I нареч. 1) там (далеко); ынахтарбыт инньэ күөлгэ тиийбиттэр наши коровы дошли до того (далёкого) озера; 2) давным-давно, в незапамятные времена; ол инньэ былыргы түбэлтэ этот случай произошёл давным-давно.
II : инньэ гын = поступать, делать так, таким образом; инньэ гынан а) итак, таким образом, следовательно; б) разг. поэтому; манна кыһын олус тымныы, инньэ гынан сааһы наһаа күүтэллэр здесь зимой очень холодно, поэтому весну ждут с нетерпением; инньэ диэмэ не говори так; инньэ диирин кытары после этих его слов; инньэ диирин кытары киирэн кэллэ как только он так сказал, тот сразу вошёл; инньэ диэт с этими словами, сказав так; инньэ диэт таһырдьа ыстанна с этими словами он выскочил на улицу # инньэ гынан баран а) затем; б) однако; но; мантан инньэ с этих пор, впредь.
III послелог, упр. исх. п. после, немного погодя; олунньуттан инньэ итийиэ после февраля потеплеет; саҥа дьылтан инньэ немного погодя после нового года; мантан инньэ после этого, с этого времени; отныне.

инньэ-манньа гын= делать то да сё; инньэ-манньа гынан харчыбын бүтэрдим то да сё — и деньги мой разошлись; инньэ-манньа диэ = говорить всякое (лишнее, непозволительное, небылицы и т. п.).

I
сыһ.
1. Букатын (ыраах). ☉ Там (не здесь, совсем далеко)
Мин уубун ыраахтан да ыраахтан баһабын, инньэ Улахан Эбэттэн. Суорун Омоллоон
Элбэхтэ айаннаабыт, инньэ Сэйимчээҥҥэ тиийтэлээн сылдьыбыт. «Кыым»
Дьэ уонна бу баччалаах дойдуга инньэ Дьокуускай улаҕата курдук оройуонтан оронон кэлэ турбутуҥ да баар. «ХС»
2. Адьас (өрдөөҕүтэ). ☉ Давнымдавно
Инньэ быгыһын атыылаһыллан баран тыытыллыбакка турбут испиир бытыылкалара кылбаччы сотуллан ыскаап иһигэр дьирибинэстилэр. Софр. Данилов
Инньэ эһэм-эбэм саҕаттан хоруонай буорбун тутан сылдьабын. М. Доҕордуурап
Өрүс тоҕойдуу көтөн ааһар сирэ буолан, бу манна инньэ былыргыттан ыла ыарыылаах сүөһүнү туталлар эбит. С. Федотов
II
инньэ гын - ити курдук оҥор, итинник гын. ☉ Поступать, делать так, таким образом
Оттон мин манна чэйдээтэхпинэ хайдаҕый? Инньэ гыныым! Суорун Омоллоон
[Маайыс:] Аҕаа, сибилигин киирэн, Чокуурапка кэпсээ. [Үчүгээйэп:] Инньэ эрэ гыннахха табыллар буолла. С. Ефремов
Урут ууга сынньанаары, тиэрэ түһэн харбыыра. Бу сырыыга эмиэ инньэ гыммыта. И. Федосеев; инньэ диэ - ити курдук эт, итинник саҥар. ☉ Следует говорить, сказать так
- Эр бэрдэ эбиккин, Эттэҕиҥ кэрэтин! - Оҕонньор инньэ диир, Уолугар мичээрдиир. Эллэй
[Сынаҕы Баай:] Эһэ арҕаҕын ааныгар диигин дуу? [Киис Бэргэн:] Ээ, инньэ диибин. И. Гоголев
[Маня:] Дьэ, муода да уолгун ээ. [Петя:] Хата бэйэҕин инньэ диэххэ сөп. С. Ефремов; инньэ <эрэ> диэмэ - ити курдук этимэ, итинник саҥарыма диэн буойан этии. ☉ Так не говори
Э, кэбис, инньэ диэмэ, олус улаханнык сананыма. Ньургун Боотур
Оо, инньэ эрэ диэмэ. Кырдьык, мин үөлээннээхтэрим үгүстэрин баттаҕа кыырыктыйбыт. С. Ефремов; инньэ диэн - 1) итинник, этиллибитин курдук. ☉ Вот так, таким образом; как сказано (делать, поступать и т. п.)
Ыл, инньэ диэн тылбаастыы охсон биэр. Амма Аччыгыйа
Инньэ диэн Костя таптыыр кинигэлэригэр суруллар. Н. Габышев
Инньэ диэн ааттыыр буол уонна барыта үчүгэй буолуо. И. Данилов; 2) ама. ☉ Неужели, неужто, разве
Инньэ диэн киниэхэ көҥүл сирэйгэ силлэтэ сылдьыахпыт дуу. Амма Аччыгыйа
Инньэ диэн сүөһүлэрбин сиэтэлээн кэбиһиэм дуо? М. Доҕордуурап. Инньэ диэн холкуоспуттан барыам дуо? А. Федоров
др.-тюрк. инче
III
сыһ. дьөһ.
1. Бириэмэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын ааттаммыт кэм кэнниттэн кэлин оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар (киэҥник туттуллубат). ☉ Выражая временные отношения, употребляется при указании на момент времени, после которого будет совершено действие (после, дальше)
Олунньуттан инньэ итийиэ.  Мин мантан инньэ сынньалаҥнык олоруохпун баҕарабын. Н. Габышев. Урукку курдук сабардаан олорбуттара мантан инньэ тохтоон иһиэ. Н. Никифоров
2. Миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын ааттаммыт сиртэн салгыы буоларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, места, дальше которого совершается действие (с, от, отсюда)
Бөһүөлэктэн инньэ суола үчүгэй этэ.  Кини Урал хайатын арҕаһыгар кэлэн турарын, мантан инньэ Европа Россията бүтэн, Сибирь саҕаланарын өйдөөбүтэ. П. Филиппов
Мантан инньэ үрэҕэ, маһа суох туундаранан барар. Н. Габышев

