көр бүрээт
Бырааскай дуу, татаар дуу Омоҕой Баай дьонунуун, сүөһүлүүн киэҥ Туймаада сыһыыга кэлэн олоҕурбут. Саха сэһ. I

тилиннэр 3 диэнтэн хай
аата. Саха бастакы суруйааччыларын айымньыларын, ааттарынсуолларын тилиннэрии саҕаламмыта. СГС ӨСҮДь
Ж. Батуев …… улахан үлэтэ — муусукаҕа уонна үҥкүүгэ «Гэсэр» диэн бүрээт героическай эпоһын тилиннэриитэ. «ХС»

майгылаа 2 диэнтэн холб. туһ. [Мэндэ:] Днепр, Ангара, Бүлүү үһүөн Аҕыс балыстыылар, ол иһин майгылаһаллар. И. Гоголев
Тус-туспа тыл лары да тэҥнээн көрдөххө, саха икки бүрээт икки тылларыгар бэркэ сөп түбэсиһэр, эриэс майгылаһар тыллар бааллар эбит. «Чолбон»

даҕ. Уларыйа турар, кэбэҕэстик уларыйар. ☉ Легко изменяющийся, изменчивый, непостоянный
Кини уларыйымтыа майгылаах, арыт бу курдук үөрэн өрүкүйэр, арыт санаа самныытын нөҥүө уһугар түһэр. Н. Лугинов
Бүрээт тылыгар тыл бүтүүтүгэр «н» дорҕоон ардыгар уларыйымтыа, түөрэккэй буолар. Багдарыын Сүлбэ
Дьокуускай килиимэтэ тыйыс уонна уларыйымтыа. ИОВ ЯК
Күн-дьыл сүрдээх уларыйымтыа. МНА ФГ

туохт.
1. Кимиэхэ эрэ туһулаан арааппарда биэр, туох эрэ туһунан арааппарда суруйан түһэр. ☉ Обращаться с рапортом о чем-л. к кому-л., представлять рапорт о чем-л., рапортовать
«Бу Бурхалей Балтарыков диэн бүрээт, бэрт элбэх алдьархайы оҥорон баран, билиэҥҥэ тутулунна», — диэн ньохчоҕор эписиэр генералга арааппардаата. Эрилик Эристиин
Суох, тус бэйэтэ илэ хараҕынан көрбүтүн хамандыырга арааппардыыр курдук, булгуччу саҥарар. Амма Аччыгыйа
2. Туох эмэ туолуутун туһунан биллэр. ☉ Сообщать о выполнении чего-л.
Аҕыйах сылынан Ийэ дойдубутугар хастыы да тыһыынчанан буут бурдугу биэрэбит диэн арааппардыахпыт. М. Доҕордуурап
Оройуон промышленнай тэрилтэлэрэ бу күннэргэ түмүктээһиннээх сыл былааннарын толорбуттарын туһунан үөрэ-көтө арааппардыыллар. «Кыым»

1. даҕ. Кимиэхэ, туохха эмэ бары өттүнэн сөп түбэһэр, туох да уратыта суох, биир тэҥ. ☉ Одинаковый, равный, равноценный
   Хайдах дии саныыгын, Ханыылаах атаһыам! Күндэ
   Хата бүгүн мин Хаһан да үөрбэтэхпин үөрдүм, Хайҕатыан иһин, Ханыылаах тылы булан эппэппин. И. Егоров
2. аат суолт. Кимиэхэ, туохха эмэ тэҥ, бары өттүнэн сөп түбэһэр ким, туох эмэ. ☉ Кто-что-л., сходный, равный другому по какому-л. признаку, пара, ровня. Мин ханыылааҕым
   □ Өссө ордук, оҕолоор! Ханыылааҕа буоллар. Амма Аччыгыйа
   [Һ дорҕоону] П.С. Афанасьев бүрээт тылыгар үгүс ханыылааҕын ыйар. ВМС СДО

