уст. наружное покрытие чего-л.; таспа туоһа берёста для покрытия (напр. у расы).

физ. гальванический; гальваническай элемент гальванический элемент.

аат. Ардах кэнниттэн, хаар ууллубутуттан эбэтэр быстах кэмҥэ уу халыйан киирбититтэн хаалбыт, буорга кыайан иҥэ илик чычаас уу. ☉ Небольшое углубление на поверхности земли или какого-л. покрытия (напр., асфальта), наполненное дождевой или подпочвенной водой, лужа
Чалбах кытыытыгар чооруостар сырсан догдороҥноһоллор. Амма Аччыгыйа
Быйыл мин чалбах тахсыытын Үөрэ да кэтэстим. Дьуон Дьаҥылы
Чалбахха, күрдьүк да хаарга Күн бытархайа ыһыллар. Баал Хабырыыс
♦ Чалбаҕы таһыйар — ууну таһы- йар диэн курдук (көр уу I). Чалбаҕы таһыйар кэпсээннээх киһи. Чалбах курдугунан көр — мээнэнэн, иччитэ суоҕунан көр. ☉ Смотреть бессмысленным взглядом
Түрмэ начаалынньыга маҥнай өйдөөбөккө чалбах курдугунан көрөн турбахтаата. Н. Якутскай
Мааҕын чинэччи туттубута ханна да суох буолан хаалла, баттаҕа арбайда, хараҕын чалбах курдугунан көрөн кэбистэ. В. Ойуурускай. Чалбах харах кэпс. — оттомо, толкуйа суох көрүү. ☉ Бессмысленный взгляд.
◊ Чалбах ото бот. — олорон хаалбыт чалбах уутун ото. ☉ Лужница водяная. Күөл кытыытыгар чалбах ото үүммүт
ср. др.-тюрк. чалпах ‘грязь, нечистоты’, туркм. чалпав ‘лужа, болото’, бур. шалбааг ‘лужа’

I
1. аат.
1. Чараас гына хаптаччы тыырыллыбыт мас, уһун чараас тымтык, сарт (хол., тымтай, түннүк оҥорорго, эчэйбит уҥуоҕу тутарга). ☉ Лучина, лучинка
Убаачаа, тыаҕа тахсан хаппыт талахта булан тыыр уонна чарта оҥор. М. Попов
Хатыҥ мастан хайытан, чарт оҥорон тыһаҕас иҥииринэн атаҕын хам баайан кэбистэ. ИПН АОК
Көтөр оҕото турар сирин тус-туспа араарыллар, мас чардынан быыһанар. ЛЕВ ССКИиС
2. Дьиэ эркинигэр сыбаҕы туттарарга аналлаах синньигэс тымтык, тутуу матырыйаала. ☉ Тонкая деревянная планка для покрытия крыш или для обрешётки стен под штукатурку, дранка
Чарт анныгар баатаны, ханапаакыны, сэбирдэҕи эбэтэр муоҕу угуллар. МКББ
Чарт саайыыта. АВН КХАТО
2. даҕ. суолт. Чараас гына тыырыллыбыт маһынан, тымтыгынан, сардынан оҥоһуллубут. ☉ Сплетённый из лучинок, лучиночный, драночный. Кыыс бэйэтигэр улахан чарт холлоҕоһу ылар. Саха сэһ
1977
Чарт түннүктэринэн нөҥүө сааскы күн сырдык сардаҥаларын дьиэҕэ кутар. И. Федосеев
Чарт иһиккэ аҕыс сымыыт уонна мөһөөччүккэ икки киилэ кэриҥэ бурдук баара. ПП Дь
◊ Чарт тымтай көр тымтай
Оҕонньор туран чарт тымтайын ылан дьиэтин диэки хаамта. М. Доҕордуурап
Дьиэ кэнниттэн улахан баҕайы чарт тымтайдаах дьахтар тахсан кэлбитэ. Г. Колесов
ср. др.-тюрк. чарт ‘кусочек, частица’, йар ‘рассекать, расщеплять’
II
тыаһы үт. т. Чаччыгыныар саҥатын үтүктэр тыл. ☉ Подражание резкому трескучему звуку, издаваемому дроздом, крик дрозда
Чаччыгыныар «чарт-чарт» дии түһээт, тоҥсуйан саайда. Ф. Филиппов

м. 1. хим. элемент; химический элемент химическэй элемент; гальванический элемент гальваническай элемент; 2. (составная часть целого) элемент, өрүт; основные элементы произведения айымньы сүрүн элеменнэрэ; 3. элементы мн. (представители общественной среды) элеменнэр; прогрессивные элементы общества общество прогрессивнай элеменнэрэ.