ситим сыһыан холб.
1. Саҥарааччы урут этиллибиттэри түмэн, түмүктээн этиитин көрдөрөр. ☉ Употребляется для выражения субъективного обобщения, придания высказыванию значения вывода (итак, таким образом)
Сүөдэр, инньэ гынан, ийэ-аҕа диэн, уруу-аймах диэн суоҕа дуу? А. Софронов
Инньэ гынан, икки хонон баран, Ньукууһу батыһыннаран, оскуолаҕа барда. Суорун Омоллоон
Инньэ гынан, тохсус застава олорбут сирэ тиһэҕэр бигэтик быһаарыллыбыта. ССС БК
2. Этиллэр санааны урут этиллибиттэргэ содул, түмүк быһыытынан холбооһуну көрдөрөр. ☉ Используется для присоединения высказываемой мысли к предыдущим, указывая на то, что в ней сообщается результат, следствие того, о чем говорилось ранее (поэтому, так что)
Дьокуускай итэҕэһэ онтон билиҥҥэ диэри биир - киниэхэ күөх, отмас суох. Инньэ гынан, киһи, саас эрэ буоллар, тыаны, күөҕү олус ахтар. Суорун Омоллоон
Онон уруогуҥ дьаалатынан устан барда. Инньэ гынан, туруоруммут сыалгын кыайан ситиспэтиҥ. Софр. Данилов
Саҥа аҕам сүрдээх таҥараһыт идэлээх киһи этэ. Инньэ гынан миигин, иитэ ылаат, таҥара малыыппатыгар үөрэппитинэн барбыта. Н. Габышев
3. Холбуу этии иһигэр төрүөт суолталаах ситим тыл оруолун толорор. ☉ Выполняет роль причинного союза в сложноподчиненном предложении (поэтому, потому и)
Оччотооҕу мин ааҕарбар сөптөөх кинигэ диэн суоҕа, инньэ гынан, биир ааҕар кинигэлэрин ааҕан барбытым. Н. Габышев

сыһыан холб. Саҥарааччы кэпсэтээччи этиитигэр сөбүлэспэккэ, оннук буолбат диэн утарсыытын көрдөрөр. ☉ Выражает несогласие или отрицание говорящего (не так конечно, разве можно так, не надо так говорить)
Тойонуом, инньэ диэн баара дуо, ыраас үбүм хааларыгар тиийдэ. Н. Неустроев
- Чэ, син, онон-манан кыбытан, Солко Миитэрэй күһүн атыылыыр оттоноро буолуо. - Ээ, инньэ диэн баар дуо. Быйыл кэргэним өлөн тэмтэрийэн, үлэм күнэ букатын дуона суох. С. Ефремов
- Үлтү тэпсэн баран уокка биэриэм. - Кэбис, кэбис, инньэ диэн баара дуо. «ХС»

инньэ-манньа гынан - хайдах сатанарынан, ону-маны гынан. ☉ Делая то да сё (разное, все что угодно)
Инньэ-манньа гынан харчыбын бүтэрдим.  Муҥнанан-муҥнанан булара - Буоссалаах да эбит, Инньэ-манньа гынан иитэрэ Иҥэмтэлээх да эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй; инньэ-манньа диэ - ол-бу диэ, ордукхоһу саҥар. ☉ Говорить то да сё (разное, все что угодно)
Ыарахан тыыннаах Ыар санаалаах Ытык ыалбыт ыаматын Инньэ-манньа диэтэххэ - Иҥнэри көрөн, Иэстии сылдьыахтара... П. Ойуунускай
Инньэ-манньа дэһэннэр, Бигэ тылы бэрсиһэннэр Чурум-Чурумчуку Чупчуруйдаан обургу Үрүҥ тыынын өллөйдүүр Үтүө ньыманы төрүттүүр. Эллэй

n. needle; инньэлик n. needle-case, needle cushion