аат.
1. Үүнээйи буор анныгар баар тирэнэр, аһыыр биир эбэтэр элбэх утахтаах салаата. ☉ Корень (растения)
Силиһэ суох мас үүммэт (өс хоһ.). Мас тирэнэр силиһигэр, Киһи — бар дьонугар. «ХС»
Үүнээйи силиһинэн тыынар буолан олус сииктээх кырыс буорга тумнастан өлөр. ФНС ОС
2. көсп. Ким-туох эмэ төрдө, саҕаланыыта. ☉ Основа, начало, истоки, корни кого-чего-л.
Таптааҥ, төрөөбүт норуоту, Кини силиспит буолар дии. П. Тобуруокап
Биһиги онно тойоттор силистэрин туһунан кэпсэппиттээх этибит эбээт. Амма Аччыгыйа
Саха литературатын фольклорнай силистэрэ — атын бөдөҥ чинчийиилэр тиэмэлэрэ. СГС СЛКСБ
♦ Силис (силис-мутук) тардар — төрүттэнэн, үөскээн, сайдан, олохсуйан барар. ☉ Пускать корни
Ханнык баҕарар суруйааччы айымньыта тустаах кэмтэн силис тардан үөскүүр. Софр. Данилов
Улам-улам кини дууһатыгар бэйэ кыаҕар эрэмньи үөскээн, силис тардан испитэ. Н. Лугинов
Саха үгүс топонимическай тиэрминнэрэ монгуол, бүрээт тылларыттан силис тардаллара үчүгэйдик биллэр. «ХС»
Үчүгэй даҕаны, куһаҕан даҕаны кыраттан силис-мутук тардан барар. «ХС». Силиһиттэн (силистэри) түөр — төрдүттэн, бүтэһиктээхтик суох оҥор. ☉ соотв. вырвать с корнем
Биир кинээс тыына быһыннаҕына, атын кинээс туруоҕа. Онтон олох уларыйбат. Силиһиттэн түөрүөххэ наада. Амма Аччыгыйа
[Киирик:] Сир түҥэтигэ буолбута, кулаактары силистэри түөрэр күн кэлбитэ. С. Ефремов
◊ Силис астаахтар — аһылык буолар суон киин силистээх үүнээйилэр (моркуоп, сүбүөкүлэ уо. д. а.). ☉ Корнеплоды
Силис астаахтар тымныы хаарыйан буорту буолбут уонна сытыйбыт уктарын сиилэстиэххэ сатаммат. САС
Силис астаахтар сибиинньэ хамаҕатык сиир сиэдэрэй аһылыгынан буолаллар. КПИ СИиУо
Глоксиния — баархаттыҥы ньуурдаах улахан сэбирдэхтэрдээх силис астаах үүнээйи. Дьиэ к. Силис мундута түөлбэ. — күлгэри. ☉ Ящерица
— Куһаҕаны ол мутукпутун кытта аҕалбыппыт, тыаттан. Мин билэбин дуо? — Ол дуо? Силис мундута. А. Сыромятникова. Силис сыарҕа — тиит мас силистэри ылыллыбыт умнаһыттан оҥоһуллар ыллыктаах сыарҕа (силиһэ сыарҕа сыҥааҕа буолар). ☉ Сани, полозья которых сделаны из ствола лиственницы, взятой вместе с корнем (корень используется для передней дугообразной части полозьев)
Утуйар таҥастарын, оҕолорун уйатын, иһиттэрин-хомуостарын дуомун бука барытын силис сыарҕаҕа өрөһөлүү тиэйэн кэбистилэр. Күннүк Уурастыырап
Оҕуһун силис сыарҕаҕа көлүммүтэ, таһаҕаһын тиэммитэ. И. Находкин
Оҕус көрөөччү В. Максимов бэйэтиттэн сыҥаахтаах силис сыарҕаны оҥорбута. «ХС». Силис уута — тыа хаара-мууһа ууллан үөскүүр уу (саас хонууга, алааска хаар ууллан бүппүтүн кэннэ). ☉ Талая вода в лесу, на полях
Сырдык үрүччэ, Ардах түспүччэ, Силис уутуттан силбэнэн, Сир тымырыттан эбинэн …… Куугунуур айаннанан Аатыраҕын, алыстыыгын. Күннүк Уурастыырап
Силис уута дьигиһийдэ, амах уута асхарыйда, мутук уута чорулаата. Ньургун Боотур
Бүгүн бэҕэһээҥҥитээҕэр ордук күүскэ ириэрдэ — хаар уута халыйа, силис уута сиккирии түһэргэ дылы буолла. А. Бэрияк. Силис ыамата — тутаах силистэн тахсар эдэр салаа. ☉ Отпрыск корневой
Сыыс от сиэмэтинэн эрэ тарҕанар буолбатах. Кинилэр силиргэхтэринэн уонна силис ыамаларынан эмиэ тарҕанар идэлэммиттэр. ЛИК СОТҮҮүТ
ср. др.-тюрк. йылдыз ‘корень, основание’