низкий; плоский; с пологими краями; ньэлчэҕэр кытыйа низкая чаша; ньэлчэҕэр муос низкие, изогнутые вбок рога.

нареч. вбок, набок; вперёд; хобулугу онньоччу үктээ = стоптать каблук набок; ср. оодьоччу .

дьүһ. туохт. Кыҥнах гын (синньигэс уһун моойдоох хатыҥыр киһи туһунан). ☉ Резко качнуть головой вбок (о худом человеке с тонкой и длинной шеей)
Биһиги киһибит Хантайан хаадьас гынна, Кыҥаан кыакас гынна. С. Васильев

сыһ.
1. Баран иһэр хайысхаҕыттан туораан, халбарыччы, туора. ☉ В другую сторону, вбок
Аргыылап атын суол диэки хадьаччы тардаат, быһа биэрдэ уонна бэйэтин сыарҕатыгар сүүрдэ. Софр. Данилов
Оҕонньор ат муоһатын эһэ охсон ылан, дьиэтин диэки хадьаччы салайан таһаарбыта. Н. Кондаков

туохт. Чорбойо эбэтэр туора үүммүт тиистэн. ☉ Иметь волчий зуб (очень длинный или растущий вбок)
Бу сүөһү кылыаламмыт, хабырынара бэрт. ПЭК СЯЯ
Ол саадьаҕай [ынах] …… аанньа аһаабат буолан хаалла. Кылыаланна дуу, тииһээри гынна дуу? Р. Кулаковскай. [Сүөһү] кутуйалааҕар ол-бу тимир, уҥуох киирэн аалан ыарытыннардаҕына, таҥкычаҕа тааһырдаҕына, тииһэ кылыаланнаҕына, бүөрэ, соморсото ыарыйдаҕына атониянан ыалдьар. Ыанньыксыт с.

туохт. Туора үүн, уһаа, алдьан (үксүгэр сүөһү тииһин туһунан). ☉ Иметь плохой зуб (слишком длинный или растущий вбок, сломанный — обычно о животных)
Кылыарбыт сүөһү үлтүрүйбүт тииһин төҥүргэһэ омурдун уонна тылын бааһырдан, аһаабат буолар, онон хоргуйан өлүөн сөп. АДГ СКУо
Ньирэй көрөөччү кылыарбыт борооскуга хаптаҕай игиини биитэр тимири булан, сотору-сотору балтатын икки ардыгар уган көмүллэтиэхтээх. МСИ ССНьЫаУО

аат., кэпс. Чорбойон эбэтэр туора үүнэн тахсыбыт тиис (оннук тиис таҥалайы, тылы бааһырдар). ☉ Волчий зуб — зуб, выросший более длинным, чем другие, или растущий вбок
Тииһэ кылыа буолбут борооску ырар, онон ыйааһына көҕүрүүр. АГГ СУоД
Кэбиммэт сүөһү тииһэ адырҕай кылыа буолар. Онтон тэптэрэн ис ыарыытыгар ылларар. «Кыым»
ср. тюрк. килау, хылау, хылав ‘болячки на языке рогатого скота, мешающие есть траву’

сыһ.
1. Кэлтэччи, ханньаччы (атах таҥаһын тилэҕин кэлтэччи тэпсибити этэргэ). ☉ Вбок, набок (о стоптанных набок задках обуви)
Этэрбэс оһун онньоччу үктээн таһаарбыттар. Амма Аччыгыйа
2. Онньоччу барбыт курдук (куобах кэлин атаҕын этэргэ). ☉ Будто стоптанные набок (о задних ногах зайца)
Куобах эрэйдээх Улахан дугдатыгар — Ойуурун диэки Онньоччу үктэнэн Ойон кэбистэ. Күн Дьирибинэ
[Куобах] Онньоччу үктэннэ, Ойдо өрө. И. Эртюков

туохт., кэпс.
1. Төттөрү-таары сырыт, туора ой, буруй, суолгун бутуй (куобах туһунан). ☉ Петлять, путать (затаптывать) свои следы, идти по ним же назад, намётывать петли и крюки, делать дальний прыжок вбок (напр., о зайце). Көр, бу куобах өннүбүт. Тыатааҕы арҕаҕар киириэн иннинэ суолун өннүбүт үһү
2. Куруук сылдьар ыыргыттан, олорор сиргиттэн тэй, ыраат. ☉ Отрываться, отдаляться от постоянного местожительства (насиженного места). Дойдугуттан өннүбүтүҥ ыраатта дуо?
□ Төрөөбүт өтөххүттэн өннүбэккэ, Тиэрийбит тиэргэҥҥиттэн тэйбэккэ [өлүөҥ]. Өксөкүлээх Өлөксөй

I
туохт. Алҕаһаа, сыыстар; сыыһа туттан үчүгэйэ суох балаһыанньаҕа киир. ☉ Ошибаться, заблуждаться; по своей оплошности очутиться в невыгодном, неприятном положении
Көрсүө дьон буоллаххыт, эндэйэн этиэххит дуо? ПЭК СЯЯ. — Оччоҕо икки бухатыырдар холбоһон баран мас балаҕаҥҥа олорорбут сатаммат! — Ээ! Ол иһин эндэйэн этиэ дуо? Мин этиэм диэн истэхпинэ эн урут эттиҥ! Саха фольк.
ср. монг. эндэх ‘ошибаться’
II
туохт. Миэстэҕиттэн, оннугуттан хамсаан, тэйэн хаалан, атын балаһыанньаны ыл; туох эмэ үрдүгэр биллэҕэ түс (тыаҕа мас атын мас үрдүгэр түспүтүн этэргэ). ☉ Сдвинуться вбок, наклониться, образовав щель (напр., о двери); свеситься набок, наклониться (напр., о лесине, упавшей на другую близстоящую лесину)
Бу мас эндэйэн турар. ПЭК СЯЯ
Мин халҕан эндэйэн хаалбыт буоллаҕа дии санаан, баран тардыалаан көрбүтүм, адьас сабыллан турар эбит. Эрилик Эристиин
Хантан эрэ сэлээркэ булан, эргэ баалынайы толору куппут уонна сааны уоһун өттүнэн онно умса укпут. Саа баппакка маһа үөһэ эндэйэ сытар. В. Яковлев