ж. 1. наука, үөрэх; 2. (урок, назидание) үөрэх, кэһэлтэ; впредь тебе наука! инникитин эйиэхэ үөрэх буолуо!

1. передний; инники кэккэ передний ряд; инники кирбии передний край; 2. нареч. вперёд; инники түс = вырваться вперёд # инники өттүгэр впредь, в будущем; инники өттүгэр итинник гыммат буол впредь так не поступай.

сыһ. Кэлэр өттүгэр. ☉ В будущем, впредь. «Кыым» хаһыат уонна саха суруйааччыларын бойобуой доҕордоһуулара инникитин даҕаны үүнэ, бөҕөргүү турдун. Софр. Данилов
Инникитин оройуон нэһилиэнньэтин аһынан-таҥаһынан хааччыйыыга бары кыаллары оҥоруохпут диэн эһигини эрэннэрэбин. М. Попов

нареч. 1. инники; идти вперёд инники бар; 2. разг. (впредь) кэлэр еттүгэр, инникитин; вперёд будь осторожнее инникитин сэрэхтээх буол; 3. (заранее) урутунан, бастаан; заплатить вперёд урутунан телее; 4. в знач. межд. инники диэки; вперёд, к победе коммунизма! коммунизм кыайыыты-гар инники диэки!; # шаг вперёд инники хардыы (туохха эмэ ситиһии); взад и вперёд төттөрү-таары; ни взад ни вперёд иннинэн да кэннинэн да барбат.

1. нареч. ныне, теперь; манна кус аны түспэт здесь утки теперь не садятся; аны хойутаабат буол впредь не опаздывай; аны саас кэлиэм я приеду нынешней весной; аны түүн наступающей ночью; 2. в знач. модального сл. выражает опасение, предположение чего доброго; а может, вдруг; авось; ещё и..., а ещё...; аны мунуом чего доброго, заблужусь; аны сымыйалыырыҥ буолаарай ? а может ты неправду говоришь?; аны манна кэлиэ вдруг он сюда придёт; аны уоллаахтар эбит дуу ? а с ними, оказывается, ещё и мальчик? # аны аныаха диэри и до сих пор; аны даҕаны а) и ныне; б) и впредь; аны кэлэн модальное словосочет. всё равно; теперь-то всё (кончено); аны кэлэн , хаһан ситээри ! всё равно не догонишь!; аны санаатахха модальное словосочет. как я теперь понял; если сейчас вспомнить; аны туран модальное словосочет. и вот ещё; и вот вдруг; оҕонньордоро аны туран , аатын умнан кээспит и вот вдруг старик позабыл своё собственное имя.

1. послелог, упр. дат. п. до; куоракка диэри биэс километр хаалла до города осталось пять километров; самолёт барыар диэри чаас аҥара хаалла до вылета самолёта осталось полчаса; миигин киэһээҥэ диэри көһүт жди меня до вечера; анал дьаһал кэлиэр диэри впредь до особого распоряжения; баччааҥа диэри до сих пор; билиҥҥэ диэри по сей день, до сего дня; төрдүттэн төбөтүгэр диэри от начала до конца; түөһүгэр диэри по грудь; 2. в знач. временного союза: букатын ыраатыар диэри , хараҕын араарбата она не сводила глаз с него до тех пор, пока он совсем не исчез # оччо буолуор диэри до такого состояния.

предлог с род. п. 1. (при указании расстояния, промежутка времени) диэри; до отхода поезда осталось полчаса поезд барыар диэри чаас аҥара хаалла; ждать до вечера киэһээҥҥэ диэри көһүт; 2. (при указании предела, степени) диэри, тиийэ (сороҕор туспа тылбаастаммат); впредь до особого распоряжения туспа дьаһал кэлиэр диэри; я до крайности удивлён мин олус сөхтүм; 3. (прежде, раньше) иннинэ, илигинэ; до революции революция иннинэ; до наступления холодов тымныы түһэ илигинэ; 4. (приблизительно, около) тиийэ, кэриҥэ; зал вмещает до тысячи человек саала тыһыынчаҕа тиийэ киһини батарар; 5. (меньше, не больше) диэри; дети до десяти лет уоннарыгар диэри саастаах оҕолор; # ему не до вас кини эһиэхэ кыһаллыах буолбатах; мне нет дела до этого мин итиниэхэ дьыалам суох; мне не до шуток мин күлүөх-оонньуох буолбатах-пын, миэхэ күлэр-оонньуур киэҥ суох; до свидания көрсүөххэ диэри; до чего жаль киһи олус аһыныах; до чего интересная книга хайдахтаах интэриэһинэй кинигэний; он до того слаб, что не может двигаться кини кыайан хамсаабат курдук мөлтөх туруктаах.

