и. д. от өйдөө = взаимопонимание; хардарыта өйдөһүү взаимопонимание.

аат.
1. Бэйэ бэйэни өйдөһүү, сөбүлэһии; өстөһүүтэ, иирсээнэ суох иллээх сыһыан. ☉ Взаимопонимание, согласие; дружба
Ол олордохторуна Дария Кирилловна кэлэ сырытта, ол үөлээннээхтэр эйэлэрин бөҕөргөттө. М. Доҕордуурап
Киэһэ биһиги кэлбиппит — дьоммут соччо эйэтэ суох олороллоро. Т. Сметанин
Кэргэнэ Ньукулайдыын бэрт үчүгэйдик олорбуттара. Куруук бииргэ сылдьаллара, эйэлэрэ сүрдээх этэ. М. Попов
2. Судаарыстыбалар, норуоттар сэриитэ суох олоруулара; сэриилэһэр өрүттэр сэриини тохтоторго сөбүлэһиилэрэ. ☉ Мирное сосуществование государств, народов; мирное время, мир
Биһиги, бу күн анныгар көҥүл уонна эйэ туругурарын туһугар охсуһарбыт. Амма Аччыгыйа
Дьон бастыҥнара аан дойдуга көҥүл, эйэ кыайарын иһин охсуһаллара. А. Фёдоров
Норуоттар баҕарбыт уһун эйэлэрэ олоҕурда. Дьуон Дьаҥылы
♦ Эйэ дэмнээхтик (нэмнээхтик) — 1) эн-мин дэһэн, бэйэ-бэйэни кытта тапсан, өйдөһөн-өйөһөн (олор). ☉ соотв. душа в душу (жить)
Саастарын тухары өрүү өйөһөн, эйэ дэмнээхтик олорбуттара. Болот Боотур
Хойутун да эйэ дэмнээхтик олордоххо, эн-мин дэсиһэн, хардарыта өйөһөрбүт ханна барыай. А. Фёдоров
Кэнники биэс сылым туох да түбэлтэтэ суох ааспыта. Уу-чуумпутук, эйэ нэмнээхтик олорбуппут. Д. Дефо (тылб.); 2) эйэлээхтик, кыыһырсыбакка (хол., кэпсэт, оонньоо). ☉ Без ссоры, дружно, мирно (напр., разговаривать, играть)
Баһылай Охонооһойоп дьиэтин итиэннэ хаартытын торуойун сүүрбэ бырыһыан ыла олорор, онон этиспэккэ-бочооттоспокко, эйэ дэмнээхтик оонньоотоллор курдук диэн олорор. Күндэ
Мин, миигин хаарыйар тарбааһыннаах кэпсэтии маннык эйэ нэмнээхтик бүтэн эрэриттэн үөрэммин, күлэ-күлэ тыл эттим. Н. Габышев
Аан туманы кытары тэҥҥэ икки киһи көтөн түспүтэ. Сахалыы унаарыччы дорооболостулар. Эйэ нэмнээхтик кэпсэтэн бардыбыт. А. Кривошапкин (тылб.); 3) өһүөнэ суохтук, эйэлээхтик (ким эмэ диэки көр). ☉ Без злобы, ласково (смотреть в сторону кого-л.)
Лурье кыыһырбыта ааһа охсон, Бодиевскай диэки эйэ дэмнээхтик көрүтэлээбитэ. Болот Боотур
Валя оҕолуу мичээрдээбит харахтара эйэ нэмнээхтик чаҕылыспыттара. «ХС». Эйэ дэмнэрин билсибит — бэйэ-бэйэлэрин бэркэ өйдөһөр, билсэр чугас сыһыаннаах (дьон). ☉ Хорошо понимающие друг друга, находящиеся в близких отношениях (люди)
Собуот оробуочайа Андрей Оконешников Байбалы кытта звеноҕа быйыл алтыс сылын оттоһор. Эйэ дэмнэрин билсибит буолан, звено биир сис үлэһиттэрэ. «Кыым»
ср. др.-тюрк. сев ‘любить’, бур. эб, эб эе ‘мир, согласие’

аат.
