1. быстрый, бурный (о течении); күрүлгэн сүүрүк бурное течение; 2. водопад; өрүс күрүлгэнэ водопад на реке.

сыһ. Күрүлгэн курдук, күрүлгэҥҥэ маарынныырдык. ☉ Подобно водопаду, как водопад
Ыраас уулаах үрэх Бүлүү, күрүлгэннии күрүлүү кэҥии, уста нэлэһийиий. И. Федосеев
Күн уота күрүлгэннии тохтор, күөх ача хамсыы-хамсыы тахсар. В. Миронов

1. аат.
2. Күүстээх, дохсун сүүрүк. ☉ Стремительное, сильное течение
   Күүстээх күрүлгэн, умса дьулурутан аҕалан, оту-маһы ол тааска иҥиннэрэ биэрээт, …… аһары көтүтэн тус хоту диэки илдьэ бара турар эбит. Амма Аччыгыйа
   Биһиги көрөн турдахпытына, бэрэбинэ сүлбэттэн киирэр күрүлгэҥҥэ түбэстэ уонна ууну аннынан эргичийбэхтээтэ да, куобах эрэйдээҕи ыраах эстэ. И. Сосин
   Уу күрүлгэнэ барылыыр тыаһыгар кини тоҕо эрэ куолакал хойуу, лоҥкунас тыаһын иһиттэ. А. Куприн (тылб.)
3. Үөһэттэн түһэр дьулусханнаах уу сүүрүгэ. ☉ Водопад
   Үөһэттэн түһэр уу күүстээх күрүлгэн буолан таастан тааска охсуллан таҥнары курулуура. Далан
   Венесуэлаҕа Карони өрүс салаатыгар баар Ангела күрүлгэн — аан дойдуга саамай үрдүктэрэ. ДьДьДь
   Замбезига аан дойду саамай бөдөҥ күрүлгэннэриттэн биирдэстэрэ Виктория күрүлгэн баар. КВА МГ
4. даҕ. суолт. Аһара итии. ☉ Очень жаркий
   Күн күрүлгэн сардаҥатыттан үгүс бактериялар үс чаас устатыгар өлөллөр. КВА Б

учащ.-длит. 1) шумно бурлить, клокотать (о реке, водопаде); уу хал-лыгырыы устар вода течёт, шумно бурля; 2) перен. неодобр, говорить быстро и громко (о пустозвонах); күнү быһа халлыгыраан тахсар он целый день трещит.

I
аат. Тымныы салгын биллиитэ, туох эмэ тымныынан аҥылыйыыта. ☉ Холодный поток воздуха, прохлада
Уол …… санаатыгар өрүс тымныы уораана этин сааһын аахпытынан киирбитэ. В. Титов
Тоҥ буор уораана муоста анныттан үргүйэр. ВМП УСС
Тымныы уораана, таба таҥас бүтэй ыллар-ылан истэ. «ХС»
II
аат.
1. Туох эмэ ыраахха тиийэ эҥсиллэ иһиллэр тыаһа-ууһа. ☉ Раскатистый шум, разносящийся на далёкое расстояние, отзвук, эхо
Улуу Москва уһуктар уорааныгар Ильич «туруҥ» диирэ иһиллэр. И. Эртюков
Үөттүрэх соноҕос көтүүтүн уорааныгар Дойду мууһа суох муоралыы долгуйда. Таллан Бүрэ
Күргүөм үлэ уораана биир кэм доргуйа, оргуйа олорор. Л. Габышев
Ол уордаах саҥаны улуу толооннор Уорааннарга кубулуталлар. «ХС»
2. Үрэх, өрүс харгылаах сиргэ сүүрүгэ түргэтиир улахан тыастаах-уустаах барылҕана, күрүлгэнэ. ☉ Шумный водопад
Биһиги Куомарыкы уораана диэн халлыгырыы сытар харгыны ханан эрэ туораат, …… хайа тэллэҕэр астарбыппыт. С. Руфов
Мантан чугас Эрбээйи, Улахан уонна Кыракый Хааналар диэн аатырбыт уорааннар хахайдыы хаһыытыыллар, бөрөлүү улуйаллар. И. Данилов
Хоту дойду өрүһэ балысхана, сүүрүгүн уораана сүрдээх буоллаҕа. Т. Нутчина
Сорох ардыгар уу курулуур тыаһа иһиллэрэ: оччоҕо уорааҥҥа чугаһаатахпыт диэн эрдэттэн бэлэмнэнэллэрэ. Х АаКА
3. көсп. Туох эмэ киһиэхэ дьайыыта, киһини тургутан көрүүтэ. ☉ Следы, отзвук (напр., тяжёлых испытаний)
Эрхорсун дьон айан Уораанын таптыыллар. И. Гоголев
[Чочур Мырааҥҥа] Күн-дьыл уораанын күөҥҥүнэн уйан, Үрдүгүҥ курдук үтүмэн үрдүктэн Өҥөйөн тураҕын үөһээ саҕахтан. Р. Баҕатаайыскай
ср. эвенк. оораан ‘порог, каменистое место на реке, быстрина’

1. нареч. 1) вниз; үрэҕи таҥнары устабыт мы плывём вниз по реке; таҥнары сүүрэн түстэ он бегом спустился вниз; таҥнары өҥөйөн турар он смотрит сверху вниз; 2) перен. ниже, хуже; бу спортсмен былырыыҥҥыттан таҥнары түспүт у этого спортсмена показатели ниже прошлогодних; 3) наоборот; иначе; наар таҥнары оҥорор он всё делает наоборот; 2. послелог, упр. исх. п. ниже; күрүлгэнтэн таҥнары өрүс кэтириир ниже водопада река расширяется.