I нареч. 1) там (далеко); ынахтарбыт инньэ күөлгэ тиийбиттэр наши коровы дошли до того (далёкого) озера; 2) давным-давно, в незапамятные времена; ол инньэ былыргы түбэлтэ этот случай произошёл давным-давно.
II : инньэ гын = поступать, делать так, таким образом; инньэ гынан а) итак, таким образом, следовательно; б) разг. поэтому; манна кыһын олус тымныы, инньэ гынан сааһы наһаа күүтэллэр здесь зимой очень холодно, поэтому весну ждут с нетерпением; инньэ диэмэ не говори так; инньэ диирин кытары после этих его слов; инньэ диирин кытары киирэн кэллэ как только он так сказал, тот сразу вошёл; инньэ диэт с этими словами, сказав так; инньэ диэт таһырдьа ыстанна с этими словами он выскочил на улицу # инньэ гынан баран а) затем; б) однако; но; мантан инньэ с этих пор, впредь.
III послелог, упр. исх. п. после, немного погодя; олунньуттан инньэ итийиэ после февраля потеплеет; саҥа дьылтан инньэ немного погодя после нового года; мантан инньэ после этого, с этого времени; отныне.

1. сыһ.
2. Билигин. ☉ Теперь, ныне
   Хамначчыт Харытыана аны уруккута буолбатах, кини төһө да саҥата суох ньимилийэн сырыттар, син ону-маны өйдүүр буолбута. П. Ойуунускай
   Мундербек, уорартан кэлэйбит киһи быһыытынан, аны уоран кэпсэтэн иккиһин түбэһиэм диэн уурайан хаалар. Эрилик Эристиин
   Кини [Хабырыыс-Хобороос] куһаҕан таҥастаах тулаайах кыыстыын аны бииргэ оонньуон баҕарбата биллэр. И. Гоголев
3. Бу кэмтэн ыла. ☉ С этого времени, с этих пор
   Баҕар, мин аны төрөөбүт аан дойдубун бу курдук көҥүл сылдьан күндүтүк көрөрүм ахсааннаах буолуо. М. Доҕордуурап
   Кинилэр роталара аны кимэн киирэн, арҕаа диэки дьулуурдаахтык баран испитэ. Суорун Омоллоон
   [Эмээхсин:] Аны сорох баҕас оҕом саҥатын да истэр үһүө [ынчыктыыр]. А. Софронов
4. сыһ. сыһыан т.
5. Кэлэр бириэмэлээх уонна сэрэйэр туохтуурдары кытта дьиксиниини, сэрэхэдийиини көрдөрөр. ☉ С глаголами будущего времени и сослагательного наклонения выражает опасение, настороженность говорящего (чего доброго, а вдруг)
   Аны мунуом. Суорун Омоллоон
   Туох алдьархайай, аны өлөрөн кэбиһиэхтэрэ. С. Ефремов
   Хайа, оҕонньор, аны тааҕы этэриҥ буолаарай? Суорун Омоллоон
   Тыый, улаханнык саҥарыма, аны дьон истэн алдьархай буолуоҕа. П. Ойуунускай
   △ Ардыгар сэрэйии, эрэнии дэгэттэнэр. ☉ Иногда имеет оттенок предположения и надежды
   Аны туох эмэ суолун этэн биэриэ. С. Ефремов
   Мэхээс, мин ааны астаран көрүүм эрэ. Аны аһаайаллар. С. Ефремов
6. Дууһа араас долгуйуутун (үөрүүнү, сэмэлээһини, сиилээһини, уордайыыны, абарыыны, суланыыны уо. д. а.) күүһүрдэргэ туттуллар. ☉ Употребляется для усиления различных модально-эмоциональных отношений говорящего (еще и)
   Хор доҕор! Аны бэргэһэ көһүннэ дии. Суорун Омоллоон
   Аны киһини кытта кэпсэппэт буолбуккун дуу?! Эрилик Эристиин
   «Аны оҕолорго бокулуоннуурум итэҕэс дуо?» — диэн айманан, уҥа-уҥа тиллибит. Софр. Данилов
   Аны ол кини куйаарарын иһиллээн, утуйумуна олорууһубут дии! М. Доҕордуурап
   Сүрүн, аны чэй иһэрпэккин дуу? С. Ефремов
