с. угуйуу, ымсыырдыы; поддаться искушению угуйууга киир; вводить в искушение ымсыырт.

1) вводить кого-л. в родство, породнить с кем-л.; 2) см. сыбаайбалаа= .

гл
киллэрэр; илдьэ киирэр - вводит кого-либо.

возвр. от киллэр= 1) носить, приносить что-л. (со двора себе, для себя); маcта киллэрин = принести себе дров; 2) вносить, вводить, включать куда-л., во что-л. (себя); испииһэккэ киллэрин = включить себя в список.

побуд. от киир = 1) вводить кого-что-л. куда-л.; пускать, впускать; сүөһүнү хотоҥҥо киллэр = загнать скот в хлев; 2) вмещать, умещать, размещать; 3) вносить, приносить (со двора); маета киллэр = принести дров; 4) вводить, вносить, включать; испииһэккэ киллэр = включить в список; этиитэ киллэр = внести предложение; 5) перен. доводить до чего-л., приводить к чему-л.; эрэйгэ киллэр = причинить страдание # тыын киллэр = очнуться, прийти в чувство.

даҕ., кэпс. Киһини бутуйумтуо, куһаҕан суолга киллэрэрин сатыыр уонна ону кэрэйбэт идэлээх. ☉ Склонный вводить кого-л. в заблуждение, наталкивать на неверный поступок, действие
«Оо, Айдар! Бутуурдаах, булкуурдаах табаарыскын ээ», — дии санаата Аркадий. Н. Лугинов

туохт. Укуолла туруор. ☉ Ставить укол, вводить инъекцию
Таня күҥҥэ үстэ кэлэн аҕабыыты укуоллаан барара. Л. Попов
Сиэстэрэ укуоллаата, Маайыска арыый кэҥээн, талбааран сытта. А. Сыромятникова
Ветсанитар ырыган табалары үс төгүл укуоллаабыт. ТСА ТС

туохт., сөбүлээб. Куттамсах, кыра санаанан сиэттэрэн көнөтүнэн буолбакка, кырдьыгы бутуйан токурутан көрдөрө сатаа (дьулайан, саатан эҥин; үксүгэр буолб. ф-ҕа тутлар). ☉ Стараться выставить себя в ином (лучшем) свете, вводить кого-л. в заблуждение относительно себя (о малодушных, трусливых людях; обычно употр. в отриц. ф.)
Абыраамап саба саҥарда: — Эн биһикки кэпсэтэрдээхпит! Кубулдьуйума! Л. Попов
Левин, кубулдьуйбакка эрэ саҥарар кыахтаах киһи буолан, бэйэтин туһунан үөрүүнэн кэпсээтэ. Л. Толстой (тылб.)

I
туохт.
1. Таба суолтан туоратан бутуй, булкуй. ☉ Вводить в заблуждение, сбивать с толку, запутывать
[Ньукулай:] Арай мин сонунум диэн аҕам оҕонньор миигин үҥэн нэһилиэги иирдэн эрэр, бүгүн дьүүллүүр күннэрэ. А. Софронов
Онуоха эбии тойоно иирдэн кэбиһэн, көрүөҕүн да көрдөрбөт, саныаҕын да санаппат буоллаҕа үһү. Н. Заболоцкай. Холкуос тойотторун иирдэҥҥин холкуоһу үрэйтэрэргэр тиийбит үһүгүн. А. Федоров
2. сөбүлээб. Бэйэҕин сөбүлэтэн, таптатан, кими эмэ сиэри-майгыны кэһэргэ угуй. ☉ Влюбить в себя кого-л., соблазнять, вскружить, морочить голову кому-л.
Арай биирдэ, Быстахов эдэр кыыһы иирдибит диэн сурах институт иһигэр өрө үллэ түспүтэ. Н. Лугинов
Ыал олоҕун алдьатарга тиийдэ, кэргэннээх киһини иирдэн эрэр. М. Попов
Ол үөннээх иирпитин, эрбин былдьаан эрэрин ордугун собус-соруйан мин хааммын хамсатан, эйигин аны мунньах аайы хайгыырыгар күөмэйэ бүтэр буолбат дуо? Дьүөгэ Ааныстыырап
II
туохт. Сүөгэйи күүгэннириэр, хойдуор диэри ытыгынан булкуй (арыы оҥороору). ☉ Взбивать масло из сливок или сметаны
Биир сарсыарда туран, Таал-Таал эмээхсин икки ынаҕын сүөгэйин долбууруттан ылан, иирдэн талыгырата олордо. Саха фольк. Кэл, сүөгэйгин аҕалан иирт, тымныйан хаалыа. А. Софронов
Ити икки ардыгар ийэм сүөгэйин иирдэн бүтэрдэ. Н. Заболоцкай

