулаах. Л. Попов
Нэкээ оҕонньор ураһатын иһиттэн эргэ даба халааты таһаарбыта. Н. Якутскай
◊ Дабаны сууйбут уу курдук - наһаа убаҕас, уутуҥу, болоорхой, амтана барбатах (миин, чэй). ☉ Жидкий, водянистый, безвкусный (о супе), плохо заваренный, слабый (о чае).
русск. сиб. даба 'китайская бумажная ткань'

1. аат. Лүөн утаҕыттан өрүллүбүт килэркэй таҥас. ☉ Полотно. Болотуна өрөр массыына. Үрүҥ болотуна
   □ Болотунаны, бээһи, штапелы аҕыс уон, алта уон нүөмэрдээх сабынан тигэр ордук. ДьБ
   Биир куһуокка иккистээҕэр икки төгүл элбэх болотуна баар. ВНЯ М-4
2. даҕ. суолт. Болотунаттан оҥоһуллубут, тигиллибит. ☉ Сделанный, сшитый из полотна, полотняный
   Киргиэлэй кылгас болотуна ырбаахылаах. Амма Аччыгыйа
   Лүөн утахтарыттан сап хатан болотуна таҥаһы өрөллөр. КЗА АҮө
   Суруксуту кытта кэккэлэһэ үрүҥ болотуна халааттаах кыыс олорор. А. Сыромятникова

с. 1. (по гл. сращивать) сил-бээһин, силбэһиннэрии; 2. (по гл. сращиваться) холбоһуу, салҕаныы; 3. (слияние) силлиһии, холбоһуу; сращивание промышленного капитала с банковским промышленнай капитал банковскайы кытта холбоһуута.

I
дьүһ. туохт.
1. Тула халыччы бар, халыйа тарҕан (хол., ууллан, сымнаан эҥин). ☉ Растекаться, расплываться, теряя форму (напр., во время таяния). Быластылыын ууллан ньалҕайбыт. Тиэстэ ньалҕайа тарҕанна
2. кэпс. Хаптайан, халыйан хаалбыт курдук көһүн (туох эрэ улаханы этэргэ). ☉ Быть, казаться приплюснутым, примятым сверху, расплывшимся (о чём-л. крупном)
Хонууга бэрт киэҥ истээх бээс балаакка ньалҕайар. Софр. Данилов
Улахан дьиэ верандатыгар турар ньалҕайбыт улахан дьыбааҥҥа куустуһан олорбуппут. Н. Босиков
Сорох сирдэргэ халыйбыт түгэхтээх, алларааттан үөһэ синньээн тахсар куһаҕан түстээх ньалҕайбыт оттору көрөҕүн. Ходуһа х.
3. көсп. Халыччы барбыт курдук кэтит хаптаҕай, сымнаҕас дьүһүннээх буол (киһи сирэйин, тас көрүҥүн этэргэ). ☉ Быть, казаться чрезмерно плоским, широким (о лице), оплывшим (о человеке)
[Далбаайап] ханньаах обургу күөмэйин уотунан салаан истэҕин аайы, улам-улам тэллэйэн, тиэстэ курдук ньалҕайан истэ. В. Ойуурускай
Костя Шилов [кылаас иһигэр] сүрэҕэлдьээн түгэххэ ууллан ньалҕайбыт. «Чолбон»
Үөл-дьүөл хараҥаҕа Филипп сирэйэ, ууга түспүт ый курдук, ньалҕайа күлүгүрэн көһүннэ. А. Алдан-Семёнов (тылб.)
4. көсп. Аһара уйарҕаа, манньыйан хаал (хол., долгуйан, атаахтаан эҥин). ☉ Стать сентиментальным, расчувствоваться, размякнуть (напр., от волнения, капризничая)
«Аны оҕонньору кытта көрсүһүүбэр ууллан, ньалҕайан хаалыам», — диэн дьиксиннэ. В. Протодьяконов. Тэҥн. ньалбай
ср. монг. нялхрах ‘становиться слабым, нежным’
II
аат. Маардыҥы сиргэ үүнэр туораах сиэмэлээх кылыс от (сүөһү сииригэр сөбө суох аһыы — күһүнүн саһарчы хаппытын сахалар угунньаҕа тутталлара). ☉ Ситник, вострец (осенняя пожелтевшая трава, к-рую используют в качестве потников и стелек)
От охсор массыына алааспыт бэттиэмэтин уонна ньалҕайын бүтүннүүтүн сынан кэбиспит. Р. Кулаковскай
Туораах сиэмэлээх оттор — үкэр, ньалҕай о. д. а. сүөһүгэ туһата суохтар. ДьСИи. Маар сирдэргэ олохсуйар үүнээйи көрүҥүн ахсаана син үгүс: үкэр уонна ньалҕай араас көрүҥэ, уу бохсурҕана, кулун туйаҕа, алтан от уо. д. а. КВА Б