Якутские буквы:

Якутский → Якутский

бүрдьүгүнэт

тыаһы үт. туохт. Дүҥүрү дэгэйэн охсон бүтэҥи тыастары таһаар (үксүгэр, ойуун кыырарын саҕаланыытыгар бастакы үс охсуутун туһунан). ☉ Извлекать глухие, низкие звуки, слегка касаясь колотушкой бубна (обычно о первых ударах в бубен перед камланием)
Түөлбэ хаан дүҥүрүн Үс төгүл охсон Бүрдьүгүнэтэн баран, Ыллаан ыҥсалыта, Кутуран кулуһута, Көрүүлэнэн лүһүгүрүү олордо. Өксөкүлээх Өлөксөй
Албакыын …… дүҥүрүн ылан үс төгүл охсон бүрдьүгүнэтэн баран, аҕыйах аҕайдык кутуран куллуһутан, аҕыйахтык бэдьэҥкэлээн баран, Амма үрдүк хайатын үрдүгэр тахсыбыт аатырар. Р. Кулаковскай

Еще переводы:

күлкэх гын

күлкэх гын (Якутский → Якутский)

күлкэй диэнтэн көстө түһүү. Чэйин сойутаары соторусотору икки омурда күлкэх гынар уонна үрэн бүрдьүгүнэтэр. Т. Сметанин

кулуһут

кулуһут (Якутский → Якутский)

көр кулуһуй
1.
Түөлбэ хаан дүҥүрүн Үс төгүл охсон Бүрдьүгүнэтэн баран, Ыллаан ыҥсалыта, Кутуран кулуһута, Көрүүлэнэн лүһүгүрүү олордо. Өксөкүлээх Өлөксөй
үйэҕэ соҕотох Боотурускай улууска 164 ойуун, 186 удаҕан кутуран кулуһуталлара, кыыран илгистэллэрэ. ФММ ДьКС

быарык

быарык (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Ойуун дүҥүрүн тутааҕа: кириэстии биттэхтээх тимир төгүрүк (уобуруччу). ☉ Рукоятка шаманского бубна: железный круг с поперечинами в виде креста
Айыы ойууна абаҕам, Эгинэ буолбут Кулан аарык быарыктаах Түөлбэ хаан дүҥүрүн Үс төгүл охсон бүрдьүгүнэтэн баран, Ыллаан ыҥсалыта олордо. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эмээхсин үс салаалаах тиит аллараа мутугар быарыгыттан ыйаммыт дүҥүрү көрдө. И. Гоголев
Дүөрбэ дүҥүрүҥ дьөлөрүйдүн, Быарык тимириҥ быһыннын, Нэс ыарыы тиэрэ тэптин, Араҥ өлүү таҥнары хаттын! С. Зверев
ср. др.-тюрк. йа баҕры ‘средняя часть лука’

түөлбэ

түөлбэ (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Сыһыы, хонуу, хайа эмэ өттө, чааһа. ☉ Небольшой участок, кусок земли, часть какой-л. местности (напр., поляны, равнины, долины)
    Балайда барбахтаат, убаҕас оттоох, үктээтэххэ кутаҥнаан биэрэр түөлбэҕэ кэлэн тохтоотулар. П. Аввакумов
    Көҥүс икки өттө талах ойуурдардаах, ардыгар дулҕалаах түөлбэлэрдээх кытыл буолан барар. С. Васильев
    Василий бу сир түөлбэлэригэр табаарыстарын кытта үгүстүк кустуур буолара. П. Филиппов
  3. Дьон олохсуйбут сирэ; ол сир хайа эмэ өттө. ☉ Населённый пункт; участок, часть, зона населённого пункта
    Таисия Захаровна балыыһаттан уон, сүүрбэ көстөөх сирдэргэ, түҥкэтэх түөлбэлэргэ ыалдьааччыларга ыҥырыкка барааччы. Л. Попов
    Нэһилиэкпит Дьооку, Хоро диэн икки түөлбэлээҕэ. «Сахаада»
    Идэтийбит булчуттар улам аҕыйаан иһэллэр, эдэр ыччат бөдөҥ түөлбэлэргэ тардыһар. «Кыым»
  4. көсп. Туох эмэ буолар сирэ, түһүлгэтэ. ☉ Место проведения чего-л.
    Ыһыах түөлбэтин үрдүнэн Арай үөһэ күөрэйэн таҕыстым. Күннүк Уурастыырап
  5. даҕ. суолт., фольк. Олус киэҥ, улахан. ☉ Обширный, огромный по размерам
    Аҕыс курдуулаах Алаас сыһыыны Түөрэ кэбэн кээспит курдук Түөрт кырыылаах, дүгдэли бэйэлээх Түөлбэ маҕан холумтан. П. Ойуунускай
    Миикээн ойуун, тоҕус боҕуруолаах түөлбэ хаан дүҥүрүн ылан охсон бүрдьүгүнэтэн кэбиһэ-кэбиһэ, алгыс алҕаабыта. Далан
    Түөлбэ бараан түһүлгэбитин, Ытыкмааны ыһыахпытын Күөҕү көмүс күөмэйбинэн Төрүттээтэҕим буоллун. В. Протодьяконов
    ♦ Төрөөбүт<-үөскээбит> түөлбэ поэт. — киһи төрөөбүт сирэ, дойдута. ☉ Место, где родился и вырос кто-л., родные места
    Төрөөбүт түөлбэбиттэн, төрүт буорбуттан тэлэһийтэлии сырыттым. С. Тарасов
    Биһиги сэрии да толоонугар сылдьан төрөөбүт түөлбэбитин умнубатахпыт. Н. Босиков
    Онно билбитим, төрөөбүт-үөскээбит түөлбэм барахсан ураты кэрэтин. Г. Колесов
    ◊ Түөлбэ тыла тыл үөр. — хайа эмэ түөлбэ эрэ туттар тыла. ☉ Диалект, диалектное слово, диалектизм
    Хопто өссө биир ааттаах — тыкаары, бу бүлүүлэр түөлбэ тыллара. Багдарыын Сүлбэ
    Суруйааччы саха литературнай тылыгар биллибэт, үгүс ааҕааччылар өйдөөбөт түөлбэ тылларын туттар. «ХС»