прил. 1. (волшебный) дьиктилээх, дьикти; 2. (прекрасный) дьикти үчүгэй, дьикти кэрэ.

прил. 1. ап, хомуһун; магические приёмы ап ньымалара; 2. перен. (волшебный) аптаах, хомуһуннаах.

волшебный, чарующий, дивный; алыптаах тыл волшебное слово; алыптаах ырыа чарующая песня.

волшебник, чародей, колдун || волшебный, чародейский; аптаах тыл волшебное слово; аптаах баҕа волшебная лягушка (при нахождении к-рой человек якобы становится счастливым на всю жизнь); аптаах киһи а) волшебник; б) разг. гипнотизёр.

уст. обладать волшебной силой, волшебными чарами; тыла хомуһуннанна его слова приобрели волшебную силу.

даҕ. Киһини абылыыр аптаах. ☉ Волшебный. Үөрэхтээхтэр остуоруйалары ис номохторуттан, кинилэр туттар ньымаларыттан көрөн наардыыллар: бииринэн, хамсыыр харамай туһунан остуоруйаларга (сказки о животных), иккиһинэн, дьиктилээх-алыптаах остуоруйаларга (волшебные сказки), үсүһүнэн, олох-дьаһах остуоруйаларыгар (бытовые сказки). Саха фольк.

аат., фольк. Албын-көлдьүн киһи, түөкүн (үксүгэр Аллараа дойду абааһытын бухатыыра). ☉ Обманщик, мошенник (обычно злой богатырь-абаасы Нижнего мира)
Онуоха айыы бухатыыра саҥара турар үһү: «Дьэ-буо... Аҥардас харахтаах абааһы уола, соҕотох харахтаах соҕуруу уола, түгэх дойду түөкүнэ, дириҥ дойду дьилбинэ, анараа дойду албына, мин диэтэх киһини атаҕастааҥҥын баран уоран-талаан кэлбитиҥ». С. Данилов
Ханна тиийэн улуу дойду урдустарыттан, дириҥ дойду дьилбиттэриттэн боҕуттан уһун уҥуоҕа урусхал буолуоҕун ким билиэй? Далан
ср. др.-тюрк. йелвин 'волшебный' (от йелви 'волшебство')

даҕ. Киһи санаатын, иэйиитин сүүйэр, баһылыыр күүстээх. ☉ Волшебный, чарующий
Арсыын тиистээх кыыллартан Алыс чаҕыйбата, Антах-бэттэх хаампата, Албастаах санааланна, Алыптаах айахтанна. Эллэй
Ол алдьархайдаах кэмҥэ, Өлөр биитэр өрүһүллэр мүччүргэҥҥэ Килиэп өлбөт мэҥэ Алыптаах уутугар тэҥэ. И. Федосеев
Атын дьон амарах дууһатын Абылыыр айымньы Алыптаах тылынан Айыллар сокуоннаах. Күннүк Уурастыырап
△ Киһини сөрүүр, үктэтэр кубулҕаттаах албын-көлдьүн быһыылаах. ☉ Хитроумный, коварный, способный окрутить, опутать
Алыптаах ойуун Албаһын атаарбытым, Албынын алкыйбытым, Түөрт уон сылы мэлдьи Түҥнэстибэт түөрэх буолбутум. С. Зверев
Сүүйсүүлээх сүүлүктээһиннээх ат сүүрдүүтүн алыптаах абыгар ылларан баардарын-суохтарын барытын ат атаҕар уган биэрбит. И. Никифоров

аат. Угаайылаах, албастаах өй; кэтэх санаа. ☉ Изворотливый, хитрый ум; задняя мысль
Ити кийиитин оҕуругун, өйө-санаата дьээбэтин, мыытаратын көр! Н. Лугинов
Баайдар оҕуруктарыгар киллэрбиттэрэ, кинилэр иннилэригэр тугу барытын оҥорорго бэлэм дьон быһыылара арылыччы көстөр. Эрилик Эристиин
Тукаам, суобаһым таарылынна, ити Малаанньа оҕурук бөҕөлөөх хотун. М. Попов
♦ Ап- (уот) оҕурук фольк. — уотунан уһуурар, аптаах оҕуур. ☉ Волшебный аркан (напр., пальма или волшебные путы), обдающий огнём
Хаҥас илиитинэн Хара дьиэрэҥкэй Уот оҕурук батаһы Сулбу тардан ылла, Айыы киһитин Охсон имитэн Илдьэ барда. Ньургун Боотур
Уот оҕурук ап-чарай быатыгар Лэчигирэччи тиһэн, Түп гынар түптүрүгэр түһэрэрэ. П. Ойуунускай
Халлаан төлө түһэрэ Биир эрэ кэрдиис хаалла! Ап-оҕурук быаларын Ыксаан ыытан кэбиспиттэрэ. П. Ядрихинскай

даҕ.
1. Быйаҥнаах, баайталыы. ☉ Изобильный, благодатный
Илгэлээх олохпут кэлбитэ. Эллэй
Таптыыбын …… уоҕурбут кымыһы, Оһуокай ырыатын, Илиҥҥи сарыалы, Илгэлээх самыыры. Күннүк Уурастыырап
Кини даҕаны [Бүлүү өрүс] икки атахтаах иитимньитин тэринэр илгэлээх уутун икки хаатынан бычалыччы толорон, быйаҥы тарҕата, уйгуну олохтуу дохсун сүүрүктэнэн доллоһуйа устар кэмнээҕэ буолуо. П. Филиппов
2. Аптаах; эмтээх. ☉ Волшебный; целебный
Мин ыллыахпын баҕарабын,- Үлэҕэ, охсуһууга киирсэр күҥҥэр, Ыҥырар ырыам илгэлээх тыла Көтөҕөр чэбдик сэниэ буолан, Эккин-хааҥҥын сайар гына. С. Данилов
Иитиллибит алааһым Илгэлээх салгынынан тыынабын, Ленам эмтээх уутунан Бааспын оһоробун. Т. Сметанин
Эмиийиҥ илгэлээх үүтүнэн, Этиҥ-хааныҥ сүмэтинэн - Ол өлбөт мэҥэҥ уутунан Оҕоҕун иитэҕин, оо, барахсан! Ф. Софронов
3. Минньигэстик, уоскутардыы сайа биэрэр (салгын, тыал туһунан). ☉ Приятно, успокаивающе обдающий теплом, благостный (о воздухе, ветерке)
Түөспэр дьикти сылаас туолла, ахтылҕаннаах төрөөбүт кыраайым илгэлээх ичигэс тыына сүрэхпин кууһарга дылы гынна. Софр. Данилов
Ириэнэхтиир илгэлээх Иллэҥниирэ тыалынан Эйээрбэхтии салгыйар, Арыы-саламаат сытынан Арылыйа мэҥиэхтиир. С. Зверев