1. киир 7, 9, 12, 14, 16 диэнтэн дьаһ. туһ.
2. Кими, тугу эмэ атын сиргэ илт эбэтэр атын сиртэн аҕал. ☉ Ввозить, вводить, вносить, заносить, завозить когочто-л. [Бургунаспыт] этин куоракка киллэрэн атыылаан, чэй, табах ылыахпыт. А. Софронов
   «Дуорастаайабы киллэриҥ!» — диэн баран [Тобулаарап] антах «ньимис» гынан хаалла. Эрилик Эристиин
   Луохтуур муустаах солууру элэстэтэн киллэрэн оһоххо уурбута. Ф. Софронов
3. Ханна эмэ киирэри көҥүллээ, ыҥыр. ☉ Впускать, пускать; заводить кого-что-л. куда-л. [Чүөчээски] Таһырдьаттан Моойторугун ыҥыран киллэрэн, арыылаах килиэп бэристэ. Суорун Омоллоон
   Чугастааҕы ыалларга тиийэн халҕаннарын тардан көрдөхпүнэ, дьиэлэригэр киллэрбэт этилэр. Н. Заболоцкай
4. кэпс. Тугу эмэ барыһыр, харчыта өлөр. ☉ Получить доход, заработать деньги
   Чолооску Аллаҥҥа таһаҕас таһан, балаччаны киллэрбитэ, барыс ымсыытыгар эн аккар олус тиэйэн атаҕа суох оҥорон аҕалбыта. Амма Аччыгыйа
5. кэпс. Төрөөн-ууһаан, улаатыннаран, уйатыттан ууга батыһыннаран таһаар (кус оҕотун). ☉ Выводить из гнезда на воду (утят)
   Оҕотун саҥа киллэрбит чөккөөкү от саҕатыгар ньыкыйан олорон иһиллээмэхтээт …… өлөҥ быыһыгар киирэн хаалла. И. Гоголев
   Быйыл манна анды киллэрбит эбит дуу! Н. Якутскай
   ♦ Дьиэк киллэримэ (биэримэ) — эмэ тугу эмэ оҥорорго сылтах биэримэ; көрдөһүүнү. ☉ Не давать повода кому-л. делать что-л.; не внимать просьбам
   Бэһис кууруска уолаттар доҕотторуттан сыбаайба эрэҥкэдийэн көөртөрө да, киһилэрэ дьиэк киллэрбэтэҕэ. В. Яковлев
   Итиитэ (сылааста) киллэр көр итии. Хата, чэйдээн итии киллэрэн барыаххыт буолаарай! Н. Заболоцкай. Иһигэр киллэрбэт — сөбүлээбэт, ахсарбат. ☉ Не нравиться, не приходиться по душе
   Бу сымнаҕас оҕонньору улахан дьон тоҕо эрэ истэригэр киллэрбэттэр. Н. Босиков. Кэҥэриитигэр киллэрбэт, хоҥоруутугар хоҥнорбот — болҕомтотун уурбат, өйдөөбөт, суолта биэрбэт. ☉ Не обращает внимания, не понимает, не придает значения, ни во что не ставит
   Иччилэрэ буолуохсут Кинилэр иирээннэрин Кэҥэриитигэр киллэрбэккэ, Хоҥоруутугар хоҥнорбокко …… Төлкөлүү турда. И. Чаҕылҕан. Тылгар киллэр — итэҕэт, бэйэҥ диэки тарт. ☉ Убедить, склонить на свою сторону
   Аймахтарын уонна табаарыһын көрдөстөр син тылыгар киллэриэх этэ. С. Никифоров. Тыын киллэрдэ — өйүгэр киирдэ, өйдөнөн кэллэ. ☉ Очнулся, пришел в себя, задышал
   Киһи тыын киллэрэн, хараҕын аһан, ханна сытарын билэн үөһэ тыыммыта. «ХС»
   ср. алт. кирдир ‘ввести внутрь, позволить или заставить войти или въехать’