күлүбүрээ I диэнтэн тиэт
көрүҥ. Уот төлөнө үҥкүүлээн бүгүллэҥниир, күлүбүрээмэхтээн ылар. Амма Аччыгыйа
«Кус сүрэхтэн, эйиигиттэн, итинтэн ордук тахсыа дуо?» — Ааныска обургу, өрт уотунуу, өрүтэ күлүбүрээмэхтиир. Күннүк Уурастыырап

бүгүллэҥнээ диэнтэн холб. туһ. От субуутун курдук сүүнэ долгуннар бүгүллэҥнэһэн кэлэннэр хара сыырга «ньылк» гына саайыллаллар. Болот Боотур
Онтон күн ортотун диэкинэн, эргэ өтөхтөрдөөх оттонор алаастар кэлитэлээтилэр, айан суоллара, ынах ыллыктара бүгүллэҥнэстилэр. Уустаах Избеков

бүгүллэҥнээ диэнтэн дьаһ
туһ. Ат урут түһэн дуу, бытааран дуу, суолга киириэн баҕарар, иччититтэн кэлэйбит курдук, моонньун бүгүллэҥнэтэр, туора хайыспахтыыр. Амма Аччыгыйа
Бууттаах бил балык кыра балыгы эккирэтэн чычаас уу ньуурун түүрэн бүгүллэҥнэтэн ылара. Далан

үҥкүрүй диэнтэн холб. туһ. Пушка эстэрин кытта дэриэбинэ өрө мөхсө түстэ
Дэлэй үгүс харалар үҥкүрүһэн кэлэ-кэлэ, дэриэбинэ иннигэр бүгүллэҥнээн сытар синньигэс дьурааларга тиийэн сүтүтэлээн истилэр. Амма Аччыгыйа
[Бөрө] иһигэр таастар үҥкүрүһэллэр, бэйэ-бэйэлэригэр охсуллаллар. Бырааттыы Гриммнэр (тылб.)

сыһ. Чиэрбэ курдук, чиэрбэҕэ майгынныырдыы. ☉ Как червь, подобно червю
Үрэх бадарааннаах суола хара чиэрбэлии бүгүллэҥниир. Амма Аччыгыйа
Сахатын кэмсинэр саха богдото Саҥарар саҥата чиэрбэлии сыылар. Софр. Данилов
Эмискэ Инеда чиэрбэлии эриллэ түһэн мостиктаан куотар. «ХС»

дьүһ. туохт. Эмискэ биир төгүллээн өҕүллэн, имиллэн ыл. ☉ Вильнуть (хвостом, бедрами)
Быыс курдук куймахыс гынаат, мааны кыыс бэйэтинэн буолан, сырдык диэки ньургуйан-нуоралдьыйан сүрдээх улахан чорооҥҥо толору арыылаах кымыһы …… утары уунна. Д. Апросимов. Бааһырбыт балык өрө куймахыс гыммыта, хатырыга килбэҥнии-килбэҥнии, үөһэ-аллара, уҥа-хаҥас бүгүллэҥнээн, ойоҕоһунан ууну таһый да таһый буолбута. Уот ч.

дьүһ. туохт. Биир тэҥник үллэ-үллэ түһэн, өрө бүгүллэҥнээн хамсаа. ☉ Двигаться ритмично, равномерно, вздымаясь всем телом (напр., о медведе)
Буур тайах хаар күдэни көтүтэн, абыр-табыр сиэлэн, үрдүк арҕаһа үллэрэҥнии турда. Амма Аччыгыйа
Ол икки ардыгар эһэтэ бу сүүрэн үллэрэҥнээн иһэрэ көһүннэ. Н. Заболоцкай
Бөрө мэнээк абаккатыгар эрэ ойон туран, ат диэки сүүрэн үллэрэҥнээтэ. «ХС»

дьүһ. туохт. Эриллэҥнээн, эриллэҥниир курдук хамсаа. ☉ Идти, ходить вихляющей походкой (о худощавом человеке высокого роста); извиваться, плясать (напр., о языках пламени)
Микиитэ эргиллэн көрбүтэ, …… уҥуох-тирии киһи хатыллаҥныы хааман чугаһаан иһэр эбит. Амма Аччыгыйа
Кутаа уот, боруҥуй халлааҥҥа ханнык эрэ сүдү кыыл тылын курдук, өрө хатыллаҥныыр, араастык бүгүллэҥниир. Л. Габышев
Дэгиэ тыллаах Николай Афанасьевич Слепцов, синньигэс уһун бөгүүрэтэ хатыллаҥнаан ааста. Н. Абыйчанин

даҕ. Бадараан буолбут, бадараанныйбыт. ☉ Болотистый, заболоченный
Бу хайа таҥнары өттө эмискэ быһа ыстанан бадарааннаах, оборчолоох, иинэҕэс мастардаах алар буола түһэр. И. Данилов
Күһүҥҥү түүн хабыс-хараҥаҕа Ламма бадарааннаах уулуссатын устун биир киһи хааман бэрилдьийэр. М. Доҕордуурап
Биир күһүн, сүһүөх дьарҕалаахтары угуттуур абыраллаах бадарааннаах Абалаах алааска эмтэнэ, Мэҥэ Хаҥаласка таҕыстым. Амма Аччыгыйа
△ Бадараан былааһыктаах; кирдээх. ☉ Покрытый грязью, грязный
Үрэх бадарааннаах суола хара чиэрбэлии бүгүллэҥниир. Амма Аччыгыйа
Сааскы күн сыралҕаныттан бөһүктүйбүт суол чигдитэ тоҕо үктэнэн, суол икки өттүгэр бадарааннаах иһэхтэр ыһылыннылар. Эрилик Эристиин
Кини [Бадаайап] тимир хоппотун санныттан түһэрдэ. Ыар хоппо дулҕаны тимирчи олордо, дулҕа төрдүттэн бадарааннаах хара уу ыгыллан таҕыста. Л. Попов

туохт.
1. Кыһан, чочуйан туох эмэ оҥоһук уранын, нарынын ситэрэн биэр. ☉ Придавать изящество чему-л., обтачивать, обстругивать, шлифовать что-л. Чыычаахтар …… иккиэн сымнаҕас оту, чөҥөчөккө, күрүөҕэ иилил либит түүнү тастылар
Уйаны нарылаан тутааччы Тэкэлик буолла. П. Тобуруокап
Бэркэ кичэйэн кыһанан-мүһэнэн туран, нарылаан оҥорбут сэптэрэ быһыылаах. АаНА СТСКТ
Эрийэ хаппыт хаптаһыны нарылыы сатаан Стёпа санна бүгүллэҥнии турар. С. Федотов
2. Салгыы ситэрэн, тупсаран биэр. ☉ Обновлять, дополнять, уточнять, улучшать, совершенствовать что-л. (напр., произведение)
Түгэн суоҕа нарылыыр, уустуктуур, Түү ньуолах тыллары этэр. Баал Хабырыыс. Атаарбыт үрүҥ түүннэрбит Бүгүн миэхэ ыалдьыттаан, Ырыа тыллара буолтарын Нарылаан эйиэхэ ыытабын. Кутаа т.