   △ Үгэргээн этиини көрдөрөр эбэтэр күүһүрдэр. ☉ Выражает или усиливает иронию говорящего
   Хайа, аны уолгут оҕуһу кыайан сиэппэтэ буолаарай? Амма Аччыгыйа
   «Бүөрүҥ туллубута буолуо, турдаххына аны сүрэҕиҥ туллаарай», — дии-дии Кууһума киһитин олорто. Н. Павлов
   Эдьиий, аны бу эмээхсиммит луохтуур дьахтары дьиэ үлэтигэр үлэлэтээри гыммыт дии. Бэрт эмээхсин ынах ыатара буолуо. С. Ефремов
7. даҕ. суолт. Кэлэр өттүгэр, кэлэр. ☉ Следующий, будущий
   [Көстөкүүн хотуна:] «Эрэйдээхтэр чэ ыал буоллуннар. Биир эмэ сыарҕа отто биэр эбээт, аны сайын оттоон биэриэ буоллаҕа», — диэтэ. Амма Аччыгыйа
   Мин мантан бүтэн бараммын куоракка киириэх, аны кыһын үөрэнэн техникуммун бүтэриэх буолабын. А. Бэрияк
   Витя аны күһүн командировкаҕа кэлэр үһү. «Саха сирин, улуу Өлүөнэни дьэ көрүөм», — диэбит. Н. Лугинов
   тюрк. емди, енди
   ♦ Аны аныаха диэри — билиҥҥэ дылы, бу кэмҥэ диэри (сөбүлээбэт буолуу эбэтэр хом түһүү дэгэттээх). ☉ До сих пор; и до сих пор (с оттенком недовольства или огорчения)
   Аны аныаха диэри таҥараны илдьэ сылдьаҕын дуу? М. Попов
   Ээй, бэйэм чаһым эрэйдээх! Бу барахсаммын көрүҥ, аны аныаха диэри бара сытаахтыыр эбит! Н. Заболоцкай
   Атын холкуостар диэн Айманнаҕыҥ алыһын Аны аныаха диэри Атыылаһа илик дьон Адьаһын да аһыныахтара суоҕа. П. Тобуруокап
   Аны аныга дылы көр аны аныаха диэри. Үрдүк ааппын, Үтүө сүрэхпин Аны аныга дылы Алдьархай аймахтара, Илиэһэй биистэрэ Истэ илик буоллахтарына дуо?!! П. Ойуунускай
   Һэ-һэ, бу оҕонньор көр аны аныга дылы санаата хотоойута диэн. Эрилик Эристиин. Аны да (даҕаны) — 1) кэлэр өттүгэр, инникитин. ☉ И впредь, в будущем
   Бу курдук кыраларгын аны да аһынар буол. Суорун Омоллоон
   Германия урут да нуучча омугу сэриилээн кыайбатаҕа, аны да кыайыа суоҕа. М. Доҕордуурап
   Аны даҕаны айыллар саҥаны Айхаллыы-уруйдуу, аатырда туруохпут. Эллэй
   Ырабыт сырдык сулуһа аны да күлүмнүү турдун. Күннүк Уурастыырап; 2) билигин, бу кэмҥэ. ☉ И ныне
   Аччыктыыр, ааһар диэн эрэйин, Утах уу күндүтүн билэбин. Сааһырдым дии санаан аны да Салпатым айантан, нусхааттан. С. Данилов. Аны санаатахха — билигин өйдөөтөххө, билигин санаан кэллэххэ (кыбытык этии буолар). ☉ Как я теперь понял, если сейчас вспомнить (употр. как вводное словосочетание)
   Кини, аны санаатахха, оҕо санаатын сатаан тутар, үчүгэй педагог эбит. Суорун Омоллоон
   Аны санаатахха, былыр, биһиги хараҥа даҕаны олоххо олороохтообут эбиппит. Н. Якутскай
   Ол кэмнэргэ Саха сиригэр саҥа былаас саҥардыы үөскээн, аны санаатахха, дьон ситэ сайда илик эбит. Д. Таас. Аны төрүүргэ — иккиһин киһи буолан төрөөтөхпүнэ (киһи иккиһин төрөөбөт, ол иһин кыайан туолбат суолу аны төрүүрбэр толоруом диэн үгэргээн этии). ☉ Когда я вновь появлюсь на свет (язвительное высказывание о том, что человек вторично не рождается и поэтому ему не под силу сейчас то, что он сможет сделать лишь тогда, когда заново появится на свет). Бу үлэни аны төрүүргэ да сатаан суоттуо суохпун
   □ Мин эһиэхэ аны төрүүрбэр да этиэм суоҕа
   Кыһыллар эһигини син биир имири сотуохтара. Д. Токоосоп