аат. Тутууга туттуллар гиипсэ. ☉ Алебастр, строительный гипс
Алебастры гиипсэни уматан ылаллар, ону тутууга: дьиэни штукатууркалыырга, өрөмүөҥҥэ эҥин тутталлар. ХОДь
Арай, биирдэ, улахан мас дьааһыкка алебастры, испиэскэни, холбуу былаан суурайа турдаҕына, Татыйаас кэлэн, көмөлөһөн барда. В. Протодьяконов

гидраттар (туспа өлүүскэ (индивидуальные частицы) быһыытынан холбоһукка кыттыбыт уу молекулардаах химическэй холбоһуктар. Үксүгэр кристалл туруктаах буолаллар: гиипсэ, карналлит, алтан купоруоһа о. д. а.)

туохт. Тостубут, бүлгүрүйбүт уҥуохха гиипсэнэн бэрэбээскэтэ оҥор. ☉ Гипсовать, накладывать гипс
Быраас илиитин гиипсэлээтэ. Луха илиитэ, атаҕа эчэйбитин быраастар гиипсэлээн сытыараллар. М. Доҕордуурап

мэһий диэнтэн хай
аата. Тииһи оҥорор быраастар бары солото суохтар — кыҥастаһыы, аалыы, хасыһыы, эмиэ да чааскыга гиипсэнэн тиэстэ мэһийиитэ, айахха симии, киэп оҥоһуута. «Кыым»

аат.
1. эмп. Тостубут сиргэ гиипсэлээх бэрэбээскэнэн баайыы (туттарыы). ☉ Гипсование (переломов).
2. Гиипсэни киллэрэн почваны тупсарыы ньымата. ☉ Гипсование (почвы)
Гиипсэлээһин - хара, каштановай буордаах уо. д. а. почваларга тарҕаммыт тураҥнаах уонна тураҥ ардайдаах почвалары тупсарыы ньымата. СОТ

уруһуйдаа диэнтэн хай
аата. А. Бродников дьоҕура оскуолаҕа үөрэнэр сылларыгар кылаас уонна оскуола хаһыаттарыгар уруһуйдааһынтан, дьиэтигэр мастан, туойтан араас кыыллары, көтөрдөрү оҥорууттан саҕаламмыта. «Чолбон»
Кини ордук сөбүлүүр дьарыга — оскуола эркин хаһыатыгар уруһуйдааһын, туойунан эбэтэр гиипсэнэн кылааска араас киэргэтиилэри оҥоруу. Дьиэ к. Саша успуордунан, уруһуйдааһынынан, муусуканан, уһанар идэнэн да кэрэхсээн дьарыктанар. КВН ҮөКИиО

гиипсэлээһин (физическэй-химическэй, биологическай туругун тупсарарга уонна солоҕун, тууһун аҕыйатарга анаан кырыс буорга гиипсэни киллэ-рии. Г. үксүн тураннаах сирдэргэ оноһуллар.)

туохт.
1. кэпс. Оһо быһыытый (бааһы этэргэ); үтүөрэн бар. ☉ Заживать, затягиваться (о ране); идти на выздоровление, на поправку
Ньургууна икки илиитинэн тобугун имэриммэхтиир, атаҕын ыарыыта арыый урудуйан барда. А. Сыромятникова
[Боккуойа:] Доруобуйаҥ үчүгэй буоллаҕына бэрт, ыарыыҥ урудуйан да барыан сөп этэ. И. Сысолятин. Гиипсэтин хат оҥордулар, хата, уҥуоҕа тутуһуох курдук буолбут, бааһа урудуйа оспут. Түһүлгэҕэ т.
2. Арыый сэллээ, намыраа (хол., силлиэни этэргэ). ☉ Затихать, ослабевать (напр., о буре)
Буурҕа хаарынан бурҕачыйара арыый урудуйбукка дылыта. А. Сыромятникова
3. көсп. Сыыйа умнуллан бар, аас (хол., аһыыны, ыар санааны этэргэ). ☉ Постепенно утихать, забываться (напр., о горе)
Дмитрий Иванович сүгэһэр оҥостор санаата арыый урудуйан барбыта. В. Яковлев
Аһыыта арыый урудуйан, ол алааска күһээбитэ уонна соҕуруу көппүтэ. Р. Кулаковскай
Ийэлэрин-аҕаларын, дойдуларын ахтылҕана арыый урудуйа быһыытыйда. «Чолбон»
ср. монг. урьших ‘высыхать на воздухе (о мясе)’