1. 1) честь, почёт, уважение || почётный; почтённый; мааны кырдьаҕастар почтённые старцы; мааны бастыҥын маанылаатылар они оказали ему большой почёт (букв. они почтили его лучшим почтением); 2) довольство, нега; мааныга үөскээбит выросший в довольстве; 2. 1) любимый; эбэтин мааны кыыһа любимая бабушкина внучка; 2) нарядный; мааны таҥастаах кыыс нарядная девушка.

аат. Сыган оҕото, ырааҕынан сыган, хос сыган; таай, убай, ини, балыс, эдьиий сиэнэ. ☉ Троюродные братья или сёстры; внук или внучка дяди, брата, младшего родного брата, младшей или старшей сестры. Эн киниэхэ сыганчар буолаҕын
ср. монг. жигэнчэр ‘правнук от дочери’, ног. туьвеншер ‘правнук’

1) быть дружески настроенным, расположенным к кому-л.; 2) быть в хорошем расположении духа, быть в хорошем настроении; 3) ласкать, причитая; эбэтэ сиэнэ кыыһы кууһар , иэйэр бабушка обнимает внучку и ласкает, причитая; 4) жаловаться, стонать, стенать; ыарыһах айаккалыыр , иэйэр больной стонет (громко, жалобно).

I
сиэ диэнтэн атын
туһ. Сиргэ куобах тилэҕэ сытарын көрөн, сулбу тардан ыллым. Болҕойон көөртүм, саҥардыы соҕус сиэммит атах буолла. Суорун Омоллоон
Билигин, кырдьаҕас акаары, Уокка түрүтэ сиэниэҥ! Баал Хабырыыс
[Күкүр Уус:] Сатана, дэлби сиэнэн хаалбыт эбит. (Игии ылан, [саатын] аалар). Суорун Омоллоон
II
аат.
1. Киһиэхэ оҕотун оҕото. ☉ Внук, внучка
Иллэҥсийбит дьон быһыытынан эһэлээх сиэн тыаҕа тахсыбыттара. Далан
Сиэн диэн — эн кэскилиҥ, кэнэҕэскиҥ, уопсастыбаҕа, дьоҥҥор-сэргэҕэр хаалларар биир суолуҥ. ЧКС АК
2. Киһиэхэ бииргэ төрөөбүтүн оҕото. ☉ Племянник, племянница
Эн сиэн быраатыҥ Саша массыынаны кытта харсыһан улахан буруйга түбэһэр буолла. П. Аввакумов
Бу кинигэ биир ааптара Михаил Константинович Охлопков мин сиэним этэ, бииргэ оонньообуппут, улааппыппыт. ВПК СОо
Көстүүнэйгэ Николай уонна сиэн балыс Соня хааллылар. Л. Толстой (тылб.)
◊ Хос сиэн — киһиэхэ сиэнин оҕото. ☉ Правнук, правнучка
Хойукку да көлүөнэ ыччаттарбыт, Хостон хос да сиэн ытыттарбыт Кэрэмэс хотугу дойдуга …… Үүнэн олорон истиннэр! Күннүк Уурастыырап
Бу дьон үлүскэннээх үлэлэрэ оҕонньор, кини оҕолорун, сиэннэрин, хос сиэннэрин өйдөрүн-санааларын көҕүтэрэ, сүргэлэрин көтөҕөрө. И. Данилов. Иккис хос сиэн — киһиэхэ хос сиэнин оҕото. ☉ Праправнук, праправнучка. Сиэн оһоҕос — синньигэс оһоҕос куртахтан тахсар төрдө. ☉ Двенадцатипёрстная кишка
[Лэбэн түөрэ от] ностуойката баастаах куртах уонна сиэн оһоҕос ыарыытын хаптатар. МАА ССКОЭҮү
Фиброскопиянан …… сиэн оһоҕос, синньигэс, суон оһоҕостору көрөн үөрэтиэххэ, кинилэр салыҥнаах бүрүөлэрин туругун сыаналыахха сөп. АВТ ГСЭ
ср. др.-тюрк. йэгин ‘племянник’, тув. чээн ‘племянник’, монг. зээ ‘внук, внучка’
III
аат. Күөлтэн тахсар үрэх. ☉ Речка, берущая начало от озера
Сотору үөтүнэн үмүрүччү үүммүт сиэҥҥэ тиийдилэр. «Кыым»
«Ынах күөлүн» сиэнин төрдүгэр алдьархайдаах ытыалаһыы буолбут. «ХС»
Эрийэ-буруйа сүүрбүт балыктаах сиэни туораан баран, сытыган эрбэһининэн саба үүммүт өтөххө таҕыстылар. Хомус
ср. коми сён ложбина, лощина

аат.
1. Бииргэ төрөөбүттэртэн сааһынан эдэр кыыс (дьахтар). ☉ Младшая сестра
Кэриэспин этэбин эйиэхэ: балтыбын, Айталы Куону, хараххынан кынчарыйар буолаайаҕын, тылгынан мөҕөр буолаайаҕын. Ньургун Боотур
Эбэтэ уонна балыстара көрөн-харайан, Сережа аһынан-таҥаһынан атын оҕолортон итэҕэһэ суох улааппыта. Н. Лугинов
Балта суох киһиэхэ эн балыс буолуо этиҥ, оттон убайа суох киһиэхэ мин убай буолуо этим. Т. Сметанин
ср. тюрк. балдыз ‘свояченица, золовка’
2. Атыттартан сааһынан эдэр киһи. ☉ Человек, который моложе кого-л., младший по возрасту
Биир кырдалга үөлээннэһэн үөскээбит түөрт дьонтон саамай балыстара уонна уһун үйэлэммиттэрэ Е.Д. Кулаковскай-Уот Хойостоон. Амма Аччыгыйа
Устинтан балыс өссө үс оҕо баар. Н. Габышев
Быыкаа кыыс Маайыс барыларыттан балыс. Хаһан даҕаны атаахтаабат, хаппырыыстаан ытаабат. П. Дмитриев
3. көсп., кэпс. Туох эмэ арыый кырата, аччыгыйа (кэриҥинэн, суолтатынан). ☉ То, что чуть меньше (по величине, значимости)
Араас бөдөҥ техниканы уу устун чэпчэкитик аҕалары кини [Улахан Хаана өрүс боруога] боһойдуур. Ол да буоллар хорсун сэбиэскэй дьон кини кыра балтын, кыра Хаананы, кыайан тураллар. Суорун Омоллоон
◊ Күрүө (күрэ, кыра) балыс – 1)эр киһи кэргэнин балта. ☉ Младшие сестры жены (по отношению к мужу)
«Чэ кэпсээҥҥин кэпсээ», – диэтэ күтүөт күрэ балтыгар. Саха ост. I; 2) эр киһи кэргэнин тастыҥ балта. ☉ Младшие двоюродные сестры жены (по отношению к мужу)
Өлөр өстөөҕүн Сургунуох Ньукулай күрэ балта Үчүгэй Өкүлүүн диэн кыыс дьахтары кэпсэппитэ. Күннүк Уурастыырап. Сиэн балыс эргэр. – аҕа быраатын сиэнэ кыыс. ☉ Внучка младшего брата отца. Эр киһиэхэ, дьахтарга даҕаны икки өттүттэн уруулара – бары сиэннэр: сиэн бырааттар, сиэн балтылар. «Саха с.». Таай балыс эргэр. – ийэ тас балтын кыргыттара. ☉ Дочери двоюродной или троюродной сестры матери.