несов. см. впитать(ся).

сов. что 1. (втянуть, впитать) оборон ыл, иҥэр, обор; 2. (принять в свой состав) холбоо, киллэр.

сов., поглощать несов. 1. что (впитать) иҥэр; 2. кого-что (скрыть, принять в себя) кистээ, саһыар; 3. кого-что (всецело захватить) ыл, тарт; 4. что (потребовать много чего-л.) ыл, былдьаа, сиэ; работа поглотила много времени үлэ элбэх бириэмэни ылла.

сов. что 1. (растянуть в длину) ууннары тарт; вытянуть проволоку боробулуоханы ууннары тарт; 2. (распрямить, протянуть) тыыллыы тэп; чиркэт, уун; вытянуть ноги атахтаргын тыыллыы тэп; 3. (всосать, впитать) оборон ыл; 4. (удалить тягой) тардан ыл; весь дым вытянуло в трубу буруону бары- | тын турба тардан ылла; 5. и без доп., разг. (вытерпеть,выжить) тулуй, бар; # вытянуть душу у кого-л. разг. муҥнаа; вытянуть все жилы из кого-л. разг. муҥнаа, сыратын быс.

туохт. Тугу эмэ бэйэҕэр иҥэр, иҥэринэн ыл. ☉ Впитать, вобрать в себя
Итии илгэлээх ол сыдьаайга Иҥэрин ийэ буор уот сүмэтин, Сүдү тымныыга сойбот туһугар Сүһүй хааҥҥар эдэр саас эрчимин. В. Миронов
Бары үчүгэйи, кэрэни бэйэтэ да билбэтинэн түргэнник сүһүйэр киһи кэлин үлэ үлэлииргэ, олох олорорго бэрт үгүскэ үөрэнэр. ЫКТ
◊ Сүһүйэн ыл — сүһэн ыл диэн курдук (көр сүс)
Хаппытыан ити киһи этэр тылларын сүһүйэн ылар кыаҕа суоҕуттан абарар. А. Сыромятникова
Ырыаһыты үтүктэн, үүт-үкчү сүһүйэн ылар олус ыарахан, илистиилээх үлэ буолуохтаах. «Кыым»

туохт.
1. поэт. Киэҥи, ырааҕы, уйаара-кэйээрэ биллибэти биирдэ хабан көр, бэйэҕэр иҥэрин. ☉ Враз охватить своим взглядом, понятием, впитать в себя необозримое, далекое, необъятное
Орто дойдуну очуос үрдүттэн бүтүннүү анаардарбын диэх курдук, тайаҕар тирэнэн баран, чинэллэн олордо. Суорун Омоллоон
Мин мантан, Ньурба орто оскуолатын түннүгүн анныттан, аан ийэ дойдубун анаара одуулуу турабын. С. Федотов
Ырыанан былыкка ытынным, — Ырааҕы эргитэ анаардым, — Туруйа турууктуур суолунан Дуорайда хоһоонум тобуллан. Н. Габышев
2. Өйдөөн-дьүүллээн, болҕойон көр. ☉ Изучать, внимательно, вдумчиво постигая, познавая всю суть
Биир итинник айан кэнниттэн табаларын аһата туран айанныахтаах хайысхатын анааран көрбүтэ — халлааннаах сирэ хара тумарыкка муммуттар. С. Федотов
Маннык баай төрөөбүт айылҕатын Маппыр, аан маҥнай көрбүттүү, анаарда. Л. Попов
Аттыгар бэл туох баарын Адьаһын да анаарбат. М. Ефимов
△ Бил-көр, ырыҥалаа. ☉ Познавать, понимать, постигать суть
Оттон араадьыйаны истэн, хаһыаты ааҕан аан дойдугун анаар ээ. С. Федотов
Көрөр хараҕым сабыллыбыта, истэр кулгааҕым бүөлэммитэ, уһуну-ырааҕы анаарбат буолтум өр буолла. Болот Боотур
ср. монг. аҥхар ‘смотреть, всматриваться’

