модальное сл. разг. видимо, по-видимому, по всей вероятности, очевидно; наака , кини кэллэҕэ очевидно, он приехал; наака , итинник буолуо видимо, так было .

I
аат., эргэр. Бииргэ төрөөбүт эр дьонтон балыс саастааҕа, быраат. ☉ Младший родной брат
Тукаам, инигин Сэмэнкэни көрө сылдьаар. А. Софронов
Ити биир инигит босхоҥ сытар, хаһан киһи буолара биллибэт. Суорун Омоллоон
Инилэрэ уолаттар кээлтэр эбит, тахсан убайдарын сэргэ төрдүгэр көрүстүлэр. Эрилик Эристиин. Утар. бии II
тюрк. ини
II
сыһыан эб.
1. Этиллэр санаа буолуоҕун, буолуон сөптөөҕүн эрэмньилээх сэрэйии быһыытынан бигэргэтиини көрдөрөр (үксүн диалогка тут-лар). ☉ Выражает вероятность, возможность совершения действия в форме уверенного предположения (употр. преим. в диалоге). - Бу тугуй? - Буурҕа ини… - Ким киирдэ? - Түүл ини… Эллэй
Аҥаардас кинигэнэн үөрэнэр кэлтэгэй соҕус ини. Софр. Данилов
△ Кэпсиир киэп ааспыт кэмигэр чопчулуур уонна эрэмньилээхтик буолуу дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с глаголами в прошедшем времени изъявительного наклонения, имеет оттенок определенности и уверенности
Ыраахтааҕы суох буолла да, сокуона да сотулунна ини. Амма Аччыгыйа
Туох билэр, киһи-киһи тус-туспа, аҥаардас баай ымсыыта сиэппитэ ини. А. Сыромятникова
△ Мэлдьи буолар кэмнээх туохтуурдары кытта дьиҥнээхтик итэҕэйии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с глагольными формами постоянно совершающегося действия, имеет оттенок убежденности
Сокуону эйигиттэн баҕас ордук билэр инибин. Амма Аччыгыйа
Күн ахсын үтүмэн үгүс сайабылыанньа суруллар ини. Софр. Данилов
△ Кэлэр кэмнээх туохтуурдарга сыстан быһаарыыта суох, саарбахтааһын, буолуон сөбүн сэрэйии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с глаголами в форме будущего времени, имеет оттенок неопределенности, сомнения, предположения и допущения
Мин эмиэ атын сиргэ аһыыр инибин. Софр. Данилов
Билбэтим ээ, субу сотору киирэр ини. Күндэ. Мин арыый да буолаа инибин. А. Федоров
△ Ыйытар этии састаабыгар киирсэн эбии чуолкайдааһыҥҥа наадыйар эрэмньилээх буолуу дэгэттэнэр. ☉ В составе несобственно-вопросительного предложения приобретает оттенок утверждения и категоричности
Аҕабыыт бэйэтэ да улахан айыылаах урааҥхай ини! Амма Аччыгыйа
Биһиги былааспыт дьадаҥылары хоргутан өлөрбөт ини! Н. Якутскай
△ Баҕайыта, бэйэтэ, хата, бэйэккэтэ уо. д. а. сыһыан эбиискэлэри, сыһыан тыллары кытта эрэмньилээхтик быһа бааччы этии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с модальными частицами и модальными словами типа баҕайыта, бэйэтэ, хата, бэйэккэтэ и т. п., имеет оттенок категоричности
Чээмэй Бүөтүр, бу түүн өлбөтөҕүнэ, эн арыгыгын былдьаабат баҕайыта ини. Амма Аччыгыйа
Лираны холкуоска хаалларбатах бэйэм ини. Софр. Данилов
Кырдьаҕас дьоҥҥо мэнээк киирэр-тахсар, хайа, куһаҕан ини. «ХС»
△ Оттон диэн сыһыан тылы кытта мунаарыы, саарбахтааһын дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с модальным словом оттон, имеет оттенок неопределенности и сомнения
Тоойуом, оттон Ороһуостубаҕа ини... Амма Аччыгыйа
Бараа ини оттон. «ХС»
△ Көр диэн көмө туохтууру кытта күһэллии уонна чугуйуу дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь со служебным глаголом көр, приобретает оттенок вынужденности и уступки
Оттон ынахтарын кытта бу көлөлөрүн ылан көрүөх бэйэм ини. Амма Аччыгыйа
△ Эбитэ эбиискэни кытта хайааһын буолуон сөп диэн этии дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с частицей эбитэ, приобретает оттенок допущения
Суолга атырдьах түһэ сытарын көрүөхпүт эбитэ ини. Амма Аччыгыйа
2. Контекст уонна интонация сабыдыалынан араас иэйии дэгэттэниэн сөп. ☉ Под влиянием контекста и интонации может иметь различные эмоциональные оттенки.
