I грудина, грудная кость (у птицы); кус бөтүөнэ грудина утки; көтөр бөтүөнүн уҥуоҕа грудная кость птицы.
II разг. бидон.

тонкие хрящевые части рёбер, прилегающие к грудине (считаются лучшей частью говяжьей туши).

I
аат.
1. Көтөр түөһэ, түөһүн уҥуоҕа. ☉ Грудь, грудина у птиц
Сиһин тоноҕоһо, ойоҕосторо уонна оҥочоҕо маарынныыр түөһүн кэтит уҥуоҕа — бөтүөнэ көтөр агдакатын үөскэтэллэр: бөтүөнэ алын өттүгэр үрдүк тараах — киил уҥуохтаах. ББЕ З
2. түөлбэ. Көтөрү эттииргэ окумалын, түөһүн этиттэн кытта ылан, туспа быһыллыбыта. ☉ При разделке туши птицы: плечевой сустав с частью грудной мякоти
Киһим улар аҥаар бөтүөнүн, иһитин «иччилээн», ордорон кэбистэ. Н. Заболоцкай
II
аат., кэпс. Быһа холоон икки-үс эбэтэр 40 л убаҕас киириэн сөптөөх, силииндир курдук гынан баран, айаҕын диэкинэн кыарыыр, хаппахтанар тимир (сыыҥкабай) эбэтэр хоппуруон иһит. ☉ Бидон (жестяной сосуд цилиндрической формы с крышкой)
Титииктэр диэкиттэн элбэх баҕайы бөтүөн иһити тиэйбит тэлиэгэни аҕаллылар. Эрилик Эристиин
Табаарыһым аах бөтүөҥҥэ толору сүөгэй кэһиилээтилэр. «Чолбон»

аат., эргэр.
1. Урут сахаларга: бэриэнньик курдук моонньугар иилинэн кэтэр ичигэс түөс таҥаһа. ☉ В старину у якутов: тёплый передник, нагрудник
Уоттаах саһыл кутуруктуун уорҕата түһүлүктээх. Саха фольк. Үлэ дьоно түһүлүк диэн, моонньунан кэтиллэр ичигэс түөс таҥаһын кэтэллэрэ. СНЕ ӨОДь. Бу дойду дьоно кэтэр мукуу бэргэһэлэрэ, түһүлүктэрэ, саҥыйахтара …… барыта таба тириититтэн уонна тыһыттан тигиллибиттэр. ЭБЭ ДьА
2. Өҥнөөх сукунаттан биитэр сарыыттан тигиллибит, араас киэргэтиилээх түөс таҥаһа. ☉ Разукрашенный женский нагрудник, сшитый из сукна или замши
Кинилэртэн [дьахталлартан] ордук баайдара үрүҥ көмүстэн, боруонсаттан уонна алтантан оҥоһуллубут киэргэллэрдээх килиэ-халаа түһүлүктээх эбит. ЭБЭ ДьА. Кыыс оҕо, дьахтар түһүлүгэ олус сиэдэрэй ойуулаах-дьарҕаалаах буолар. НБФ-МУу СОБ
Ол дьахтар аны кырынаас тириитин аттаран түһүлүк тиктэн, саал былаат оннугар моонньун сөрөнүөхтээх үһү. «Кыым»
ср. др.-тюрк., тюрк. төш ‘грудь, грудина’

