губить, истреблять, уничтожать; өстөөҕү өһөр = уничтожить врага.

1) давать кому-л. убойный скот; 2) перен. разг. губить, делать жертвой; абааһыга идэһэлээтиҥ ты отдал меня в жертву злому духу.

III несов. кого-что 1. тимирт; топить суда неприятеля өстөөх судноларын тимирт; 2. перен. разг. (губить) кем, тэбис, елер; топить живое дело тыыннаах дьыаланы кем.

ржавчина; тимири дьэбин сиир , киһини — санаа посл. железо губит ржавчина, а человека — думы # дьэбин уоһуй = насупиться, нахмуриться.

туохт.
1. Харыстаабакка, харса суох өлөртөө. ☉ Безжалостно убивать, уничтожать, истреблять в большом количестве
Киһи бөрөнү баҕас харса суох кыдыйыахтаах. Амма Аччыгыйа
Хаһыаттарга суруллан хаалбытынан, кини соҕотох биир кыргыһыыга бүлүмүөтүнэн сүүрбэ алта фашиһы кыдыйбыт. Д. Кустуров
Кинини [чубукуну] да харса суох кыдыйан аҕыйаттыбыт. М. Доҕордуурап
2. көсп. Өрө туран, олус тарҕанан (элбэх киһини өлөр, сутуй). ☉ Губить, уносить жизни, косить (напр., эпидемия, мор)
Туох даҕаны медицинскэй көмө суоҕуттан, дьаҥ турдаҕына, дьону аҥаар кырыытыттан кыдыйара. И. Аргунов
3. көсп. Аҥаар уһугуттан саҕалаан олоччу быһыта оҕус, кэрт, охсон ыл. ☉ Безжалостно вырубать или скашивать все, что растет
Сытыы быһыччабын сулбу тардан ылаат, бу талаҕы кыдыйан киирэн бардым. Н. Заболоцкай
Билиҥҥи «Хочо» холкуос үрэҕин отун сүүрбэччэотучча от охсор массыынанан килэччи кыдыйан ылабыт. Л. Габышев
Ыччаттар уонна куорат олохтоохторо бу бэстэри бэйэлэрин илиилэринэн кыдыйарга күһэллибиттэрэ. А. Сыромятникова
ср. др.-тюрк. хыдат ‘уничтожать, губить’

туохт.
1. Туох эмэ биилээҕинэн охсон быс, кэрчиктээ. ☉ Рубить, резать
[Кыра Уйбаан] килиин сүгэнэн мас кэрдэн аҕыйахтык ууммахтаатаҕына, баараҕай тиит охтон сараадыйбытынан барар. Амма Аччыгыйа
Үүнэр буоргутун үөҕүмэҥ, Олорор мутуккутун кэрдимэҥ! С. Данилов
Күн аайы хараҥаҕа туран ойуурга мас кэрдэрэ, мутукча хомуйара, лабаа тоһутара. И. Данилов
2. Харса-хабыра суох өлөр-өһөр (ордук уһуктаах, биилээх сэбинэн). ☉ Уничтожать, убивать, губить беспощадно (обычно холодным оружием)
Сааҕын бырах! Кэрдэн кэбиһиэм! Амма Аччыгыйа
Дьэ иэдээн бөҕөнү оҥордо: биир титиик сүөһүнү кэрдэн кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
Чулуу дьону кэрдибит хаан өстөөхтөн ситиһиэхпит, иэстэһиэхпит! — диэтэ Николай. А. Сыромятникова
др.-тюрк., тюрк. керт

туохт.
1. Кырган, кыдыйан кэбис, суох оҥор (хол., өстөөхтөрү). ☉ Губить, истреблять, уничтожать (напр., врагов)
Онтон Охооно эмээхсин Мэник Мэнигийээннээххэ киирэн: «Дьэ, өлөрбүккүт, өһөрбүккүт, алдьаппыккыт!» – диэн баран, тутуталаары гыммыт. Суорун Омоллоон
Өстөөх бииһин өһөрдүбүт. Эллэй
Өстөөхтөрү өһөрөөрү кырыылардаах Өргөстөөх ыстыыгы Өрө тутан иһэбин. Е. Иванова
2. Уоту умулуннар, уоту (уоттаах чоҕу) күлүнэн көмп. ☉ Гасить, погасить огонь (засыпав золой, напр., в печке)
Оһох уотун күлүнэн көмөн, өһөрөн кэбиһэллэр. Күннүк Уурастыырап
Тахсыбыттара: ыаллара ойууннарын кыырдараары, уоттарын өһөрөн, борук-сорукка олороллор эбит. Болот Боотур
3. көсп. Суох оҥор, буортулаа (хол., үөрүүнү). ☉ Испортить (напр., радостное настроение). Дьон настарыанньатын өһөрүмэ
□ Оһоҕум унаар буруотун өһөрүмэ. Айталын
ср. др.-тюрк. өшэр ‘темнеть, мутнеть (о глазах)’, др.-тюрк. өчүр ‘гасить, тушить; уничтожать’

