с. ааҕыы; по прочтении книгу надо возвращать ааҕан баран кинигэни тө-нүннэриллиэхтээх.

не возвращать, не отдавать чего-л. под видом залога, оставлять что-л. в залог.

разг. 1) возвращать зрение; 2) видеть; хаһан да харахтаабатах киһим этого человека я никогда не видел.

побуд. от өҕүй = 1) позывать на рвоту, тошнить; кураанаҕынан өҕүтэр на пустой желудок тошнит; 2) перен. разг. заставлять отдавать, возвращать, возмещать; требовать обратно.

1) уст. наделять хозяином, домовым (по народным поверьям); 2) класть, насыпать, наливать что-л. (в посуду, в мешок и т. п.); иһити иччилээн төннөр возвращай посуду с содержимым (у якутов существовал обычай не возвращать хозяину пустой сосуд, мешок); 3) быть погонщиком (при перевозке копён во время сенокоса — обычно о детях).

туохт.
1. Тилиннэр, тыынна киллэр, тыыннаа. ☉ Оживлять, воскрешать, возвращать к жизни
[Таптал тыына] Өлбүтү тириэрэр, тоҥу ириэрэр. И. Гоголев
Тойуксут уол ытык тойуга Өлбүтү тириэриэх курдуга. «ХС»
2. көсп. Сөргүт, урукку чөлүгэр түһэр. ☉ Возрождать, восстанавливать
Мин үөрүүм эйигин ириэриэ, Сүрэххэр эдэргин тириэриэ. С. Данилов
Иччитэх маардары Артыалбыт тириэрдэ. Эллэй
Кини бу массыынаны бэйэтин саталынан, дьүккүөрүнэн хат тириэрбит. Н. Заболоцкай
♦ Өллөхпүнэ сиэбит да суорум тириэрдэр үһүө көр өл I
ср. др.-тюрк. тирил ‘жить; оживать, воскресать’, тув. ‘оживи, воскресни’

1. уччуй диэнтэн дьаһ. туһ. «Оҕону ыраах сиргэ уччутар табыллыбат», — диэбитэ Суоппуйа. Н. Якутскай
   Дьиэ табаларын кыыл таба халыҥ үөрэ түбэһэ кэлэн батыһыннаран, уччутан илдьэ барааччы. Н. Лугинов
2. Тугу эмэ ылан, уларсан баран, устунан мэлит, төннөрүмэ. ☉ Брать что-л. у кого-л. на время и не возвращать, брать безвозвратно
   Дьон кини балаһыанньатын итиччэ өйдөөн, итэҕэйэн уларсалларын, ама, уччутуо дуо? Огдо
   Чэ, уларсыыһыкпын, сарсыҥҥа диэри уччуппат ини. Н. Абыйчанин
   Бултанан киирбит түүлээх ахсаанын ыйбакка, уччутаары кистиир дииллэрэ эмиэ да оруннаах. «Кыым»

туохт.
1. Тугу эмэ кимтэн эмэ ылан баран төттөрү биэр. ☉ Возвращать, отдавать что-л. кому-л. обратно
Таҥара биэрбитин төннөрбөт (өс хоһ.). [Тиргиллэр Тэрэнтэй — Үүттүүрэпкэ:] Ама, доҕоор, [кыһыллар кыайтардахтарына] дойдубутун-сирбитин төннөрөн ылар инибит. Эрилик Эристиин
Роза эмиэ суругу киэһэ ылан баран, сарсыныгар төннөрдө. Н. Габышев
Дьоннор үчүгэй кинигэни уларсан баран, төннөрөн биэрбэттэр. И. Федосеев
△ Кими эмэ кимиэхэ эмэ төттөрү илт, аҕал, оннук буоларыгар көмөлөс. ☉ Возвращать кого-л. кому-л. (напр., ребёнка родителям), способствовать этому
«Баҕар, онно үрдүк сололоохторго ытаатахпына-соҥоотохпуна, оҕобун төннөрүөхтэрэ», — дии-дии кэтэҕин тарбанар Микииппэр. Н. Якутскай
Оҕону дьонугар төннөрүҥ, Оҕуургут туймуутун сүөрүҥ! С. Васильев
Эн миэхэ кэргэммин уонна оҕобун төннөрбүккэр ити төрөөрү сылдьар тыһы ыппын хаалларабын. «Чолбон»
2. Туох эмэ сылтаҕынан кими эмэ төттөрү ыыт. ☉ Отправлять кого-л. обратно под каким-л. предлогом
Микиитэ суруксут кыккыраччы аккаастаан төннөрбүтэ. Н. Якутскай
[Кыһыл буойун] Түөкүн фашист түүҥҥү суорун Түүтүн үргээн төннөрүө. Эллэй
Түүн сыппакка, күнүс олорбокко, Түөрт сылы уот сэриигэ ыыппыппыт, Өлөрбүтү өрүү төннөрбөккө, Үлтү сыспыппыт, даамын ылбыппыт. И. Эртюков
3. көсп. Туох эмэ уруккуну хат эргилиннэр, баар гын. ☉ Возвращать прошлое, прокручивать обратно то, что было в прошлом
Оо, хайдах төннөрүөхпүтүй Бу өлөрбүт сылларбытын, Хайдах курдук харыстыахпытый Хойутаан булбут дьолбутун! Н. Харлампьева
Урут буолбуту төннөрөн аҕалан сэһэргээһини, киллэһик эпизодтары, лирическэй, философскай төхтүрүйүүлэри …… манна аҕыйаҕа суоҕу көрсүтэлиэххэ сөп. «ХС»
4. көсп. Кими, тугу эмэ кэҕиннэр, буомурт суох оҥор. ☉ Приводить в упадок, разрушать что-л., уничтожать кого-л.
Үтүө тыл үтүөрдэр өлүөҕү, Өргөс тыл төннөрөр үөскүөҕү. Айталын
[Гитлер сэриилэрэ] Кэлэр бөҕөнү кэҕиннэрэргэ, Төрүүр бөҕөнү төннөрөргө, Дьоллоох дьолун тоҕорго …… Үтүөкэлээх Ийэ дойдубутун Өҥөйөн тиийэн кэллилэр. Саха нар. ыр. III
Айылҕа барахсан бэйэтэ кэҕиннэрбитин, төннөрбүтүн хаһан эрэ чөлүгэр түһэриэхтээх эбээт. Онуоха эбии бэйэ өттүттэн үлэ тэрээһинин тупсардахха, дьону түмнэххэ сатанар. «Чолбон»
♦ Эппит тылгын (этиллибити, этиллибит тыллары) төннөр калька. — эппит тылгын уларыт, төттөрү ыл. ☉ Взять свои слова обратно
Көрбүт хараҕын чыпчылытыа, Туппут илиитин мүччүрүтүө, Эппит тылын төннөрүө суох Кытаанах санаалаах Кыыс дьахтар быһыылаах. А. Софронов
Этиллибит тыллары төннөрбөккүн. Сороҕор итинник алҕас тыллар тааһынан тамнааттанар кэриэтэ буолааччылар. Н. Лугинов
ср. др.-тюрк. дөндүр

