I половодье, наводнение, паводок, разлив; сааскы угут весеннее половодье.
II припарка.

половодье, разлив; наводнение; сааскы халаан уута весенний разлив; сааскы халаан весеннее половодье.

весенний, вешний; сааскы кэм весенняя пора, вешняя пора; сааскы ыһыы весенний сев; сааскы халаан уута весеннее половодье, вешние воды.

аат. Саас муус барарыгар өрүс, үрэх уута хаатыттан тахсан халыйыыта, угуттааһына. ☉ Весеннее половодье, разлив; наводнение
Эҕэрдэлээ хайаан да Өлүөнэҥ халаанынан, Бөхтөөх мууһу киэр кыйдыыр Муҥутуур айанынан. С. Данилов
Түһэр-ууллар хаардарбыт Халааннарын кытары Эн биһикки атаардыбыт Элбэх сыыдам сыллары. М. Ефимов
Дуолумаайы от үрэх халаанын кэмигэр тэнийэр, улаатар. А. Сыромятникова
◊ Халаан уута көр уу I
Быйылгы халаан уута килэһийэ тэлгэнэн, угуттаан-уйгулаан ааспыт сирэ бүтүннүү чуолкайдык туспа кэрэлэнэн турар. Амма Аччыгыйа
Халаан уута сорох сирдэринэн таһымнаан, симилэх тыа биир дэхси хаптайбыт, хатырыга, мутуга сулламмыт буолар. А. Фёдоров
Үрэх күөлэ, халаан уута киирэн, хата туолан, сүрдээҕин билгэйбит. В. Протодьяконов
ср. тув. калан ‘всемирный потоп’

1) выполняться, исполняться, осуществляться; биригэдьиир сорудаҕа туолла поручение бригадира выполнено; биэс сыллаах былаан ситиһиилээхтик туолла пятилетний план выполнен успешно; мин баҕам туолла моя мечта осуществилась; 2) прям., перен. наполняться; үрэхтэр сааскы ха-лаантан туолбуттар в весеннее половодье рёчки наполнились; хос иһэ ыалдьыттары-нан туолла комната наполнилась гостями; үбүгэр туолбут он пресытился своим богатством; иһэ (или айаҕа ) туолбат разг. нет предела его жадности; хараҕа туолбат жадный, ненасытный, ничем не удовлетворяющийся (букв. глаза его не наполняются); тохтубут туолбат погов. пролитое не восполняется (соотв. что с возу упало, то пропало); 3) исполняться, истекать (о времени, сроке); уолум алтатын туолла сыну моему исполнилось шесть лет; үйэҕин туол = дожить до глубокой старости; үтэһэтэ туолуо придёт час расплаты # аска туолан насытившись; туолбут ый полная луна.

с. астр, күн-түүн тэҥнэһиитэ; весеннее равноденствие күн-түүн сааскы тэҥнэһиитэ; осеннее равноденствие күн-түүн күһүҥҥү тэҥнэһиитэ.

1) заперение на замок, заключение, блокировка 2) и. д. от хатаа= II продолжительное похолодание (весной); сааскы хатааһын весеннее похолодание; хатааһын Чолбоно Венера в холодное весеннее время (в старину якуты считали, что Венера является причиной сильных похолоданий).

м. 1. кутуу, кутаттааһын; разлив вина арыгыны кутуу; 2. угуттааһын, халааннааһын; разлив реки өрүс угуттааһына; З. (половодье) халаан, халааннааһын.

аат. Ардах былаастаах хаар, күһүҥҥү, сааскы сиппэрэҥ. ☉ Осеннее или весеннее ненастье, когда идёт снег вперемешку с дождём
Аны тыраахтары, хайдахтаах да хаар-ардах буолбутун иһин, бааһынаттан хамсатымаҥ. П. Егоров

сов. 1. (о массе воды) төттөрү эҕи-рис гын; половодье схлынуло халаан уута төттөрү зҕирис гынна; 2. перен. (о множестве людей) суй гынан хаал; пассажиры схлынули с пристани пассажирдар пристантан суй гынан хааллылар; 3. перен. (о состоянии, чувстве) мэлис гын; страх схлынул куттаммытым мэлис гынна.