туохт.
1. Тугу эмэ тиискэр кыбытан ыга, хам тут. ☉ Стиснуть, крепко держать что-л. зубами
Ийэ саһыл, оҕолорун саҕаларыттан холбуу ытырбытынан, бара турда. Суорун Омоллоон
Татыйаас ытыахча буолабуола кыатанна, аллараа уоһун ытырда. М. Доҕордуурап
Аҕалара нүксүйбүт уҥуохтаах, хатыҥыр, өрүү табаҕын туора ытыра сылдьар, саҥата суох киһи. В. Иванов
2. Тугу эмэ тиискинэн быһа ыстаа, алдьат; кими эмэ бааһырт. ☉ Откусить что-л.; кусать, ранить зубами, укусить кого-л.
Оттон биир кэпсээҥҥэ киһини ыт ытырбыт. Амма Аччыгыйа
Анараа киһи бэрт кыраны эмти ытыран ылан, ыстаан, амтаһыйан көрөр. Н. Якутскай
Көрө түспүтүм — сүүнэ улахан кымырдаҕас кэлэн, атахпын ытырбыт эбит. Суорун Омоллоон
Алаадьыны ылан быһа ытыран уһуннук ыстаан баран, биирдэ эрэ дьүккүк гыннаран кэбиһэр. С. Маисов
3. кэпс. Кими, тугу эмэ эпсэри, хам ыл биитэр икки ардыгар кыбыт. ☉ Захватить, зажать, прищемить кого-что-л.
Өлүөскэ чэҥи-мууһу ытырбыт халҕаны саннынан аһан, тахсан барда. Эрилик Эристиин
Тырамбаай аана икки өттүбүттэн ытыра түспүтүттэн, нэһиилэ төлө көппүтүм. А. Фёдоров
Тиит силистэрэ тоҥ буору ытырбытынан, көлүөһэ курдук төгүрүһэн көстөллөр. «ХС»
4. көсп. Тугу эрэ ыһыктыма, бэйэҕэр иҥэрин (хол., сииги). ☉ Впитать, удержать, сохранить что-л. (напр., влагу)
Тиит мас көтөҕөтүн ытырбытынан кыһыны көрүстэҕинэ, эһиилгитигэр кураан дьыл үүнэр. В. Протодьяконов
Ардах сиигин ытырбыт оту сиилэстээтэххэ буорту буолбат дуо? «Кыым»
♦ Кумаар да сиэбитигэр (ытырбытыгар) холообот көр кумаар
Утарылаһан көрбүттэрин, кумаар да ытырбытыгар холооботулар. «Чолбон»
Күлгүн булкуйуом, <көмөргүн ыты- рыам, уоккун умуруоруом> көр күл II. [Бухатыыр:] Дьэ эбээт, доҕоттоор, Күлгүтүн булкуйуом, Көмөргүтүн ытырыам, Үөһэ-аллара туруҥ! ПЭК ОНЛЯ. Сымыһаҕын быһа ытыран көр сымыһах. Ыарыытын тулуйа сатаан хараҕын быһа симтэ, сымыһаҕын быһа ытырда. И. Гоголев
Абатыгар сымыһаҕын быһа ытырар, иэдэстэрэ итийтэлиир. И. Бочкарёв
Сымыһахпын быһа ытыран баран, күүһүм баарынан сырбаттым. Т. Сметанин. Ытырбытын ыһыктыбат — эппитин төлөрүппэт, иннин биэрэ охсубат, дьирээ. ☉ Упрямый, неуступчивый, настойчивый
Дириэктэрдэрэ ытырбытын ыһыктыбат, ыстаабытын ыйыстан эрэ баран арахсар дьирээ оҕонньор этэ. В. Титов
Биһиги киһибит ытырбытын ыһыктыбат киһи түбэстэ. «ХС»
Попов айдаарсыбат да, өһөс уонна ытырбытын ыһыктыбат идэлээх. В. Быков (тылб.)
ср. др.-тюрк. ысыр, тув. ызыр ‘кусать’