1. тигис диэнтэн дьаһ. туһ. [Суккун сонноох Суут албын:] Оҕолорум барахсаттар! Миигин куһаҕаҥҥа тиэртэхпит буолуо дии санаабаккыт буолуо да, хата, үп-ас бөҕөҕө тиксэрдигит. Суорун Омоллоон
   Одон сонно борохуоту тохтотон, кытыл диэки салайан, кытылга тиксэрбитэ. Н. Лугинов. Ойуун үс мөҥүрүк сүөһү кутун-сүрүн тиэргэҥҥитигэр тиксэрдим диэбит. Болот Боотур
2. Кимиэхэ эмэ тугу эмэ тириэрт, илдьэн биэр. ☉ Доставлять что-л. кому-л. [Өрүүскэ:] Мэ, бу суругу таарыйа Онтооҥҥо тиксэр. Күндэ
   «Бу суругу тиксэриҥ», — диэт Александр Друзьяновка бакыаты биэрдэ. М. Доҕордуурап
3. Кимтэн эмэ тугу эмэ ылбыккын төннөр. ☉ Возвращать что-л. кому-л.. Кинигэбин тиксэр
   □ Миэхэ бэрт дөбөҥнүк иэспин эрэ тиксэрэ оҕус. Амма Аччыгыйа

туохт.
1. Туох эмэ иһин тугу эмэ харда биэр (үксүн харчынан). ☉ Отдавать, возвращать (напр., долг), платить за что-л., оплачивать что-л. (обычно деньгами)
Иэһи төлүүргэ үп наада, хантыраагы толорорго харчы наада, хабарҕабар дылы харчы наада. П. Ойуунускай
Хайа, доҕоор, оттон оһохпутугар мас отторбут иһин нолуок төлүүбүт дии. Күндэ
Киһи көлөһүнүн Кэлимник төлөөччүбүн, Дьон үтүөтүн Сөптөөҕүнэн хардарааччыбын. С. Васильев
2. көсп. Туох эмэ иһин тугунан эмэ хардар, тугунан эмэ толуй. ☉ Делать что-л. в ответ на что-л., отплачивать, воздавать за что-л., возмещать что-л. Махтанары сатыыр киһи сатаан төлүүр ытык иэһин. И. Гоголев
Үтүөҕэ үтүөнэн төлүүр куолута! Н. Заболоцкай
Олор, үлэлээ, сиргэ кэлбит Иэскин төлүөхтээххин. И. Эртюков
♦ Уон оччонон төлүө — баары харыстыыр, кэмчилиир сөбө суох, туһаҕа таһаарбыт, туттубут ордук диэн этии. ☉ соотв. воздаваться сторицей
Кини ити биирдэ табыллыбатаҕын улахаҥҥа уурбатаҕа. «Оччону туһаммыт дойдум, хата, итини уон оччонон төлүөҕэ» дии санаабыта. С. Никифоров. Тэҥн. таҥара уон оччону биэриэ
ср. др.-тюрк., тюрк. төлэ ‘платить’, монг. төлөх ‘платить’