△ Сэнээһин. ☉ Презрение и пренебрежение
Сиэ суоҕа. Эйигиннээҕэр баҕас бу ыт тот ини. Амма Аччыгыйа
△ Сөҕүү-махтайыы. ☉ Изумление
Оттон бу сааһым тухары үчүгэйи даҕаны, куһаҕаны даҕаны көрбөхтөөтүм ини, ол тухары биирдэ даҕаны ол курдук буолбатаҕым. Суорун Омоллоон.
△ Кыыһырар, сөбүлээбэт сыһыан. ☉ Сердитое, неодобрительное отношение
«Үлэлэспитэ буолаа инибин»,- Уолуктай сөбүлээбэтэҕин биллэрэн түҥнэри хайыһан олорон, дьаал эрэ харата хардарда. «ХС»
△ Хомнооһун. ☉ Обида
Мин да харчым ахсааннаах ини. Амма Аччыгыйа
△ Үгэргээһин. ☉ Ирония
Дьадайар байардааҕар дөбөҥ ини. Амма Аччыгыйа
△ Кыбыстан, чопчу эппиэттэн куотунуу. ☉ Уклонение от прямого ответа из-за неловкого положения
Ээ, бу оҕону эттим ини. Амма Аччыгыйа
3. Мөҕүтүнүүнү, абатыйыыны көрдөрөр (кэлэр кэмнээх туохт. кытта тутлар). ☉ Выражает сетование и гнев говорящего (употр. с гл. буд
вр.). Орой мэник уолаттар уруок ортотуна миигин үөҕүөхтэрэ ини, мин баран кинилэр иннилэригэр буруй билинэ сылдьыам ини. Софр. Данилов
Ама биһиги буолбут иһин, ойохпутун хоонньоһуохтара ини, сытыйбыт аһынан аһатыахтара ини, хамнаспытын ситэри төлөөмүөхтэрэ ини! Н. Павлов
4. Хайааһыны, туругу араас дэгэттээх иэйиилээх күүһүрдүүнү көрдөрөр (сэрэйэр киэпкэ турар туохтуурга сыстар). ☉ Служит для эмоционального усиления действия и состояния с различными оттенками (примыкает к гл. предположительного накл.)
Саманнык саталаах тыалы көрө илигим, көрдөҕүм ини. П. Ойуунускай
Далбарайбын, чыычаахпын ситтэҕим ини! Киһи туйгуннааҕа да сорсуйдаҕын ини! Амма Аччыгыйа
5. Сыһыан иэйиитин сыаналааһыны күүһүрдүүнү көрдөрөр (кэпсиирэ буолбут даҕ. кытта тут-лар). ☉ Служит для усиления модально-эмоциональной оценки говорящего (употр. с прил., выступающими в роли сказуемых)
Ыллаатахтара кэрэтин ини! И. Гоголев
Утуйдаҕа баҕас кытаанаҕын ини! «ХС»
6. Сорох контекска холбуур ситим тыл суолтатыгар туттуллар. ☉ Иногда употребляется в роли соединительного союза
Кини үгүс сыл устата бултаата ини, бултаабата ини, өлбүт кырса бэйэтинэн кэлэн, пааска киирбитэ суоҕа. «ХС»
Оҕо эрдэхпинэ бу суолунан сырыттым ини, сылдьыбатым ини. «ХС»