I
сирдьигинээ диэнтэн холб. туһ. Суол устун хааман истэххинэ, бөдөҥ баҕайы күп-күөх аһыҥалар көтөн сирдьигинэһэллэр. П. Аввакумов
Биэс кус таҥнары сирдьигинэһэн кэллилэр. Р. Кулаковскай
Куртуйахтар, курупааскылар көтөн сирдьигинэһэллэр. КИИ СТ-2
II
даҕ. Күүскэ, омуннаахтык «сиррр…» диэн эрэр курдук иһиллэр (тыас). ☉ Производящий, издающий громкий свистящий шум или шипение
Сирилэс, сирдьигинэс силлиэ Сири сипсийэн сиксийдэ. А. Софронов
Сир үрдэ Сип-сирдьигинэс — Сүүһүнэн буулдьа Ыйылыырын курдук, Сүүһүнэн сэнэрээт Иһиирэрин курдук. Буурҕа да буурҕа! Тыал да тыал! П. Тобуруокап
Сиэрэ уотун курдук Сирдьигинэс тыастаах, Хатат уотун курдук Хатан сырыылаах [Уот Чуураан]. П. Ядрихинскай

I
туохт. Тугу эмэ быыһынан-ардынан сүргэйэн көстүбэт-биллибэт курдук сырыт, киир. ☉ Незаметно, неприметно пролезать, проникать под что-л., во что-л. или сквозь что-л. Алын өттүгүтүнэн Аллараа дойду Суккуллар бэлэһин Сур күүдээҕэ сургуйан көрбөтүн. П. Ойуунускай
Халлаантан чуураан тыал чускуйар, Хаптаһын быыһынан сургуйар. Эллэй
Ууга сытар арбахха Сордоҥ саһан сургуйда. П. Тобуруокап
ср. монг. шургах ‘пролезать, проникать, пробираться куда-л.’
II
аат. Далга сылгы төбөтүн эрэ уган аһыырын курдук оҥоһуулаах от уурар сир, үрдүнэн сурҕаахтаах күкүр. ☉ Кормушка в загоне для лошадей с приделанным сверху поперечным шестом для того, чтобы пролезала только голова лошади
Хаар чарааһыгар оту тула сылдьан сииллэрин курдук [убаһаҕа оту] сургуйга биэрэр ордук. Сылгыһыт с. Ойон туран, сургуйга сүүрэн киирэн, атыгар от таһааран биэрдэ. «ББ»
ср. бур. һургааг ‘жердь’, ДТС сырух ‘шест, жердь’, монг. сургааг ‘жердь’