втроём, трое.

туохт. Үһүө буол. ☉ Собираться, группироваться втроём
Дьэ, бу оҕолор аны бүгүн үһүөлэспиттэр. Ханна-ханна тиийэллэр? «ХС»

I частица модальная выражает невероятность высказываемой мысли вряд ли, неужели, едва ли; билэллэр үһүө вряд ли они узнают; аны кэлэн булар үһүбүөн теперь-то едва ли найду; албынныыр үһүө неужели обманет; аны биэрэр да үһүбүөт больше ни за что не дадим.
II втроём; үһүө буолан бардылар они ушли втроём.

хомуур ахс. аат. Үс буолан (бары). ☉ Собравшись втроём, все трое
Онтон: «Чэ, оччоҕо үһүөн тахсыахха», — диэн үһүөн анньыы киллэрэ тахсыбыттар. Суорун Омоллоон
Үһүөн тус-туспа тарҕастыбыт. Мин үчүгэй талах төрдүн буллум. Т. Сметанин
Биһиги үһүөн даҕаны ол үрэхпитигэр баран кэлэрбит буоллар, дойдубут үөрүөх этэ. И. Федосеев

I 1) тянуть, тащить; сыарҕаны тарт = тянуть сани; үһүөн нэһиилэ тардан таһаардыбыт мы втроём вытащили с большим трудом что-л.; 2) сводить судорогой; атаҕым иҥиирэ тарта мне ногу свело судорогой (букв. у меня потянуло жилу ноги); хараҕым анна тардар у меня дёргается под глазом (по народной примете это к горю, слезам); этэ тардар он судорожно дёрнулся (напр. от испуга); 3) неводить, ловить неводом; быйыл биһиги күөлбүтүн тарпатахтара в этом году в нашем озере не неводили; 4) молотить (хлеб); 5) разрывать, раздирать (добычу — о хищниках); бөрө табаны тарпыт волк разодрал оленя; 6) охот, настораживать; эһэҕэ саанан айа тарпыттар на медведя насторожили ружьё-самострел; 7) разбивать, раскидывать (напр. палатку); натягивать (напр. полог); кумаартан буолах тарт = натянуть полог от комаров; 8) садиться (о материи); ырбаахым тардан хаалбыт моя рубашка сёла (после стирки); 9) подавать (кушанья); накрывать на стол; 10) высыхать (обычно о воде в поймах); 11) перен. собирать, созывать, привлекать; элбэх киһини от үлэтигэр тарпыттар на сенокос собрали много народу; ыччаты бэйэтин диэки тарпыт он привлёк на свою сторону молодёжь; 12) перен. тянуть, влечь, привлекать; киһини төрөөбүт сирэ тардар человека влекут его родные места; 13) перен. задерживать кого-что-л., препятствовать кому-чему-л.; күнү-дьылы тардыма ! не тяни время!; айан дьонун тардымаҥ не задерживайте путников; 14) уст. взимать, собирать (подать, налог); ыраахтааҕы суолун тарт = взимать подать; 15) в сочет. с нек-рыми нареч. означает резкость, быстроту действия; быһа тарт = порвать, разорвать (с силой); хайа тарт = разорвать (дёрнув с силой); тоҕо тарт = а) разнести, разорвать; б) разлить; рассыпать; 16) в сочет. с деепр. на =а, =ыы основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает ускоренность, быстроту действия: бара тарт = идти, отправляться скорее; тура тарт = быстро встать, вскочить # тардар тымырдаах (или иҥиирдээх ) чувствительный, впечатлительный; нервный (букв. с дёргающимися нервами).
II курить; табахта тарт = курить табак.

I
хомуур ахс. аат. Үс буолан. ☉ Трое, втроём
Биирдэ хоту Дьааҥыттан тоҥустар үһүө буолан төрдүһүн Кыбый-Табый диэн удаҕаннаах бу дойдуга Бэрт Хараҕа көрүлүү, оонньуу киирэллэр. Саха фольк. Балтыбыныын, бырааппыныын үһүө буолан ханнык эрэ наадаҕа эргэ балаҕаҥҥа бардыбыт. Т. Сметанин
II
эб. Этиллэр санаа төттөрү өйдөбүлүн бигэргэтиигэ эрэмньини көрдөрөр. ☉ Выражает уверенность в невероятности высказываемой мысли, утверждая противоположный смысл (вряд ли, едва ли, разве)
«Ыраахтааҕы куһаҕан, баайдар батталлаахтар», — диэн кытарыҥныырын Бобров хааллара охсубут үһүө. Амма Аччыгыйа
Учуутал киһи сымыйалаабыт үһүө. Софр. Данилов
Дьиэтиттэн-уотуттан үүрүллүбүт киһи үҥэр таҥараҕа үтүөнү саныыр үһүө. А. Фёдоров
△ Күүһүрдэр, түмүктүүр, мэлдьэһэр суолталаах сыһыан тыллардаах, эбиискэлэрдээх, модальнай холбоһуктардаах, ыйытар тыллардаах контекска бигэргэтэр дэгэттэнэр. ☉ В контексте с модальными словами, частицами, сочетаниями, вопросительными словами имеет усилительное, заключающее, отрицательное значение
Ээ, оттон аҕалбакка, кини бэйэлээх туох улахан наадаҕа кэлбит үһүө. Амма Аччыгыйа
Оо, кэбис, киһи барыта кини курдук үһүө. Софр. Данилов
Хайа, тоҕо муналлар үһүө. Күндэ
△ Этиллэр предмет бу баар уонна бастакы, иккис сирэйгэ турар туохтуурдары кытта туттуллар буоллаҕына, ордук эрэллээх, риторическай ыйытыыга чугас дэгэттэнэр. ☉ Когда предмет речи налицо и частица примыкает к глаголам первого и второго лица, приобретает оттенок, приближающийся к значению риторического вопроса
Хаһан да умнар үһүбүөт. А. Софронов
Буруйдаах үһүбүөн билигин Эдэркээн уон аҕыс саастаахпар. П. Тобуруокап
Эһигиттэн хаалар үһүбүөн. Күндэ
Аласов сордоох, силлибэт сиргиттэн ама ылларбатах үһүгүөн! Софр. Данилов
△ Ордук үһүс сирэйгэ турар уонна кэлэр бириэмэ буолар хайааһыны көрдөрөр туохтуурдары кытта саарбахтааһын дэгэттэнэр. ☉ С глаголами третьего лица, действия которого представляются в будущем маловероятными, имеет оттенок сомнения
Ама, буруйа суох ыраас киһини буруйдууллар үһүө. А. Софронов
Ол биһигинньиктэри кытта бу ыыспаҕа олорор үһүө. С. Ефремов
Баҕар, мааны киһи бэйэтин тылын толоруо. Ама, албынныр үһүө, — диир Сэргэй мунаарар курдук. А. Фёдоров
△ Арыт үгэргиир-сэмэлиир дэгэттэнэр (намыһах интонациянан этиллэр). ☉ Иногда имеет оттенок иронии и упрёка (произносится с пониженной интонацией)
Микиитэни субу көрбүт үһүбүөт. Амма Аччыгыйа
Аска кыһанаргар бу курдук сылдьар үһүгүөн. Суорун Омоллоон