побуд. от санньылый = вешать, свешивать.

вешать что-л. на перекладину; аргылыы бырах = (или уур=) повесить на перекладину, перекинуть через перекладину.

1) давать кому-л. часы; уолук чаһылаабыт он дал сыну часы (для ношения, пользования); 2) вешать или ставить часы.

1) вешать; сонун ыйаата он повесил своё пальто; ыйаан өлөрүү смертная казнь через повешение; 2) взвешивать (на весах); ыйаан көр = взвесить (на весах).

1) надевать (на себя), носить что-л.; вешать, нацеплять (на себя); саҥа сонно кэт = надеть новую шубу; ытарҕата кэт = носить серьги; нацепить серьги; 2) перен. разг. наезжать, наталкиваться, налетать; сыарҕа чөҥөчөгү кэттэ сани наехали на пень.

туохт. Аргы маска тугу эмэни биллэҕэ бырах, ыйаа. ☉ Вешать что-л. на поперечную перекладину. Охонооһой илимнэрин ыйыыр маска аргылаата
□ Эр дьоннор сорохторо бурдугу аргылаатылар, сорохторо окко үлэлээтилэр. Н. Түгүнүүрэп

туохт. Бас бэрин, утарылаһыма. ☉ Не возражать, не сопротивляться
Сүөһүнү бэркэ сүөһүлүүр, дьиэни бэркэ дьиэлиир киһибин: хамначчыт буолан ханайыым, кулут буолан куллуйуум! Ньургун Боотур
Куллуйан сылдьар. ПЭК СЯЯ
ср. орд. гулди ‘быть загнутым вниз; вешать голову’

I уст. 1) жертва (злым духам); кэрэх биэр = приносить жертву; 2) жертвенная шкура; кэрэхтэ ыйаа = вешать жертвенную шкуру (на дереве в глухой чаще).
II 1. частица модальная стоит только; этиэххэ эрэ кэрэх стоит только сказать; барыахха эрэ кэрэх стоит только пойти; 2. в составе сложн. предл. выступает в роли союза усл.-следств.: киниэхэ соруйуох кэрэх — барытын оҥоруо стоит ему поручить — он всё сделает.

туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ иҥиннэрэн, сиргэ тиийбэт гына иилэн кэбис. ☉ Вешать, подвешивать что-л. на что-л. Кинээс үс маҥан ураҕаска үс эттээх соҕус мүһэни ыйаата. М. Доҕордуурап
Эһэ төбөтүн уҥуоҕун сиргэ бырахпаттар, маска ыйаан, иилэн кэбиһэллэр. КЕФ СТАҮө
[Ойуун] дүҥүрүн, таҥаһын, көмүллүбүт сирин аттыгар харыйаҕа ыйаабыттар. ЧАИ СБМИ
2. Киһини ыйааһынын уйар туохха эмэ иҥиннэрэн, быанан моонньохтоон өлөр. ☉ Казнить кого-л. через повешение, вешать
«Ыйаа! Сидьиҥ!» — диэн хоруйдаабыта Оксана. Суорун Омоллоон
Дэриэбинэҕэ фашистар: — Бартыһааннары этиҥ! — диэн, Дьахталлары ыйаатылар. Баал Хабырыыс. Өлөрүү дьыалатыгар алҕас эриллибит киһини ыйаан өлөрүүттэн быыһаабыт, ол Кришен Сингхигэ дьиҥнээх үөрүү этэ. Индия кэпс.
3. Ыйааһыҥҥа ууран (туруоран) кимтуох эмэ төһөнү үктүүрүн, ыйааһынын бил, быһаар. ☉ Определять на весах вес кого-чего-л., взвешивать
Кини этэринэн саахары, бэчиэнньэни ыйыыбын. Софр. Данилов
Сахалар эти, бурдугу, арыыны мэһэмээн ыйааһыҥҥа ыйаан ылсалларабэрсэллэрэ. МАП ЧУу
Сүөһү тыыннаах ыйааһынын чуолкайдык билэргэ, ыйаан көрүллэр. КПЫ
♦ Дьаралык ыйаа — кимиэхэ-туохха эмэ араастаан аат биэрэн олоҕо суох сыаналаа (үксүгэр сирэн). ☉ соотв. навешивать ярлык
Ону [«ыарахан кылаас» диэн ааттааһыны] ким даҕаны омнуолаабат, кинилэр итинник дьаралык ыйаабыт оҕолорун дьылҕата сарбыйылларыгар ким даҕаны наадыйбат. А. Никифорова
◊ Өрө ыйаан таһаар — кими-тугу эмэ сиртэн үөһэ көтөҕөн таһаар. ☉ Перемещать кого-что-л. по направлению вверх, поднимать на высоту и держать на весу, приподнимать
— Бу туох куһуй? — Ыстапаан биир бөдөҥ, кытарымтыйан көстөр түүлээх куһу тумсуттан өрө ыйаан тэйгэтэн таһааран эргичиҥнэтэр. С. Маисов
Тэптиргэ — туһахха иҥнибит куобаҕы өрө ыйаан таһаарар оҥоһуулаах булт тэрилэ. Хомус Уйбаан
Учуутал кэлэн саҕабыттан өрө ыйаан таһаарда уонна: «Сарсыарда дорооболоһор куолута, өйдөөтүҥ дуо?» — диэт, ыһыктан кэбистэ. «ХС». Ыйаабыт балык түөлбэ. — хаппыт балык. ☉ Вяленая рыба. Маҕаһыыҥҥа ыйаабыт балык атыыланар
ср. др.-тюрк. сай, кирг. ас ‘вешать, повесить’

туохт.
1. Бэлэх биэрэр быһыынан сэлэҕэ сиэллэ баай, ыйаа. ☉ Вешать в виде жертвоприношения пучки конской гривы на волосяную верёвку, натянутую между столбами. Сэлэбит быатын Сэргэттэн сэргэтигэр эрийэн, Сиэллээн ситэрэн, Сиэр кулуну Сиэттиһиннэри иилэммит Ситэрэн испиппит. Саха фольк.
2. Былыргы сиэр-туом үгэһинэн абааһыны дьалбыйан уоту аһынан уонна сиэлинэн аһат. ☉ По старинному якутскому обряду бросать в огонь пищу и пучки конской гривы, чтобы избавиться от преследования злого духа
Эмээхсин, бу уол дьэ туох эрэ моһуокка ылларбыт. Аны көстүбэти батыһыннаран аҕалта буолуо. Уоккар сиэллээн хайаан аста кээс эрэ. Айталын