I
туохт.
1. Иҥэн-тоҥон, төрдүн-төбөтүн хаһыс, билэ сатаа (туох эмэ уруккуну, ааспыты). ☉ Расспрашивать, разузнавать, допытываться до мелочей (напр., о прошлом)
Төрүттэрин түөспүттэрэ — уруулуу буолан таҕыстылар. Эрилик Эристиин
Төһө да кыһалҕалаахтык иитиллибитим иһин, оҕо сылдьан кэрэхсээбитим, түөстэххэ, бука, үгүс буолуо. ЫКТ
Өбүгэлэрбит олорон ааспыт олохторун түгэҕиттэн түөһэн, барытын үөрэтэн билэрбитигэр аан аһылынна. МАП ЧУу
2. сөбүлээб. Киһи истиэн баҕарбатын аҕын, кэпсээ. ☉ Ворошить прошлое
Бу оҕонньор, ону-маны түөһэҥҥин. «Түксү, түксү, күтүр өстөөх! Түөһүмэ, ол оҕонньору», — Илибиэтэ эмээхсин маҥан сирэйэ кыһыл эбир буолла, ыксаата. Болот Боотур
Туох даа, хотуой, бу оҕонньор тугу түөһэрий? И. Семёнов
Обот-соллоҥ муҥутаан, били Куртах [киһи аата] дьаабыламмытын түөһэр дуу, тугуй? Н. Заболоцкай
II
аат. Киһи-сүөһү көҥдөй көхсүн үөһээ илин өттө; агдака ис өттө. ☉ Грудь, грудная кость, грудина
Ньургун Мичикээһи түөскэ «кип» гына тэбэрин кытта, киһитэ чалбахха тиэрэ таһылынна. У. Нуолур
Симиирэп мөтөллүбүт түөстээх, бэрт бөҕө көрүҥнээх киһи. Э. Соколов
Кырыымпаны түөстэригэр тирээн олорон, хаҥас илиилэринэн оонньууллар. ЧАИ СБМИ
△ Дьахтар эмиийэ. ☉ Женская грудь. Саҥа төрөөбүт дьахтар түөһүн тымнытыа суохтаах
♦ Түөс аҥаара кэпс. — уста кээмэйэ: киһи түөһүн ортотуттан туора ууммут илиитин төбөтүгэр диэри. ☉ Мера длины, равная расстоянию от середины груди до кончика среднего пальца вытянутой в сторону руки. Устата, арааһа, түөс аҥаара баар быһыылаах. Түөскүн охсун (кырбан, тоҥсун) — кыра да үтүөҕүнөҥөҕүн аах, онон өҥнөн таҕыс; тугунан эмэ аһара киэн тутун. ☉ соотв. бить себя в грудь
Омугумсуйуу, мин атын омуктан ордук омук оҕотобун диэн түөһү охсунуу, бука, ис култуура тиийбэтиттэн буолуо дии саныыбын. «Кыым». Түөскүнэн тэл — туох эмэ улахан эрэйи-кыһалҕаны, моһолу көрүс, ону аас. ☉ Преодолевать какие-л. трудности, препятствия
Афганистан алдьархайын түөһүнэн тэлбит уол бэрт үөрүйэхтик ытыалаан тибиирдибитэ. Күрүлгэн. Түөскэр силлии (силлэнэ) сыт кэпс. — түбүккүттэн төлөрүйэн, босхолонон көҥүл сырыт. ☉ соотв. плевать в потолок
Туһааннаах үлэҕин бүтэрдиҥ эрэ, таах түөскэр силлии-силлии өһүө баһын ааҕа сытыахтааххын. Э. Соколов. Түөстэн көтүрүөһүн көтүрэн ылбыт курдук күҥэтийдэ — аһара кэлэйдэ. ☉ Сильно разочароваться в чём-л.. Хапкааныгар хаптарбыт куобаҕын кэмигэр көрбөккө бөрөҕө сиэппитин көрөн, оҕонньор бэйэтэ бэйэтиттэн түөстэн көтүрүөһүн көтүрэн ылбыт курдук күҥэтийдэ. Түөһүҥ эриэнин көрдөр – көстөрүн курдук быстар дьадаҥыбын, онон биэрэр тугум да суох диэн иэскин, төлүөхтээххин көлбөрүтүн, куотуна сатаа. ☉ Уклониться, отказаться от уплаты долга за неимением средств (букв. показал пестроту своей груди)
Дьэ, ити киһи түөһүн эриэнин көрдөрүө эрэ диэбэтэҕим. «ХС». Тылгын <түөскэр диэри> былас таһаар (түһэр) көр былас II. Уолаттар куттаммыттар, ыксаабыттар аҕай, тылларын түөстэригэр диэри былас таһааран сүүрэн аҕай иһэллэр эбит
◊ Түөс аҥаара — сүөһү, кыыл этин түөһүн аҥаара. ☉ Половина грудины туши животного, зверя
Киһи ылыан сөптөөх, арай, эмис түөс аҥаара сытар эбит. Р. Кулаковскай
Мин дойдубуттан тыһаҕас түөһүн аҥаара киирбитэ. КНЗ ОО. Түөс симэҕэ (илин кэбиһэр) — анал оҥоһуулаах дьахтар түөһүгэр кэтэр киэргэлэ (хол., үрүҥ, кыһыл көмүс). ☉ Женские нагрудные украшения (напр., из золота, серебра)
Түөс симэҕин ойуута-оһуора барыта тус-туһунан суолталаах буолар. «Кыым». Түөс тыла — киһи түөһүн өҥүргэһин уҥуоҕун алын уһугунааҕы чороҕоро. ☉ Костный выступ в виде язычка в нижней части грудины (у человека, животных), мечевидный отросток
Тоҕус уон бууттаах тааһы Уйбааскы чэпчэки баҕайытык түөһүн тылыгар дылы өрө тарпыт. Саха ост. I. Түөс уҥуоҕа анат. – киһи, кыыл-сүөһү агдата түөскэ кэлэн холбоһор уҥуоҕа. ☉ Кость, соединяющая передние части рёбер у человека, животных, грудина. Түөһүн уҥуоҕун диэкинэн ыалдьар. Сүөһүлэрин этин түөһүн уҥуоҕун аҕалара быһыта охсуталаата
др.-тюрк., тюрк. төш