1. Ыраах эбэтэр тэйиччи баары кытта билсиһии, сылдьыһыы (хол., төлөпүөнүнэн), ону тэҥэ оннук билсиһэр кыах, суол. ☉ Сообщение, сношение с кем-л. находящимся далеко или в отдалении, а также возможность такого сношения, связь. Улуустары кытта сибээс. Москубаны кытта төлөпүөнүнэн сибээс
□ «Танкердар сибээскэ таҕыстылар, — арадьыыс хап-сабар этэр
— Киренскэйи үс чаас саҕана ааспыттар». И. Егоров
Атастар! Амматтан Чурапчы Сибээһэ бэҕэһээ быһынна. Куотурус хамандыыр Сулҕаччы Иһиттэн Аммаҕа анньынна. Эрилик Эристиин
Мантан Новосибирскайы кытта быһа сибээс олохтоммут. И. Данилов
Федот түөрт уон биирис стрелковай куорпус сибээһин хааччыйар батальоҥҥа сэриилэһэр эбит. ССС
2. Ыраахтан билсиһиини, кэпсэтиини тиэхиньиичэскэй өттүнэн хааччыйар тэрилтэлэр бүттүүннэрэ (тэлэгирээп, буоста, төлөпүөн, араадьыйа). ☉ Совокупность учреждений, обслуживающих техническими средствами общение на расстоянии, связь. Сибээс хонтуората. Сибээс үлэһиттэрэ
3. кэпс. Кими-тугу эмэ кытта хардарыта сыһыан, өйдөһүү, биир ситиминэн үлэлээһин. ☉ Взаимоотношения, взаимопонимание, согласование своих действий, деятельности, связь с кем-л.
Төрөөбүт дьонун-сэргэтин, төрөөбүт норуотун олоҕун кытта сибээһэ быһыннар эрэ, киһи үлэтэ-хамнаһа да үөтэлээбэт үгэстээх. Софр. Данилов
Кэнники Өлөксөөс биһикки икки ардыбыт ыраатан, тэйэн, уһаан-тэнийэн, сибээспит быстан хаалбыта. А. Бэрияк
Биһиги норуоттарбыт интернациональнай сибээстэрэ гражданскай сэрии сылларыгар уопсай өстөөҕү утары кырыктаах кыргыһыыга силис тардан сириэдийбитэ. И. Федосеев
Бурдугу үүннэрэ үөрэммит бааһынай бурдуга үүммэт буоллаҕына, сири кытта сибээһэ мөлтөөн, олохтуун-дьаһахтыын, майгылыын-сигилилиин уларыйар. П. Егоров
△ Туох эмэ балаһыанньалаах, кыахтаах дьону кытта чугас сыһыан, билсии. ☉ Близкое знакомство с кем-л., обеспечивающее поддержку в чём-л.
Баһыккаҕа баай-дуол, төрүт-уус, сибээс бастакы турар эбит буоллаҕына, Нараҕаҥҥа үлэ айар, үөскэтэр улуу күүһэ, кэрэ майгы-сигили ордук чорботуллар. КНЗ ТС
4. кэпс. Этэр санаа, саҥарыы ис хоһоонунан утума-ситимэ. ☉ Логическая последовательность, согласованность, связь (в речи, мыслях)
Сибээһэ суох, киһи үөйбэтэх-ахтыбатах араас санаалара, хараҕар дьон сирэйдэрэ элэҥнэһэллэр. Н. Лугинов. Эмискэ Колка туох да сибээһэ суох ыйытан саайбыта: «Эһээ, эт эрэ, кыһын тоҕо тымныы буоларый?» В. Санги (тылб.)
5. кэпс. Туох эмэ ыккардыгар хардарыта тутулук. ☉ Взаимозависимость, обусловленность, связь чего-л.. Бырамыысыланнас уонна тыа хаһаайыстыбатын сибээстэрэ. Наука уонна производство сибээстэрэ
□ Философия, предметтэр саамай уопсай сибээстэрин уонна сыһыаннарын үөрэтэр буолан, наукалар ортолоругар туспа миэстэни ылар. ДИМ
6. кэпс. Туохха эмэ тугунан эмэ кыттыы, кытык сыһыан. ☉ Участие, соучастие в чём-л., отношение к чему-л. [Сарапыана:] Солко Миитэрэй куоракка киирбитигэр эн сибээһиҥ суох үһү дуо? С. Ефремов
7. анат. Туох эмэ тугу эмэ кытта холбоһор ситимэ, силбээһинэ; силбээһин, ситим (харамай уорганнарыгар). ☉ Плотное образование из соединительной ткани, скрепляющее отдельные части скелета или соединяющее отдельные органы тела, связка
Сис балык эттиин Бары баар сибээс силгэлэрим Сириэһиннээх ыарыылары тулуппатылар. Саха нар. ыр. II
[Сүөһүнү аттыырга] үрүҥ субаны сыҕайа анньан, сымыыты таһаарыллар. Үрүҥ суба тымырыгар сибээһи илиинэн эбэтэр кыптыыйынан кырыйан араарыллар. НПИ ССЫа
Академик И.П. Павлов үөрэтэринэн, ханнык баҕарар сатабыл, үөрүйэх төрүтүнэн мэйиигэ үөскээбит уустук ньиэрбэ сибээстэрэ буолаллар. ЧКС ОИиСТ