бааһыр диэнтэн дьаһ
туһ. Бандьыыттар аппын өлөрдүлэр. Бэйэбин бааһыртылар, манна иһэллэр. Н. Якутскай
О, сааскы хочо барахсан, төһө да сэрии уот уллуҥаҕа тоҕо кэстэр, чөҥөрүччү бааһыртар, онон-манан бүтүн кырса чэлгийбитэ үчүгэйиэн! Суорун Омоллоон
Кинини эһэ тыҥыраҕа онон-манан бааһырпыт. Н. Павлов
Кини тиити кэтэх өттүн кыратык бааһырдан биэрэр. «ЭК»
♦ Сири <буору> бааһырдан сылдьар – тугу да кыайбат-хоппот буолбут киһини (хол., кырдьаҕаһы) аһынан этии. ☉ Сочувственные слова, высказываемые по отношению к немощным (напр., по старости)
Ол тулаайах, аҥаардас эрэйдээх таах сири эрэ бааһырда сырыттаҕыҥ эбээт. С. Ефремов
Дууһалаах эрэ буолан сири бааһырда сылдьабын. Оҕонньорум муҥнаах иэдэйдэ, кырыйда, урукку күүс-күдэх эстибитэ. «ХС». Сири <буору> бааһырт – сир кырсын алдьат (саха өйдүүрүнэн сир кырсын мээнэ алдьатар сэттээх). ☉ Губить без нужды верхний слой земли, портить целину (это, по понятиям якутов, наказуемо и влечет за собой непременную кару, возмездие)
Буддийскай итэҕэл быһыытынан монголлар сири бааһырдары улахан айыынан ааҕаллара. И. Федосеев
Ким дьаһалай, бу? Сири дьуккурутумаҥ! Сири бааһырдымаҥ! А. Сыромятникова

туохт.
1. Тугу эмэ суох оҥор, сүтэр. ☉ Уничтожать, терять что-л. Аспытын барытын мэлиттибит
 Бирикээсчиттээн сылдьаммын биэс тыһыынчаны мэлитэн үс сы л олорон турардаахпын. М. Доҕордуурап
Оҕон ньор суругу былдьаан ылыа, мэлитиэ. Н. Габышев
[Оҕонньор уолугар:] Ти һэх табаларбытын мэлиппиккин! Туох ааттаах эйигин уодьуганныа буолуой? «ХС»
2. Кими, тугу эмэ суох оҥор, өлөрөһөр. ☉ Уничтожать, убивать, губить, ли шать жизни кого-л.
Аҕабын күн сириттэн мэлиппит фашистарга абарабын. И. Федосеев
Кинини доҕотторун кытта бииргэ Киһи Уҥуохтаах тумулга мэлиттэхтэрэ диэн сүрэхтэрэ сэрэйдэ. А. Сыромятникова
3. көсп. Тугу эмэ иҥсэлээхтик сиэ, аһаа. ☉ Уничтожить, слопать, умять
Хабырыыс биир собону сиэн бүтэриэр диэри [Тыаһыт] уонча собону мэлиттэ. И. Гоголев
Мин өтөр буола-буола киниэхэ дьарҕааны кыыратабын, кини ону мэлитэн иһэр уонна арахсар аата суох. Н. Заболоцкай
Аҕалара толору иһиттээх-хомуостаах остуол уһугар олорон, икки кэтилиэти мэлиттэ. Н. Габышев

туохт.
1. Тугу эмэ түҥнэһиннэр, умса ыыт. ☉ Опрокинуть вверх дном, потопить что-л. Оҥочону умсар.
2. Сыалыгар тиийбэккэ умса тэбэр (мөлтөх тэбиилээх саа туһунан). ☉ Недотянуть до цели (о ружейном выстреле)
Чөкчөҥөтө олус улаханнык көстөр буолан, [саа] нэмин булларбакка арыт умсарар, ол иһин сыалын аччатан биэрдим. Я. Семёнов
3. көсп. Кими эмэ түҥнэр, самнары баттаа, эһэн таһаар. ☉ Ломать жизнь, карьеру кому-л., губить, топить кого-л.
Сорохтор Илья Егоровиһы умсарарга дьорҕойо, үлэлии сатаабыттарын история, кырдьыгы көрүү быыһаан турар. В. Протодьяконов
Миигин соҕотох оҥорбут, киһи аатыттан аһарбыт, чыыннаах-хааннаах буолан умсарбыт эн тураҕын! А. Сыромятникова
[Күүһүн-уоҕун үгэнигэр сылдьаахтыыр] киһини умсарбыттар эбээт. Л. Толстой (тылб.)
4. көсп. Кими, тугу эмэ суох гын, өлөр. ☉ Сразить, уничтожить физически кого-что-л.
Оттон мин, бэйэм ааҕыыбынан, уонтан тахса фриһи умсарбытым. И. Сосин
Мин уон хонук иһигэр уон биир ньиэмэс сөмөлүөтүн умсарбытым. КИ АДББ