прил. (величавый) улуукан, сүдү.

даҕ. Сүдү, сүҥкэн. ☉ Великий, величавый
Туллай уол Тулатыгар Маннык үлүгэр Чуураан айылҕа Тускуллуу-уруйдуу турбутуттан Нохтолоох тойон сүрэҕэ Туймаарыйа долгуйбут. П. Тобуруокап
Чуураан тымныы тууйа миинэр [чооруостары]. И. Эртюков
Утары буурҕа ытыйда, Чуураан сата улуйда. Т. Шевченко (тылб.)

прил. 1. лит. эпическэй (эпос майгыннаах, эпоска киирсэр);2. (бесстрастный, величаво-спокойный) эпическэй, сүдү холку.

1. даҕ., фольк. Сүдү суостаах, улуутуйбут. ☉ Величественный, величавый, грозный
   Абааһы аймаҕар буоллаҕына, Арбах баттахтаах Аан-дьааһын ойууттарынан Аар саламаны Айгыттараллар эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Аҕыс Ыйдаах аан-дьааһын кыһынтан Айманан-куттанан көрбөккө, Ыал буолан, дьиэ туттан, аал уот оттон олорбуттар ээ, син өлбөккө. И. Эртюков
2. аат суолт. Сүллэр этиҥ. ☉ Громовые раскаты
   Аан-дьааһын дарбыйда, Сүҥ дьааһын нүксүйдэ; Сүллэр этиҥ саалынна, Уот дуксуур саҕылынна. Болот Боотур

даҕ.
1. Атыттартан уһулуччу уратылаах, ытыктанар, улуу. ☉ Выдающийся, почтенный, великий
Сүдү айыылар [Кырасыабай кыыска] Сүр-кут угалларыгар Сүрдээх сүпсүктээх Дьүүлү түһэрбиттэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сүллүкү ол киэһэ, сүдү ойуун буоларын умнан, тыллаах-өстөөх, сайаҕас кыыс дьахтары кытта хойукка диэри быһа эйэргэһэн, найааннаһан тахсыбыта. Болот Боотур
Илиҥҥи дойду улуу муударай оҕонньотторо, атын да омуктар сүдү бөлөһүөктэрэ сибэккини олус таптыыллара. И. Гоголев
△ Уһулуччу суолталаах, дьоһуннаах. ☉ Значительный, важный
Мин дойдум киэҥ кэскилин Көрөр сүдү мунньахха, Ыйар улуу былааҥҥа Сахам сирин Барҕа баайын Хайҕаан, сөҕөн кэпсээтилэр. П. Тобуруокап
«Дьыала хайдаҕа биллэр», — Серёжа сүдү кистэлэҥи өйдөөбүт киһилии көрөн кэбиһэр. Н. Лугинов
Билигин аны субу да сис үөһүттэн оруу тардан таһааран, кинини [Иҥнэри Дьарааһыны] сүдү дьүүлүнэн дьүүллүүр кутталлара суоһаабыт. Д. Таас
2. Тас көрүҥүнэн, кээмэйинэн, кыаҕынан олус улахан, сүүнэ. ☉ Очень большой по размерам, силе, громадный
Сабачча сааспар тиийиэхпэр диэри Саманнык сүдүрүүннээх Сүдү бухатыырга түбэһэ иликпин. Ньургун Боотур
Хас да айахтаах сүдү ампаар олбуор аҥаар эркинин бүтүннүү ньолбоһуйбут. Амма Аччыгыйа
Аллара сытар сүдү күүс эмиэ түллэс гынан кэбистэ да, халыҥ муустар, хастыы да сиринэн хайыта баран, тула холоруктаатылар. П. Филиппов
△ Олус күүстээх, дириҥ (иэйии туһунан этэргэ). ☉ Очень сильный, глубокий (о чувствах)
Эрбэһин бугул саҕа балаҕан иһигэр бу киэһэ сүдү үөрүү буолбутун кэбиһиилээх от саҕа балаҕантан кистээтилэр. Амма Аччыгыйа
Дууһабынан биллим дуолан аһыыны, Сүдү кутурҕаны сүрэхпинэн биллим. И. Гоголев
Сүрэҕи тымныынан хаарыйар Сүдү кутурҕан да ааһар. Айталын
3. Олус дьоһун, түспэ; ыар. ☉ Величавый, степенный; тяжёлый
Кинилэр диэтэх дьон Кэллэллэр эрэ: Ыар тыыннарын, Сүдү сүрдэрин, Албас санааларын …… Уйарбыт аата суох. Өксөкүлээх Өлөксөй
Утары көрдөрбөт сүдү киэптээх улуу дьаалылар улахамсыйбыттыы, сэниирдии үөһэттэн аллара көрөн сөҥүдүһэн олороллор. Далан
Үйэ-саас тухары нөрүйэ нуктаан турбут бу ытык хайалар, сүдү сис тыалар сотору айманан туруохтара. В. Яковлев